بۇگىنگى تاڭدا سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ الەم ەلدەرىن الاڭداتىپ وتىرعان ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ساناتىندا. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستان كورشىلەس ەلدەرمەن ارادا ترانسشەكارالىق وزەندەردى پايدالانۋ تۋرالى قاتىستى ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, بىرقاتار ماڭىزدى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدى. ەلباسى ن.نازارباەۆ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» دەگەن جولداۋىندا «قۇرىلىسقا جانە كوممۋنالدىق سەكتورعا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ» ماسەلەسىنە توقتالعانى بەلگىلى. «سالىناتىن جانە سالىنعان ۇيلەر مەن ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى ينتەللەكتۋالدى باسقارۋ جۇيەلەرىمەن جابدىقتاۋ كەرەك», دەدى ەلباسى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ تا ءوزىنىڭ جولداۋىندا دا حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ ىسىنە ەرەكشە ءمان بەرىپ, ۇكىمەتكە ءتيىستى تاپسىرما بەردى. سۋدىڭ تىرشىلىك ءنارى ەكەنىن, ونى ۇنەمدەۋ قاجەتتىگىن بارشامىز بىلەمىز. الايدا «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەگەن ءسوزدى ءجيى ەستي تۇرا, ونى شەكسىز, ەشقاشان تاۋسىلمايتىن دۇنيە دەپ قابىلدايمىز. سۋدى قالاي ىسىراپسىز پايدالانۋعا بولادى؟ بۇل ورايدا سۋدى تۇتىنۋدىڭ ايرىقشا تەحنولوگياسى بويىنشا بارشادان وزىق تۇرعان ەل جاپونيانىڭ تاجىريبەسىنە ارقاسۇيەگەن ارتىق بولمايتىنى انىق. بۇل ەل سۋ رەسۋرسىنا باي بولسا دا ءار تامشىنى ماقساتتى پايدالانۋدىڭ تەتىكتەرىن مەڭگەرگەن. جاپون عالىمدارى سۋدى ىسىراپ قىلماۋدىڭ عاجايىپ امالدارىن جۇزەگە اسىرىپ, وندىرىستە دە, تۇرمىستا دا كەڭىنەن قولدانادى.
ۇلتتىق تانىممەن بايلانىسى
جاپوندار سۋعا تەك تۇرمىسقا قاجەتتى سۇيىق دەپ قارامايدى, ەجەلگى زاماننان ونى ونەرمەن دە بايلانىستىرادى. اتاقتى سۋرەتشى كاتسۋشيكا حوكۋسايدىڭ ء«ار ايماقتىڭ سارقىرامالارىنا ساياحات» دەپ اتالاتىن گراۆيۋرالار سەرياسىندا تاۋدان اعىپ جاتقان سارقىراما بەينەلەنگەن. قازىرگى زامانداعى جاپون سۋرەتشىلەرى مەن فوتوگرافتارى سىركىرەپ جاۋعان جاڭبىردى, ءمولدىر بۇلاقتى, تۇپ-تۇنىق باستاۋ سۋىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, ونەر تۋىندىلارىنا ارقاۋ ەتۋدەن جالىقپايدى. ءتىپتى قارلى تاۋداعى سورايعان مۇز سۇڭگىنى دە سۋرەتكە تۇسىرگەندەر بار.
سۋ تاقىرىبى ادەبيەت الەمىمەن دە بايلانىستى. ەجەلگى جاپونيادا تەكتى رۋ وكىلدەرى وزەن جاعاسىنا جايعاسىپ, ساكە قۇياتىن ىدىس اعىپ وتكەنشە ويىنان ۆاكا شىعارىپ, جىر جىرلاۋ ءداستۇرى بولعان. وسى ءداستۇر كيوتودا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالعان. كيوكۋسۋينوەن دەپ اتالاتىن جىر مەرەكەسى دجوۋنانگۋ عيباداتحاناسىنىڭ باعىندا وتكىزىلەدى.
سۋدىڭ ۇلتتىق نانىم-سەنىممەن بايلانىستى ءمانىنىڭ تەرەڭدىگى قازىرگى تۇرمىس-تىرشىلىگىنەن بايقالادى. حالىق ارنايى عيباداتحانالارعا بارىپ, حيتوگاتا دەپ اتالاتىن جاماندىقتى بەينەلەيتىن قاعاز بەينەلەردى سۋعا اعىزىپ جىبەرۋ عۇرپىن ورىندايدى. سۋمەن تازارتۋ امالدارى ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ءتۇرلى راسىمدەر ارقىلى جۇرگىزىلەدى. مىسالى, ەجەلگى استانا كيوتو كاموگاۆا جانە كاتسۋراگاۆا وزەندەرىنىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان. وسىنداي گەوگرافيالىق ەرەكشەلىگىنە وراي شاھار جەراستى سۋلارىنا باي. كاموگاۆا وزەنى سولتۇستىكتەن وڭتۇستىككە قاراي اعىپ جاتىر.
جاپوندار ءۇشىن سۋ قاسيەتتى سانالادى. سوندىقتان ونى بەي-بەرەكەت شاشۋ, ورىنسىز توگۋ بۇل ەلگە جات. ەرتەدە قۋاڭشىلىقتان زارداپ شەككەن كەزدەرى دە بولعان. بايىرعى جاپوندار سۋ ءپىرىنىڭ قاھارىنا ۇشىراماس ءۇشىن وزەن جاعاسىنا عيباداتحانالار سالعان. سول زاماننان جەتكەن تىرشىلىك نارىمەن بايلانىستى راسىمدەر بۇگىندە ۇدايى وتكىزىلەدى. قۇرعاقشىلىق كەزىندە كاموگاۆا بويىنداعى عيباداتحانادا تاساتتىق راسىمدەرى جاسالعان. سۋمەن بايلانىستى نانىم-سەنىمدەردى قازىرگى جاپون حالقى بەرىك ۇستانادى. كيوتودا كوشە تازا ءارى جۇرگىنشىلەرگە قاپىرىق بولماۋى ءۇشىن دۇكەندەر مەن ۇيلەردىڭ الدىندا ۋچي-ميدزۋ دەپ اتالاتىن سۋ شاشۋ ادەتى دە بار.
بايىرعى ادىستەر ساقتالعان
سۋ جاپون حالقىنىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىس-تىرشىلىگىندە, تاعامدىق مادەنيەتىندە اسا ماڭىزدى ەلەمەنت. يۋبا, توۋفۋ, فۋ سياقتى تاعامداردىڭ ساپاسىن ساقتاۋ ءۇشىن ونى ازىرلەۋگە تاۋدىڭ ۇشار باسىنداعى ەرەكشە تازا تۇنىق سۋدى پايدالانادى. بۇگىنگە دەيىن جاپون كاسىپورىندارى مەن شارۋا قوجالىقتارى ءونىم ساپاسىن ساقتاۋ ءۇشىن شۇمەكتەن اققان سۋدى ەمەس, باستاۋ سۋىن جانە جەرگىلىكتى قۇدىقتىڭ تابيعي تازا سۋىن قولدانادى. شۇمەكتەن اققان سۋدان گورى قۇدىق پەن باستاۋ سۋىنىڭ ارتىقشىلىعى كوپ. قۇبىرلار ارقىلى تاسىمالدانعان سۋدا باستاۋ سۋىنا ءتان قاسيەت ساقتالمايدى ەكەن. سوندىقتان شاي دەمدەۋ ءداستۇرى بولسىن, ساكە ازىرلەۋ تەحنولوگياسى بولسىن, ءار ءوڭىردىڭ تابيعي تۇنىق سۋىن پايدالانۋ نەگىزگى شارت سانالادى.
باسقاسىن بىلاي قويعاندا, جاپوندار ۇلتتىق ءتاتتى تۇرلەرىن جاساۋعا ۇيدەگى شۇمەكتەن اعاتىن سۋدى ەمەس, تەك باستاۋدىڭ ساف سۋىن الادى. وسى ورايدا جاپونيادا كراننان اعاتىن سۋدىڭ الەم بويىنشا ەڭ تازا سۋ ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. سانيتارلىق تۇرعىدان وتە تازا بولعاندىقتان قالالىق تۇرعىندارعا ونى ىشۋگە رۇقسات ەتىلگەن. جاپونيانىڭ كەز كەلگەن مەكەمەسىندە شولدەگەن جان تاماعىن ءجىبىتىپ قانا قويماي, سۋدى قۇمارى قانعانشا ىشە الادى. كىتاپحانا, اۋرۋحانا, دۇكەندەردە ادامدار ءىشۋ ءۇشىن شۇمەك ورناتىلعان. ارنايى جۇرگىزىلگەن ساۋالداما ناتيجەسىندە بەلگىلى بولعانداي, توكيو تۇرعىندارىنىڭ باسىم بولىگى دۇكەندە ساتىلاتىن پلاستيك شولمەكتەگى سۋدان گورى قۇبىرمەن ۇيگە كەلىپ تۇرعان سۋدىڭ ساپاسى اناعۇرلىم جوعارى ەكەنىن ايتقان.
تاۋ سۋىمەن يكەبانا مەن باۋ-باقشانى سۋارادى, قولونەرشىلەر دە قولدانادى. ويتكەنى مەيلى ول قىش قۇمىرا بولسىن, مەيلى ورنەكتەلىپ توقىلعان كەزدەمە بولسىن, شەبەرلەر تابيعي تازا سۋدىڭ ارقاسىندا ءونىم ءوندىرۋدىڭ جوعارى ساپاسىنا قول جەتكىزگەن. جاپون ماماندارى كەز كەلگەن تاۋارعا قاتىستى جوعارعى ساپا جانە تۇتىنۋشىنىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ دەگەن ۇستانىمدى جوعارى قويادى. بۇگىندە كۇنشىعىس ەلىنىڭ قاي وڭىرىنە بارساڭىز دا سۋدى پايدالانۋ تەحنولوگياسىندا بايىرعى زامانعى ادىستەردى ساقتاپ قالعانىن كورەسىز. جاپوندار ءوسىپ تۇرعان ءار اعاشتى, ءاربىر باستاۋ كوزىن تىركەپ, كۇتىمگە العان.
سۋدى ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسى
جاپونيا اينالاسىن مۇحيت قورشاعان, وزەن-كولگە باي ەل بولسا دا, سۋدى ۇنەمدەۋدىڭ بىرەگەي تەحنولوگيالارىن جەتىلدىرۋمەن كەلەدى. بۇل مەملەكەتتە تابيعات بەرگەن اعىن سۋدىڭ ءاربىر تامشىسى ورنىمەن جۇمسالادى. مىسالى, سۋدى ۇنەمدەيتىن ۆاننا مەن دۋشتى الايىق. Toto كومپانياسى ادام دۋشقا تۇسكەندە سۋ از مولشەردە قۇيىلسا دا مول اققانداي اسەر بەرەتىن قۇرالىن جاساپ شىعاردى. مۇنداي سانتەحنيكالىق قۇرالدان اققان سۋ اققان اۋامەن ارالاسىپ, كولەمى ارتادى دا, سۋ 35 پايىزعا ۇنەمدەلەدى. سۋدى كوپ اعىزاتىن دۋشتان اناعۇرلىم ءتيىمدى. وسىنداي ادىسپەن سۋ ۇنەمدەيتىن زاماناۋي ۋنيتازدار دا جاسالدى. جاپون ماماندارى ويلاپ تاپقان «تورنادو» ۋنيتازىندا سۋ زور ەكپىنمەن قۇيىلۋمەن قاتار ءبىر اققاندا 3,8 ليتر سۋ ۇنەمەدەلەدى ەكەن. بۇل سانيتارلىق قۇرالدىڭ سۋدى ۇنەمدەۋ كورسەتكىشى جونىنەن الەم بويىنشا ەڭ ۇزدىك ناتيجە.
ال «توشيبا» كومپانياسى كىردىڭ كولەمىن, كەزدەمەنىڭ ءتۇرىن جانە تەمپەراتۋرانى انىقتايتىن سەنسورلار ورناتىلعان زاماناۋي كىر جۋعىش ماشينا جاساپ شىعاردى. مۇنداي كىر جۋعىش ماشينا سۋدى ۇنەمدەپ قانا قويماي, جۋ پروتسەسىنىڭ ساپاسىن دا قاداعالايدى. وسى سياقتى جاپونياداعى ىدىس جۋعىش ماشينالار دا سۋدى از سۋمەن كوپ ىدىس جۋادى.
ارينە جاپونيا قۇرعاقشىلىقتى كورگەن ەل. ەڭ سوڭعى ءىرى قۇرعاقشىلىقتىڭ ءبىرى فۋكۋوكادا 1987 جىلى بولدى. قالا تۇرعىندارى 287 كۇن بويى سۋعا ەركىن قول جەتكىزە الماعان سوڭ, اقىرىن قالا باسشىلىعى تىرشىلىك ءنارىن ۇنەمدى پايدالانۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن جاسادى. سۋ شارۋاشىلىعىن باسقارۋ ورتالىعى سۋ ساپاسىن تاۋلىك بويى باقىلاۋدا ۇستايدى.
گۋدزيو قالاسى, حاچيمان اۋدانىندا ناگاراگاۆا, يوشيداگاۆا, كوداراگاۆا دەپ اتالاتىن ءۇش وزەن اعىپ جاتىر. جاپون ارحيپەلاگىنىڭ ءدال ورتاسىندا ورنالاسقان بۇل قالادا 107 ساف باستاۋ بار. باستاۋدىڭ تۇنىق سۋى اعاش استاۋعا قۇيىلادى. جوعارعى جاقتاعى سۋدى ىشۋگە پايدالانسا, تومەنگى جاعىنا جەمىس, كوكونىس جۋادى. ۇنەمنىڭ قاراپايىم ءارى ءتيىمدى ءادىسىنىڭ وسى ءبىرى بولسا كەرەك.
جاپون عالىمدارى تىرشىلىك ءنارىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ مەن ونىڭ تاپشىلىعىن جويۋ ماقساتىندا الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنە كومەك قولىن سوزىپ, ەرەكشە امال-تاسىلدەرىن ۇسىنۋدا. ونىڭ ىشىندە تابيعي جولمەن سۇزگىدەن وتكىزەتىن قاراپايىپ امالدار دا بار. مىسالى, فەرمەنتتەلگەن سويا بۇرشاعىمەن تازارتۋعا بولادى ەكەن. سويا بۇرشاعىنىڭ قۇرامىنداعى γ-پوليگلۋتامين قىشقىلى سۋداعى قاجەتسىز بولشەكتەردىڭ بىرىگۋىنە اسەر ەتەدى. اتالعان حيميالىق زات سۋعا تۇسكەندە ىدىستىڭ تۇبىنە تۇيدەكتەلگەن ماسسا ءتۇزىلىپ, ارتىق ەلەمەنتتتەر تومەن شوگىپ, سۋ ءمولدىر كۇيگە ەنەدى. بۇل جاپوندىق جوبا بۇگىندە بانگلادەش, برازيليا, كولۋمبيا, ينديا, تانزانيا سياقتى ەلدەردە قولدانىلادى.
كوپ عاسىرلىق تاريحى بار سۋ جۇيەسى
ال جەراستى قۇبىرلارىنا كەلسەك, سۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسى بويىنشا جاپونيا الەمدە تەڭدەسسىز تەحنولوگيالارعا يە. ءبىر توكيو قالاسىنىڭ جەراستى سۋ جۇيەسىنىڭ ۇزىندىعى 27 مىڭ شاقىرىمعا جەتەدى ەكەن. ماماندار ارنايى قۇرالداردىڭ كومەگىمەن جەراستى قۇبىرلارىنىڭ ساۋ يا زاقىمدانعانىن تەكسەرىپ بىلەدى. ونى انىقتايتىن ستەتوسكوپ قولعا جەڭىل, قولدانۋعا ىڭعايلى. جالپى جەراستى قۇبىرىنان سۋ كەتۋ دەگەن جاپونيادا مۇلدە بولمايدى دەسەك ارتىق ەمەس. بۇل ونىڭ الەم بويىنشا ەڭ ءمىنسىز, جوعارى ساپالى ەكەنىنە ءبىر دالەل. ەسكە سالايىق, سۋاستى قۇبىرىنىڭ جارىلۋ فاكتىلەرى جاپونيادا باسقا دامىعان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا الدەنەشە ەسە از بولادى.
مەملەكەتتەگى سۋ ساپاسى وتە جوعارى دەڭگەيدە بولۋى ءۇشىن توكيو اكىمشىلىگى گيدروتەحنيكالىق قۇرىلعىلار ءبولىمىنىڭ ماماندارى ورماندى القاپتاردى دا ۇدايى باقىلاپ, جاسىل جەلەكتى ايماقتاردى كۇتىمگە العان. جاپونيادا ءبىر قاراۋسىز اعاش نەمەسە كوزى قوقىسپەن بىتەلگەن يەسىز باستاۋ جوق. توكيو مۋنيتسيپاليتەتى سۋ وڭدەۋدە وزوندى پايدالانادى. وزوندىق وڭدەۋ باسسەيندەرىنىڭ جۇمىسى دا جوعارى دەڭگەيدە.
جاپونيا استاناسىندا سۋ جۇيەسىنىڭ كوپ عاسىرلىق تاريحى بار. توكيودا 1590 جىلى كويشيكاۆا دزيوسۋي دەگەن سۋ قۇبىرى تارتىلدى. سول كەزدىڭ وزىندە اعاشتان, تاستان جاسالعان قۇبىرمەن ارنايى تسيستەرناعا سۋ وتكىزۋ تەحنولوگياسىن پايدالانىپتى. سول ارقىلى سۋ ەگىستىك القاپتارىنا جەتكىزىلگەن. قۇبىرلار وزەن اڭعارلارىنا ورناتىلعاندىقتان سۋ جۇيەسى قالانى تۇگەل قامتىعان. ال تسيستەرنالارعا تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىنا قاجەت سۋ جينالعان. 400 جىل بۇرىنعى سۋ قۇبىرلاردىڭ ءبىرازى ءالى كۇنگە دەيىن پايدالانىلۋدا.
كيوتودا ارنايى سالىنعان كانال ارقىلى شيگا پرەفەكتۋراسىنداعى بيۆا كولىنەن سۋ كەلەدى. وسى كانالدىڭ ارقاسىندا جاپونياداعى تۇڭعىش گەس سالىنىپ, سۋ شارۋاشىلىعى مىقتى دامىعان.
جاپون ماماندارى تاسقىننان قورعانۋدىڭ ەرەكشە جولىن تاپقان. جاۋىن-شاشىن كوپ بولاتىن وڭىردە جاڭبىر سۋىنا ارنالعان جەراستى كوللەكتورى ورناتىلعان. مىسالى, كانداگاۆانىڭ جەر استى كوللەكتورىنا 540 مىڭ توننا جاۋىن-شاشىن سۋى سيادى. الىپ تۋننەل ءتارىزدى كوللەكتور قىرىق مەتر تەرەڭدىكتە ورنالاسقان. ونىڭ سولتۇستىكتەن وڭتۇستىككە دەيىنگى ۇزىندىعى 4,5 كم. توكيونىڭ تاسقىننان قورعاۋدا پايدالاناتىن كوللەكتور جۇيەسى الەمدەگى ەڭ ۇزدىگى سانالادى.
جاپونيادا سۋدى اپاتتىق جاعدايدا كەنەتتەن ءوشىرىپ تاستاۋ دەگەن مۇلدە جوق. وسى ورايدا الماتىعا بىرنەشە جىل جاپون ءتىلىن وقىتقان مۇعالىمنىڭ مىنا ءبىر ءسوزى ەسكە تۇسەدى: «قازاقستاندا ءبارى جاقسى. بىراق ماعان ۇناماعان ءبىر جايت بار, ول كەيدە ۆاننادا جۋىنىپ جاتقاندا سۋدىڭ بەلگىسىز سەبەپتەن توقتاپ قالاتىنى. ءبىزدىڭ قالالاردا دا, اۋىلدا دا ىستىق سۋ دا, سۋىق سۋ دا ەشقاشان توقتامايدى. ويتكەنى قۇبىرلار اۋەل باستا ساپالى جاسالعان. كوپ قاباتتى ۇيلەردە سۋ جۇيەسى كەنەتتەن ىستەن شىعىپ, تۇرعىنداردىڭ ءبىراز ۋاقىت سۋسىز قالۋى دەگەن جاعىمسىز جايتتار جاپونداردىڭ تۇسىنە دە كىرمەيدى».
ء يا, راسىندا رەسپۋبليكانىڭ ءىرى قالالارىندا سۋدىڭ كەنەتتەن توقتاپ قالۋىنا بايلانىستى تۇرعىندار جۋىنا الماي, اۋىز سۋ ساتىپ الۋ ءۇشىن دۇكەندە كەزەككە تۇراتىن جايتتار كەزدەسەدى. ءبىر عانا الماتى قالاسىنىڭ وزىندە سۋدى جىلىنا بىرنەشە رەت, كەيدە بىرنەشە كۇنگە دەيىن ءوشىرىپ تاستايتىنىنا ءتىپتى ۇيرەنىپ كەتكەندەيمىز. قۇزىرلى مەكەمەگە حابارلاسساق, بەرەتىن جاۋابى بەلگىلى: «اپاتتى جايداي ورىن الدى» نەمەسە «قۇبىردى جوندەپ جاتىرمىز».
باستاۋ سۋىن يگەرۋدىڭ ەرەكشەلىگى
جاپونيادا تاۋدىڭ تازا سۋى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ باسقا دا سالالارىندا قولدانىلادى. ماسەلەن, توكيونىڭ سولتۇستىگى, توچيگي پرەفەكتۋراسىنىڭ تاۋلى ناكاگاۆاماچي قالاشىعىندا تۇنىق قاينارعا فۋگۋ بالىعى وسىرىلەدى. بالىقتىڭ ءدال وسى جەردە ءوسىرىلۋىنىڭ باستى سەبەبى – ناكاگاۆاماچيدە جەراستى ىستىق قاينارلارى بار. بۇل قاينار پايدالى مينەرالدارعا باي, زياندى ەلەمەنت اتىمەن جوق. سوندىقتان بالىقتىڭ ەرەكشە ءتۇرىن ءدال وسى جەردە ءوسىرۋ قولعا الىنىپتى. نەگىزىندە فۋگۋ تۇز مولشەرى 3,5 پايىز بولاتىن تەڭىزدە تىرىشىلىك ەتىپ, سۋداعى تۇزدىڭ مولشەرىن 0,9 پايىزعا دەيىن ازايتاتىن كورىنەدى. ناكاگاۆاماچيدىڭ سۋىنداعى تۇز مولشەرى دە 0,9 پايىز بولعاندىقتان بالىقتار ونى ازايتۋعا ەنەرگيا شىعىندامايدى. اتالمىش قاينار سۋى مينەرالدارعا اسا باي بولعاندىقتان مۇنداعى بالىقتار تەڭىزدەگى فۋگۋگە قاراعاندا ءىرى كەلەدى.
جاپونيا تۇرمىستىق تەحنيكا ءوندىرىسىن ۇلعايتقانىمەن وزەن-كولى لاستانباعان بىرەگەي مەملەكەت. تابيعاتقا ايالاپ قارايتىنىن تۇبىندەگى بالىعى كورىنگەن تۇنىق وزەن, تازا سۋلى كولدەردەن كورۋگە بولادى. مىسالى, نيودوگاۆا وزەنى ەحيمە پرەفەكتۋراسىنان باستالىپ, تاۋلاردىڭ اراسىمەن ءوتىپ, شيكوكۋ ارالى ارقىلى يرەلەڭدەپ اعىپ جاتىر. 124 شاقىرىمدىق اققان وزەننىڭ سۋى ءمولدىر كۇيىندە قالادى. حالىق ەرەكشە قاسيەتتى سانايتىن نيودوگاۆا ەلدەگى سۋى وتە ساپالى وزەندەر تىزىمىندە ءبىرىنشى ورىندا تۇر.
نيودوگاۆانىڭ جاعاسىندا مىڭ جىلدان استام تاريحى بار توساۆاشي قاعازىنىڭ ءوندىرىس وشاعى ورىن تەپكەن. قولمەن جاسالاتىن جاپون قاعازى ساپالى ءارى مىقتى بولۋى ءۇشىن تاۋ وزەنىنىڭ سۋى اسا ماڭىزدى. مىنە, سوندىقتان دا جاپون شەبەرلەرى توساۆاشي قاعازىن جاساۋدا نيودوگاۆا وزەنىنىڭ ساف تازا سۋىن پايدالانادى. بۇگىندە ەجەلگى جاساۋ تەحنولوگياسى بۇزىلماي ساقتالعان توساۆاشي قاعازى تەك جاپونيا عانا ەمەس, شەتەلگە تارالۋدا. توساۆاشي قاعازىنان جەلپۋىش, قۇتتىقتاۋ قاعازدارى, تاعى باسقا دا بۇيىم جاسالادى. بۇل ايماقتاعى مينەرالدى اۋىز سۋ نيودوگاۆادان الىنادى. يۋدزۋ تسيترۋسىنىڭ ءدامى بار تابيعي بالمۇزداق تا نيودوگاۆانىڭ تۇنىق سۋىنان ازىرلەنگەن.
باستاۋ مۇزىنان جاسالعان ءتاتتى
جاپوندىق ماماندار سۋدى يگەرۋدىڭ عاجايىپ تەحنولوگيالارىن ءتيىمدى يگەرۋدە. باستاۋدىڭ ءمولدىر سۋىن قاتىرىپ, ودان كاكيگوري دەپ اتالاتىن مۇز ءتاتتىسىن جاسايدى. سايتاما پرەفەكتۋراسىنىڭ باتىسىنداعى چيچيبۋ تاۋىنىڭ باستاۋ سۋىنان جاسالعان ءتاتتى مۇز ارنايى دۇكەندە ساتىلادى ەكەن. كاكيگوريدى جاساۋدا كۇردەلى تەحنولوگيالىق جۇيە قولدانىلادى. تابيعي كولشىكتىڭ بەتىنە قاتقان مۇز جاۋىن-شاشىن سۋىمەن لاستانباۋى ءۇشىن قاراشا تۋا ونىڭ بەتىن جاۋىپ قويادى. سودان سوڭ جەلتوقسان ايىندا وعان تاۋدان اققان ءمولدىر بۇلاق سۋىن جىبەرەدى. كاكيگوري تاتتىسىنە ارنالعان مۇز سانيتارلىق تۇرعىدان تازا بولۋى ءۇشىن سۋ تسيركۋلياتسياسى ۇنەمى باقىلاۋدا بولادى. بەتىنە 15 سانتيمەتر مۇز قاتقاننان كەيىن ونى سىندىرىپ الىپ, مۇز قويمادا ساقتايدى. وسىلايشا قىركۇيەك تۋعانشا تابيعي تاۋ سۋىنان تۇزىلگەن مۇزدان كاكيگوري ءتاتتىسى الىنادى. كاكيگوريدى كەز كەلگەن سۋدان ەمەس, تەك تۇنىق باستاۋ سۋىنان الاتىن سەبەبى, تاۋداعى قاينار سۋىندا تابيعي مينەرالدار مول ساقتالعان.
قاسيەتتى تاۋ سۋىن توۋفۋ ءدامىن ازىرلەۋگە دە پايدالانادى. مىسالى, كاناگاۆا پرەفەكتۋراسى, بيىك وياما تاۋىندا باستاۋ سۋىن توۋفۋ ءۇشىن يگەرىپ وتىرعان «كويدە توۋفۋتەن» دەگەن دۇكەن بار. توۋفۋ سويا ەزبەسىنىڭ ءدامى سۋ ساپاسىنا بايلانىستى بولعاندىقتان جاۋىن-شاشىن سۋى تيمەيتىن بيىك تاۋ قويناۋىنداعى باستاۋدان الىنادى. مۇنداعى توۋفۋ ازىرلەيتىن دۇكەننىڭ بىرنەشە جۇزجىلدىق تاريحى بار. «كويدە توۋفۋتەن» دۇكەنىندەگى قۇرال-سايماندار دا كونە قالپىندا ساقتالعان. مىسالى, توۋفۋ كەسەتىن پىشاققا ەكى ءجۇز جىلدان اسادى.
ايتا بەرسەك, جاپونيانىڭ تىرشىلىك ءنارىن قادىرلەيتىنى, ۇنەمدەپ پايدالاناتىنى حاقىندا كوپتەگەن قىزىقتى مىسال كەلتىرۋگە بولادى. ءبىز ءۇشىن بۇل ەلدىڭ وسى باعىتتاعى تەحنولوگياسىن ۇيرەنۋدىڭ پايداسى مول بولار ەدى.
شارافات جىلقىباەۆا,
جاپونتانۋشى