سەيفۋللين الەمىنىڭ سىر-سيپاتى

ونىڭ شىعارمالارى قالام ۇستاعان­دار­دى قىزىقتىرماي قويمايدى. كوپ جاز­عان, جاڭاشا جازعان. «دومبىرا», «كوكشەتاۋ», «ەكسپرەسس», «قىزىل ات», «الباتروس» پوەمالارى, «باقىت جولىندا», «قىزىل سۇڭقارلار» پەسالارى, «ايشا», «جەمىستەر» پوۆەستەرى, «تار جول, تايعاق كەشۋ» رومانى, قازاق فول­كلورىنىڭ تاريحىنا ارنالعان «قازاق ادەبيەتى كىتابى» بۇل ونىڭ كەيىنگە قالدىرعان مۇراسى, جەكە شىعار­ما­شىلىعى. ونىڭ ۇستىندە جۇزدەگەن پۋبليتسيستيكالىق ماقالاسى بار. ال «ەڭبەكشىل قازاق» گازەتىنىڭ رەداكتورى (قازىرگى «Egemen Qazaqstan»), حالىق اعارتۋ كوميسسارىنىڭ ورىنباسارى, حالىق كوميسسارلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, قازاقستان پرولەتار جازۋشىلارى اسسوتسياتسياسىنىڭ باسشىسى, قىزىلوردا حالىق اعارتۋ ينستيتۋتىنىڭ, تاش­كەنتتەگى قازاق پەداگوگيكالىق ينس­تيتۋتىنىڭ ديرەكتورى سىندى قىز­مەت­تەر­دە ونىڭ قايراتكەرلىگى, ازاماتتىق پوزيتسياسى تانىلدى. عىلىمي كونفەرەنتسيانى جۇرگىزگەن ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ ساكەن سەيفۋللين ءومىربايانىنىڭ ءبىر پاراسىن بايانداپ, ونىڭ جاستاي ەلدىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك ومىرىنە ارالاسىپ, باسىن بايگەگە تىككەنىن ايتتى. «قازاق جاستارىنىڭ, زامانداستارىنىڭ ءبىلىمدى, زيالى, وتانشىل بولۋىنا سىڭىر­گەن ەڭبەگى عاجاپ. ونىڭ جىرلارى جاڭا قو­­عام قۇرۋشىلاردى جىگەرلەندىردى. ەر­ەك­شە رۋح بەرىپ, ۇلتتىڭ ويانۋىنا اي­­رىقشا اسەر ەتتى. اسىرەسە 1923 جى­لى «ەڭبەكشىل قازاقتا» جاريالانعان «قازاقتى قازاق دەيىك» اتتى ماقالاسى بۇ­رىن بىردە كيرگيز, بىردە كايساك اتانىپ كەلگەن حالقىمىزدىڭ قازاق اتىنىڭ قاي­تا­رىلۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى. ايتا بەرسە ونىڭ شىعارماشىلىعى دا, ۇلت ءۇشىن اتقارعان قىزمەتى دە ۇشان-تەڭىز. ساكەن تاقىرىبى – تەلەگەي-تەڭىز تاقىرىپ», دەدى رەكتور. جيىندى اشىپ, العاشقى قۇت­تىقتاۋ ءسوز سويلەگەن پرەمەر-ءمينيس­تردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپار­با­ەۆ ساكەننىڭ 28 جاسىندا قيىن كەزدە, ورتالىقتاندىرىلعان بيلىكتىڭ تۇسىندا ۇلكەن ساياساتقا ارالاسقانىن, ايتسە دە ءوزىنىڭ بىلىمدىلىگىمەن, اقىل-پاراساتىمەن, وتانشىلدىعىمەن ەلى­مىز­دەگى كوپتەگەن ماسەلەنىڭ وڭ شە­شىل­ۋىنە ىقپال ەتكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى, سونىڭ ىشىندە مادەنيەت, ءبىلىم, ءباسپاسوز ماسەلەلەرىن كوتەردى. حالىقتىڭ ساۋاتسىزدىقتان, كەدەيلىكتەن شىعۋ جولدارىن كەڭەس ۇكىمەتى باسشىلارىنىڭ الدىنا قويا ءبىلدى. سولايشا مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنا ەڭبەك ەتتى. قىرىق ءتورت-اق جىل عۇمىر كەشتى. ءبىز مۇنداي ازاماتتاردى ۇمىت­پاۋى­مىز كەرەك», دەدى ب.ساپارباەۆ.

 ساكەن سەيفۋلليندى ءبىر ادامنىڭ بويىندا بىرنەشە قاسيەتتىڭ جارقىراي كورىنۋىنىڭ مىسالى دەۋگە بولادى. ونىڭ اقىندىعى, جازۋشىلىعى, انشىلىگى, قايرات­كەرلىگى, سىربازدىعى, ءسان-سالتا­نا­تى تالاي ەڭبەكتەرگە جۇك بولدى. دەسە دە ونىڭ ازاماتتىق پوزيتسياسىنا قا­تىس­­تى كەيدە ءباسپاسوز بەتتەرىندە ۇساق داۋلار­دىڭ بوي كورسەتىپ قاپ جۇرگەنىن دە ايتپاۋعا بولمايدى. ول – داڭقتى تۇلعانىڭ كەڭەس وكىمەتى جاعىندا قىزمەت ەتۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. بۇعان قا­تىستى ءوز كوزقاراسىن جازۋشىلار ودا­عى­نىڭ توراعاسى, اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت بىلايشا جەتكىزدى: «الاش ارىستارى بارريكادانىڭ ەكى جاعىندا تۇرسا دا, ءبىر مۇددەگە – قازاقتىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتتى. ءبىز مۇنى باعالاۋىمىز كەرەك». ۇ.ەسداۋلەت ءوز زامانىندا تۇلعانىڭ قازاق ءتىلىن قورعاپ توعىز ماقالا جازعانىن, سولايشا 1924 جىلدىڭ شىلدەسىنەن باس­تاپ كەڭسە قاعازدارى ءوز انا تىلىمىزدە جۇرگىزىلە باستاۋىنا زور ەڭبەك سىڭىرگەنىن باسا ايتتى.

كونفەرەنتسيا بارىسىندا فيلولو­گيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ بايانداما جاساپ, سەيفۋللين پوەزياسىنىڭ جاڭا­شىل­دى­عىن ونداعى سان قىرلى, سان سيپاتتى ءھام مىڭ بوياۋلى, مىڭ اۋەزدى يىرىم­دەرمەن ءتۇسىندىردى. «ساكەننىڭ پوەزياسى بىردە نايزاعاي داۋىلىنداي, بىردە سۇڭقاردىڭ داۋسىنداي, اققۋدىڭ سۇڭ­قى­لىن­داي, كەيدە ۇيرەكتىڭ سىمپىلىنداي, قازدىڭ قاڭقىلىنداي الۋان دىبىستار شىعارادى. ونىڭ پوەزيا­سى جاڭاشا داۋىس, جاڭاشا ينتوناتسيا, جاڭاشا ەكپىنمەن ورنەكتەلگەن», دەدى پروفەسسور. ال پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, في­لولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پرو­فەسسور ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ساكەن سەيفۋلليندى ۇعىمعا, سيمۆولعا اينال­عان تۇلعا رەتىندە قاراستىردى. «قازاق ءۇشىن ساكەننىڭ ورنى بولەك ەكەنىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. باسقاسىن بىلاي قويعاندا ساكەن باتاعا كىرگەن ادام عوي. «ساكەننىڭ ءسانىن بەرسىن» دەپ باتا بەرەمىز. باتاعا كىرگەن ادام قاسيەتتى ادام. بۇل ۇعىمعا, سيمۆولعا اينالعان جان. ساكەن – سۇلۋلىقتىڭ, سەرى­لىك­تىڭ, تەكتىلىكتىڭ, تازالىقتىڭ, ەرلىكتىڭ سيم­ۆو­لى», دەدى س.ابدراحمانوۆ.

كونفەرەنتسيادا تۇلعا تۋرالى ەكى كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى. العاش­قىسى – تۇركسوي ۇيىمى شىعار­عان ء«ۇش ارىس» اتتى كىتاپ-البوم. كىتاپ-البوم قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە گەرمانيادا جارىق كورگەن. وندا ساكەن, ءىلياس, بەيىمبەت جايلى دەرەكتەر, زەرتتەۋلەرگە قوسا قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ دە تۋىندىلارىنا ورىن بەرىلگەن. جيىندا بايانداما جاساعان تۇركسوي ۇيىمىنىڭ باس­شىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆ ءبىر جىلدا رەپ­رەسسياعا ۇشىراعان قازاق ادەبيەتىنىڭ ءۇش بايتەرەگى تۋرالى مازمۇندى بايانداما جاساپ, جاڭا تۇرپاتتى ادەبيەتتىڭ باس­­­­تا­ۋىن­دا تۇرعان تۇلعالاردىڭ تەك قازاقتىڭ عانا ەمەس, ءيسى تۇركى جۇرتىنىڭ ماقتانىشى ەكەنىن جەتكىزدى. سەيفۋللين جايلى ەكىنشى كىتاپ – «ساكەن» دەپ اتالادى. رەپرەسسياعا ۇشىراعان قازاق زيالىلارىنىڭ مۇراسىن زەرتتەيتىن «ارىس» قوعامدىق قورى شى­عار­عان كىتاپ جايىندا بەلگىلى ايتىس اقىنى امانجول ءالتاي باياندادى.

جيىن سوڭىندا رەسەي فە­دە­را­­تسيا­سى­نىڭ قازاقستان رەس­پۋب­لي­­­كا­­­سىن­داعى ەل­شىلىگىنىڭ كەڭەسشىسى ل.پ.ۆوروبەۆ, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادە­بيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ جە­تەك­شى عىلىمي قىز­مەتكەرى س.ۆ.انانەۆا, قىر­عىز رەس­پۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكا­­دەمياسىنىڭ ءتىل جانە ادەبيەت ينس­تي­تۋتىنىڭ ديرەكتورى ا.احماتاليەۆ قاتارلى عالىمدار بايان­داما جاسادى.