ادەبيەتتىڭ سالقار كوشىنە ىلەسىپ, تالانتى مەن قابىلەتىن قالامىنا قاتار تۇسىرگەن جازۋشى باعزىدان بەرى قانشا ۋاقىت سارقىلسا دا ەستى وقىرماننىڭ ويىندا ءھام جۇرەگىندە قالادى. بۇل حات تانيتىن ءبارىمىزدىڭ ىشتەي عانا ءبىلىپ, مويىندايتىن شىندىعىمىز. ءبىر-ءبىرىنىڭ كوڭىلىن تاپقان وقىرمان مەن اۆتور دا تابيعاتتارى تىم بولەك جاندار ەمەس. وعان دالەل: قازاقتىڭ بۇرىنعى بابا, بي ءتىلىنىڭ قۇنارىن ساقتاپ قالعان جازۋشىنىڭ بىرەگەيى, قارا سوزدەن قۇيىن تۇرعىزعان راحىمجان وتارباەۆتى وقۋشىلاردىڭ دەنى رۋحتى ءھام مىنەزدى كەلەدى. القيسسا, «شاعىن اڭگىمەلەرىندە ۇلكەن وي ايتا الاتىن كەسەك جازۋشى» راحىمجان وتارباەۆ تۆورچەستۆوسىنان يگى ءبىر ءىستىڭ ءcۇيىنشى حابارىن قۇلاعىمىز شالدى.
ماسكەۋ قالاسىندا جازۋشى, دراماتۋرگ راحىمجان وتارباەۆتىڭ ەكى تومدىعى تاياۋدا عانا «حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنىڭ باس رەداكتورى گەورگي ءپرياحيننىڭ اۋدارماسىمەن ورىس تىلىندە جارىق كوردى. جۋرناليستەر ۇيىندە وتكەن «شىڭعىس حاننىڭ كوز جاسى» جانە «باس» شىعارمالارىنىڭ تۇساۋكەسەرىنە ماسكەۋلىك جازۋشىلار مەن ادەبيەتشىلەر, قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىنىڭ وكىلدەرى جانە جازۋشىنىڭ ۇلى ەرمەرەي وتارباەۆ قاتىستى. «ۆوستوچنىي ەكسپرەسس» باسپاسىنان شىققان قوس تومدىق قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن شىعارىلىپ وتىر.
ادەبي كەشتىڭ العاشقى ءسوزىن العان «حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنىڭ باس رەداكتورى گەورگي پرياحين قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆكە كىتاپتىڭ جارىققا شىعۋىنا ۇيىتقى بولعانى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.
«راحىمجان وتارباەۆ بىزگە قازاقستاندى جاڭا قىرىنان تانىتتى. مەن ونىڭ شىعارمالارىن وقي باستاعاندا تاريحى تەرەڭگە بويلاعان, ميف پەن ميستيكادان تامىر تارتاتىن مۇلدەم باسقا قازاقستاندى كوردىم», دەدى گ.پرياحين. «كىتاپتارىندا ۇتقىر ماقال-ماتەلدەر ءجيى ۇشىراسادى. ونىڭ بولمىسى عانا اساۋ ەمەس, جازۋ ءستيلى دە اساۋ», – دەپ ويىن تارقاتتى.
گ.پرياحين ر.وتارباەۆتىڭ شىعارماشىلىعىمەن ماسكەۋلىك وقىرماندار جاقسى تانىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان بۇرىن «شىڭعىس حاننىڭ كوز جاسى» حيكاياتى «رومان-گازەتا», «يۋنوست», «ليتەراتۋرنايا گازەتا» باسىلىمدارىندا جاريالانعان. وتارباەۆتىڭ تۋعان جەرىنە بارعان ساپارىن ەرەكشە ساعىنىشپەن ەسكە العان اۋدارما اۆتورى باتىس قازاقستاننىڭ تىلسىم تابيعاتى مەن ورال وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى پەيزاجدى تەبىرەنە وتىرىپ جەتكىزدى. «راحىمجان – ءوز ەلىن ەرەكشە سۇيەتىن دانا ادام. مەنىڭشە, ول ارقايسىمىزدىڭ كوزكورگەن تانىسىمىز ەمەس, ورىس حالقىنىڭ دوسى», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى گ.پرياحين.
«رومان-گازەتا» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى يۋري كوزلوۆ راحىمجان وتارباەۆتىڭ جيناعىندا ۇلت مىنەزىن بايقاعانىن تىلگە تيەك ەتتى. «راحىمجان وتە اشىق مىنەزدى ەدى. ونىمەن اڭگىمەلەسكەن كەز كەلگەن ادامنىڭ وعان قىزىعۋشىلىعى اۋىپ وتىرادى. ول ارقاشان باسقالاردى تۇسىنۋگە تىرىستى, – دەدى يۋ.كوزلوۆ. – وتارباەۆتىڭ شىعارماشىلىق ەڭبەگى ءبىر ادەبيەتتىڭ كولەمىنە سىيمادى, ونىڭ كەڭىستىگى اناعۇرلىم ۇلكەن. شىعارمالارىنىڭ عۇمىرى ماڭگىلىك بولارىنا سەنىمىم كامىل. مىنە, بۇل راحىمجاننىڭ بولمىسى مەن ءومىرىنىڭ اقتاۋى ىسپەتتى».
قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىندەگى كەڭەسشى ۋاكىل جانار كولباچاەۆا حالىقتار اراسىنداعى مادەني ءھام ادەبي ءومىردىڭ بايلانىسىن ءسوز ەتە كەلە: «كىتاپ دۇكەندەرىندە ۇلتتىق ادەبيەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىق بار. حالىق باسقا ەلدىڭ مادەنيەتىن بىلگىسى كەلەدى. وسى تۇرعىدا بۇگىنگى العاش رەت جارىققا شىققان قوس تومدىق مادەني قۇبىلىستىڭ جارقىن ءبىر ۇلگىسىن كورسەتكەندەي», دەپ اتاپ ءوتتى.
قازاق جازۋشىسىنىڭ ماسكەۋدە جارىق كورگەن قوس تومدىعى حاقىندا ويدا قالعان ازدى-كوپتى سۇراقتارىمىزدى قالامگەردىڭ ۇلى ەرمەرەي وتارباەۆقا جولداعان ەدىك.
– ەكى تومدىقتى ورىس تىلىنە اۋدارۋعا ۇسىنىس كىمنەن بولدى؟
– ەكى تومدىعىن اكەم ءوزى دايىنداپ كەتتى. اۋدارتىپ, باسپاعا دايىن ەتىپ, ماسكەۋدەگى اگەنتى, دوسى گ.ۆ.پرياحينگە تابىستاعان ەدى. قوس تومدىعى شىعار الدىندا ومىردەن ءوتتى.
–اۋدارما جۇمىستارى قاشان باستالدى؟ قانشا ۋاقىت كەتتى؟
– اۋدارما جۇمىسىن ءوزى قاداعالادى. اتىراۋدا جولما-جول اۋدارما جاساتىپ, الماتىدان حاليوللا دەگەن اۋدارماشىنى كوشىرتىپ الدىرىپ, جاعدايىن جاساپ, كوركەم اۋدارماسىن جاساتتى. اكەم سوڭعى جىلدارى قاتتى اسىعىس رەجىمدە جۇمىس ىستەدى. اينالاسىن دا سولاي دوڭگەلەنتتى. بىلۋىمشە, جىلدىڭ ۇستىندە ۋاقىت كەتتى.
– قانشا دانامەن شىقتى؟
– رەسمي 500 دانا. ولار الەمدىك نارىققا كوشىپ كەتكەن عوي. كىتاپ وتسە, قايتا باسىپ شىعارا بەرەدى.
– بۇل جازۋشىنىڭ ورىس تىلىندەگى نەشىنشى كىتابى؟
– اكەمنىڭ بۇعان دەيىن «حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنان 2 كىتابى شىققان. ەلىمىزدە دە ورىس تىلىندەگى كىتاپتارى باسىلىپ, تەز تارالدى.
– اۋدارما قاي دەڭگەيدە جاسالدى دەپ ويلايسىز؟
– اۋدارما وتە جاقسى دەڭگەيدە دەپ ويلايمىن. تۇساۋكەسەردە سويلەگەن ورىس ادەبيەتشىلەرى دە وسىلاي باعالاپ جاتتى.
– ەكى تومدىق باسقا تىلدەرگە اۋدارىلا ما؟
– ەكى تومدىق اكەمنىڭ ەكى رومانى عوي. جانە اڭگىمەلەرى. ولاردىڭ ءبارىن ءوزى تاڭداپ, ءوزى جاساقتاپ كەتكەن. «باس» قازاقستاندا باسىلماسا دا شەتەلدە باسىلدى. ازەربايجان, تۇركيا اكەم بار كەزدە باسىپ شىعارسا, ومىردەن كەتكەن سوڭ گەرمانيا مەن موڭعوليا, مىنە رەسەي جاريالاپ وتىر. ال «شىڭعىس حاننىڭ كوز جاسى» تاريحىن جاقسى بىلەسىز دەپ ويلايمىن.
– ورىس وقىرماندارى قالاي قابىلداپ جاتىر؟
– رەسەي سىنشىلارى وتە جوعارى دەڭگەيدەگى دۇنيەلەر دەپ قابىلداپ جاتىر. اكەم راحىمجان وتارباەۆ رەسەيدە ءوز وقىرمانىن تاپقان جازۋشى.
– كىتاپتىڭ قازاقستانداعى تۇساۋكەسەرى قاشان وتپەك؟
– ەلوردامىزداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا 18 قازان كۇنى وتەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
مارجان ءابىش,
«Egemen Qazaqstan»