ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ, حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى بىرلەسكەن ءىس-قيمىلداردى ۋاقىت تالابىنا ساي ورىستەتۋ ايماقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن, تۇراقتىلىعى مەن ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدە اسا ماڭىزدى. ءبىز قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ تۇرىكمەنستانعا ساپارى قارساڭىندا وسى ەلمەن اراداعى ىنتىماقتاستىققا شولۋ جاساعاندى ءجون كوردىك.
قازاقستاندى تۇرىكمەنستانمەن ەرتەدەن قالىپتاسقان تاتۋ كورشىلىك جانە باۋىرلاستىق قاتىناستار تىعىز بايلانىستىرىپ كەلەدى. بۇل بايلانىس اسىرەسە تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جاڭا مازمۇندا, جاڭا سيپاتتا دامي ءتۇستى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستان مەن تۇرىكمەنستاننىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىن دامىتىپ, وسى باعىتتاعى نەگىزگى باسىمدىقتاردى ايقىنداپ بەرۋى ناتيجەسىندە ەكى ەل سەنىمدى سەرىكتەس, ۇستانىمى ءبىر وداقتاس مەملەكەتتەرگە اينالدى.
سىرتقى ساياسات سالاسىندا, سونىڭ ىشىندە ءبىر-ءبىرىنىڭ حالىقارالىق باستامالارىن قولداۋ ىسىندە ەكى جاقتىڭ دا كىبىرتىكتەگەن كەزى جوق. وسى ارادا ايتا كەتەيىك, قاۋىپسىزدىك, قاقتىعىستاردى بەيبىت جولمەن شەشۋ سىندى كۇن تارتىبىندە تۇرعان ايماقتىق جانە حالىقارالىق ماسەلەلەر جونىندە قوس تاراپتىڭ ۇستانىمى سايكەس كەلەدى. قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولعان كەزدە ەلىمىزدىڭ بارلىق باستامالارىنا رەسمي اشعابات قولداۋ ءبىلدىردى.
بۇگىندە قازاقستان-تۇرىكمەنستان قاتىناستارىندا ەكونوميكالىق سالانىڭ الار ورنى بولەك. اسىرەسە كولىك-ترانزيت جانە ەنەرگەتيكا باعىتتارى بويىنشا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق دامىپ كەلەدى. وسى ورايدا ءوزارا ارىپتەستىكتى تەرەڭدەتە تۇسۋدە باسقا دا سالالاردىڭ زور پەرسپەكتيۆاسى بار ەكەنىن, ازىرگە بۇل باعىتتا ىزدەنۋدىڭ قاجەتتىگىن ايتا كەتكەنىمىز ورىندى.
ەكى مەملەكەتتىڭ بىرلەسىپ ىسكە اسىرعان تابىستى جوبالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەلىمىزدەن تۇرىكمەنستانعا, ودان ءارى يرانعا جول تارتاتىن تەمىر جول جەلىسىن ايتۋعا بولادى. ءۇش ەل اۋماعى ارقىلى وتەتىن قازاقستان-تۇرىكمەنستان «وزەن – بەرەكەت – گورگان» تەمىرجول ۋچاسكەسىنىڭ اشىلۋى ماڭعىستاۋ ايماعىن كاسپي تەڭىزىنە جانە وڭتۇستىك تەڭىزدەرگە شىعۋىن قامتاماسىز ەتەتىن وڭىرگە اينالۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ەكى ەل اراسىندا تىكەلەي تەمىرجول قاتىناسىنىڭ بولۋى جۇك اينالىمىنىڭ مەرزىمىن قىسقارتىپ, جۇك تاسىمالىنداعى باسەكەلەستىكتە تيىمدىلىگىن كورسەتۋدە. بۇل ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى ارتتىرىپ, ناتيجەسىندە ەل ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا يگى ىقپالىن تيگىزەدى.
الەمدىك ساۋدانىڭ باعىتى, الەۋەتتى ءوندىرىس يگىلىكتەرىنىڭ ازياعا قاراي بەت بۇرۋى بۇگىندە ازيا قۇرلىعىنداعى نارىقتىڭ ءمان-ماڭىزىن ارتتىردى. بۇل نارىقتى باسقالارعا قولجەتىمدى ەتۋدە كولىك-ترانزيت سالاسىنىڭ ورنى ەرەكشە. قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان مۇحيتقا تىكە شىعا المايتىن مەملەكەتتەر بولعاندىقتان, جاڭا مۇمكىندىكتەردى ىزدەستىرگەنى قۇپتارلىق ءىس.
قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى تەمىرجول قاتىناسى كاسىپورىندار ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىپ وتىرعانىن دا ەسكە سالا كەتەيىك.
ءبىز ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن كاسپي ايماعىن قارا تەڭىز وڭىرىمەن, كاۆكاز ماڭى مەملەكەتتەرىمەن بىرىكتىرەتىن ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ پايدا بولۋى ەلىمىزدىڭ ءورىسىن كەڭەيتەتىنىن دە ۇمىتپاعانىمىز ءجون.
ەكى ەل قاتىسقان بىرلەسكەن حالىقارالىق جوبالاردىڭ قاتارىندا تۇرىكمەنستان – قازاقستان – وزبەكستان – قىتاي گاز قۇبىرى دا بار. سونىمەن قاتار ورتالىق ازياداعى شەكارالاس وزەندەردىڭ سۋ رەسۋرستارىن ورتاق يگىلىككە پايدالانۋ ىسىنە قاتىستى دا ەكى مەملەكەتتىڭ اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك قالىپتاسقان.
قازىرگى تاڭدا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسيا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋدا. تاراپتار شارت-قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋگە, كاسىپورىنداردىڭ ەكى ەلدەگى ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا قاتىسۋىنا نازار اۋدارۋدا. وسى ورايدا قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى شارتتىڭ, قازاقستان-تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسىن بەلگىلەۋ تۋرالى كەلىسىم وتە قۇندى. قازاقستان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە العاشقى بولىپ تۇرىكمەنستانمەن وسىنداي شارتقا قول قويعان-دى.
تەك كاسپي ماڭى ەلدەرىنە عانا ەمەس, حالىقارالىق قوعامداستىق ءۇشىن دە وزەكتى بولىپ كەلگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن انىقتاۋ ىسىنە قاتىستى بولعان كەلىسسوزدەردە اتالعان ەكى مەملەكەت ورتاق مۇددە ورايىندا بىرلەسە قيمىلداپ, كاسپي كونۆەنتسياسىنىڭ قابىلدانۋىنا زور ۇلەس قوستى. بۇل دا ءوز كەزەگىندە قازاقستان-تۇرىكمەنستان ىنتىماقتاستىعىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسەتتى.
قازىرگى تاڭدا ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستى ودان ءارى كەڭەيتۋگە ۇلكەن ءمان بەرىلۋدە. ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتتەرى ءوزارا ساۋدا قاتىناسى كولەمىن ەداۋىر ۇلعايتتى. اراداعى ساۋدا قاتىناسىندا كولىك-ترانزيت, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, ماشينا جاساۋ, تەمىر جول كولىگى ماشيناسىن جاساۋعا قاجەتتى ونىمدەردى جەتكىزۋگە اسكەري-تەحنيكالىق جانە اەروعارىشتىق سالاعا باسىمدىق بەرىلۋدە.
سونىمەن قاتار وڭىرلىك ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قارقىندى دامىتۋعا كوڭىل اۋدارۋ ماڭىزدى. بۇل باعىتتا ءالى قولعا الىنباعان شارۋالار, مۇمكىندىكتەر بارشىلىق. ماسەلەن, سولتۇستىك – وڭتۇستىك جاڭا تەمىر جول ءدالىزى ارقىلى جۇك اعىندارىن رەسەي, قىتاي, ازيا-تىنىق مۇحيت وڭىرىنە, پارسى شىعاناعىنا شىعارۋ مۇمكىندىگىن ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت. وڭىردەگى ساۋدا بايلانىسىن دامىتۋعا باعىتتالعان قولايلى تاريفتىك جەڭىلدىكتەر بار. ايتا كەتەيىك, 2018 جىلعى قاڭتاردا ەكسپورتتىق-يمپورتتىق تاسىمال كولەمى 2017 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە ارتقان.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ەكى ەلدىڭ شەكارالاس ورنالاسقان ايماقتارىنىڭ ارىپتەستىك الەۋەتىن كۇشەيتۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەك ەمەس. ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ بالقان ءۋالاياتىنىڭ ۇقساس تۇستارى كوپ. بۇل ايماقتار قۇرلىق ارقىلى دا, تەڭىز ارقىلى دا شەكتەسەدى. ولاردا مۇناي-گاز جانە حيميا ونەركاسىبى جاقسى وركەندەگەن ءارى ەكەۋى دە كولىك-لوگيستيكالىق حاب بولىپ تابىلادى. قوس ءوڭىردى تەڭىز, تەمىرجول جانە اۆتوكولىك جولدارى بايلانىستىرادى. كورشى ايماقتار اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2017 جىلى 4,5 ميلليون دوللاردان اسقان. بۇگىندە ماڭعىستاۋدا تۇرىكمەن كاسىپكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن بىرنەشە بىرلەسكەن كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ سانى الداعى ۋاقىتتا وسە تۇسەدى دەپ كۇتىلۋدە.
قالاي دەگەندە دە ەكىجاقتى ارىپتەستىكتىڭ قالىپتاسقان ءۇردىسىن ودان ءارى ساباقتاستىرا جالعاستىرۋ قاجەتتىگى انىق. بۇل ورايدا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تۇرىكمەنستانعا جاساعان ساپارى بارىسىندا الداعى ۋاقىتتا قولعا الىنۋى ءتيىس ءتيىمدى كوپتەگەن شاراعا, سونىڭ ىشىندە اراداعى تاۋار اينالىمى كولەمىن ۇلعايتۋعا نازار اۋدارىلادى دەپ ويلايمىز.