قازاقستاننىڭ IT سالاسى جاستاردىڭ قولىندا

ي.كرەپاكتىڭ روبوت تەحني­كاسىنا, ءموبيل­دى قوسىم­شا­لاردى باعدارلاما­لاۋعا دەگەن قىزىعۋ­­شىلىعى مەكتەپ­تە وقىپ جۇرگەن كەزىندە ارتقان. العاشقى جو­بالارىنىڭ ءبىرى «اقىل­دى قۇ­لىپ» 2016 جى­لى اقش-تىڭ كرەم­ني ال­قا­بىندا وتكەن باي­قاۋدا ۇز­دىك بيز­نەس-يدەيا اتانىپ, ونەر­تاپ­قىشقا 20 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە ين­ۆەس­تيتسيا اكەلگەن. كەيىنگى جۇ­مىس­تارى دا رەسپۋبليكالىق ين­نوۆا­تسيا­لىق جوبالار باي­قاۋىندا ۇزدىكتەر قاتارىنان تا­بىلدى. ول ء«جۇز جاڭا ەسىم» جو­با­سىنىڭ جەڭىمپازى رەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەز­دەسۋگە مۇمكىندىك العان. ال ەكىنشى رەت ەلباسىنىڭ قاتى­سۋىمەن وتكەن جاستار جى­لىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىندە ءسوز سويلەپ, ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ IT سالاسىنداعى جەتىس­تىكتەرىمەن بولىسكەن ەدى. ول كەزدە ي.كرەپاك الما­تى­­داعى نازارباەۆ زياتكەر­لىك مەكتەبىنىڭ وقۋشىسى بول­سا, بۇگىن ول – استانادا جاڭا­دان اشىل­عان IT ۋنيۆەر­سيتە­تىنىڭ كي­بەر­قاۋىپسىزدىك مامان­دىعىنىڭ 1-كۋرس ستۋدەنتى. ءوزى ايتقانداي, ەلىمىزدەگى ۇز­­دىك مەكتەپتە ءبىلىم الىپ, ەل­ور­داداعى جاڭادان ەسىگىن اش­­قان IT ۋنيۆەرسيتەتىندە كاسىبي بى­لىكتىلىگىن شىڭداپ, ين­نو­ۆا­­­تسيالىق جوبالار ار­قىلى قازاقستاننىڭ IT سالاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوس­قىسى كەلەدى.

ي.كرەپاكتىڭ وسىعان دەيىن ناقتى قانشا جوبا جاساعانى ەسىندە جوق, الايدا ەلەۋلى دە­گەن جۇمىستارىنىڭ سانى ون­نان اسادى. «bLock» دەپ اتا­لاتىن «اقىلدى ق ۇلىبى» – ونىڭ IT سالاسىندا تانىلۋى­نا سەبەپ بولعان العاشقى جو­باسى. اتالعان جوبامەن ول 2016 جىلى Nur Otan پار­­تياسى ۇيىمداستىرعان Nurintech يننوۆاتسيالىق جوبا­لار باي­قاۋىنا قاتىسىپ, وقۋ­شى­لار­عا ارنالعان اتالىمدا جۇل­­دەگەرلەر قاتارىنان تا­بىل­­عان. ول ۇسىنعان اقىلدى قۇ­لىپ شەتەلدىك بالامالارىنان الدەقايدا ارزان, سمارتفون ارقىلى باسقارىلىپ, ءبىر بۋ­ما كىلتتى الماستىرا الادى. وسىلايشا ونەرتاپقىش جەكە م ۇلىك پەن اقپاراتتى قو­ر­عاۋدىڭ ءتيىمدى جولىن ۇسىن­عان. ول ءۇشىن سمارتفوندا ارنايى ءموبيلدى قوسىمشانى جۇك­تەپ, اقىلدى ق ۇلىپتى سا­تىپ الۋ جەتكىلىكتى. ال جوبا­نىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ونىڭ 30 م قاشىقتىقتا جۇمىس ىس­تەۋى, وزگە ەلدەردە جاسالعان بالامالارى قۇرىلعىنىڭ سيگ­­نا­لىن 10 م قاشىقتىقتا قا­بىل­دايدى ەكەن. سونداي-اق ي.كرەپاك ۇسىنعان جوبا, دالىرەك ايتقاندا, 14 ەسە ارزان. ءدال وسى جۇمىسى كالي­فورنيا شتاتىندا وتكەن ء«وز بيزنەسىڭنىڭ باستاۋى» باي­قاۋىندا «ۇزدىك بيزنەس-يدەيا» اتانىپ, اقشالاي سىيلىق ۇتىپ العان. سونداي-اق «جاس ءال-فارابي» عىلىمي جوبالار جارىسىندا ەكىنشى اتانىپ, استانادا وتكەن ۇلتتىق يننو­ۆاتسيالىق جوبالار وليمپياداسىندا التىن مەدالعا قول جەت­كىزگەن.

وسىلايشا العاشقى ءىرى جوباسى ءساتتى شىققان ي.كرەپاك Nurintech بايقاۋىنان جەڭىپ ال­عان نوۋتبۋگىندا كەزەكتى جو­باسىن جاساۋعا كىرىسەدى. ناتي­جەسىندە ءوزى سەكىلدى وليمپيا­دالار مەن جارىستارعا ءجيى قاتىساتىن دوستارىنا ارناپ «جارىس» ءموبيلدى قوسىم­شاسىن ۇسىنادى. قوسىمشادا الداعى ۋاقىتتا ءتۇرلى سالا بو­يىن­شا وتەتىن بايقاۋلاردىڭ حابارلاندىرۋى مەن پايدالى اقپارات بار. بۇل جوبانى سىناۋ ءۇشىن ونەرتاپقىش Nurintech بايقاۋىنىڭ كەلەسى جىلعى ىرىكتەۋىنە قاتىسادى. بايقاۋدا سوڭعى كەزەڭگە دەيىن جەتىپ, «الەۋمەتتىك ماڭىزدى جو­بالار» اتالىمىندا ەكىنشى ورىنعا يە بولىپ, 500 مىڭ تەڭ­گە قارجىلاي سىيلىق ۇتىپ الادى. يۆان IT سالاسى­نا جاساعان ءساتتى قادامىن وسى باي­قاۋمەن تىعىز بايلانىس­تىرادى. ونىڭ ايتۋىنشا, پار­تيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان جوبا ول ءۇشىن ءساتتى بولدى.

«ەلباسىنىڭ جاستارعا, ونىڭ ىشىندە جاستاردىڭ ين­نوۆاتسيالىق باستامالارىنا ۇلكەن ءمان بەرۋى مەن سەكىلدى وقۋشىلاردىڭ يدەيالارىن الەم­دىك ارەناعا شىعارىپ, ءوز سالاسىندا تانىلۋىنا كومەك­تەستى», دەيدى جاس ونەرتاپقىش.

ءاردايىم جوبالارىنىڭ قوعام­عا پايدا اكەلۋىن كوزدەي­تىن جاس دارىن مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى جاندارعا ارناپ «Voice-Komek» ءموبيلدى قو­سىمشاسىن جازىپ شىققان. جو­بانىڭ كومەگىمەن ەستۋ جانە سويلەۋ قابىلەتى ناشار جان­دار ءبىر-بىرىمەن ەركىن تۇسى­نىسۋگە مۇمكىندىك الادى. قو­سىمشا دىبىستىق سيگنالداردى ماتىنگە جانە كەرىسىنشە ءماتىندى دىبىسقا اينالدىرا الادى. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, قازىر قۇرىلعى جەتى ءتىلدى تۇ­سىنەدى, ونىڭ ىشىندە قازاق ءتىلى دە بار.

ي.كرەپاك ءوزى وقىپ جۇرگەن ءبىلىم ورداسى تۋرالى ەرەكشە تەبىرەنىسپەن ايتادى. سەبەبى شەتەلدىك جانە وتاندىق ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنان شا­قىرتۋى بولا تۇرا, ول Astana IT University-گە قابىلدانعان تۇڭعىش ستۋدەنتتەر مەن تۇ­لەك­تەر قاتارىندا بولۋدى تاڭ­داعان. ول بۇل تاڭداۋىن ەڭ ال­دىمەن ەكسپو اۋماعىندا ور­نالاسقان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باي ينفراقۇرىلىمىمەن جانە وقۋ باعدارلاماسىنىڭ تاجىريبەگە كوبىرەك كوڭىل بولەتىندىگىمەن باي­لانىستىرادى.

ء«بىر سالاعا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن ورتاعا تۇسكەنىمە قۋانامىن. ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلار – ءبىر توپپىز. ەندىگى ارمانىم – وقۋ ور­نى­نىڭ يننوۆاتسيا سا­­­­لا­سىنداعى كەز كەلگەن ماق­سا­تىڭ­دى جۇ­زەگە اسى­را الاتىن ورتا ەكەنىن دا­لەل­دەۋ», دەيدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا, IT سالا­سىنىڭ كيبەرقاۋىپسىزدىك, باع­­­دار­لامالاۋ جانە وزگە دە مامان­­­دىق­تارىندا ءبىلىم الۋ­عا كەلگەن قىزداردىڭ كوپ­­تى­گى ونى تاڭ­عالدىرعان. مۇ­نىڭ كەرەمەت قۇبىلىس ەكە­نىن ايتادى. قا­زىر ول باع­دارلامالاۋ, ينفور­ما­تيكا, تاريح, اعىلشىن ءتىلى, ماتە­ماتيكالىق اناليز پان­دەرىن تەرەڭ مەڭگەرىپ ءجۇر. اق­­پا­رات­تىق قاۋىپسىزدىك ما­مان­­دىعىندا باعدارلامالاۋ مەن تاريح پاندەرى ەرەكشە ءرول ات­قا­رادى, دەيدى جاس ونەر­تاپ­قىش.

«كومپيۋتەرلىك باعدار­لاما­لاردىڭ ءالسىز تۇسىن تابۋ – ول باعدارلامالاۋ كودىمەن عانا ەمەس, ادامدارمەن دە جۇمىس ىستەۋدەن تۇرادى. باع­دارلامالاۋ ساباقتارى كوم­پيۋتەر جانە جەلىمەن جۇ­مىستىڭ قىر-سىرىن, اق­پاراتقا قول جەتكىزۋ مەن ساق­تاۋ جولىن تۇسىندىرەدى. ال قۇ­پيا اقپاراتتىڭ جاريا بولۋى سەكىلدى ماسەلەلەر ادەت­تە ادامداردىڭ ارەكەتىنەن تۋىن­دايدى. سوندىقتان قو­سىم­­شا تاريح, پسيحولوگيا نەگىز­دەرىن ءبىلۋ مامان رەتىندە شىڭدالۋىما كومەكتەسەدى», دەيدى ول.

ي.كرەپاك – ەلىمىزدىڭ IT سالا­سى­نىڭ دامۋىنا ۇلە­سىن قوسقىسى كەلەتىن جاس دا­رىنداردىڭ ءبىر مىسالى عانا. قازاقستاننىڭ ءار تۇك­پىرىندە يننوۆاتسيالىق جوبا­لاردى جۇزەگە اسىراتىن, بولا­شاق­­تا مەملەكەتىمىزدىڭ تەح­نو­لوگيا سالاسىنداعى الەۋە­تىن كو­تەرەتىن مىڭداعان قارا­دو­مالاق ءبىلىم الىپ ءجۇر. سو­­لار­­دىڭ دارىنىن كىشكەن­تايىنان بايقاپ, دۇرىس جولدى كور­سەتىپ, جەتەكشىلىك ەتەتىن تالىمگەرلەر تابىلسا يگى. سون­دا ۇكىمەت تاراپىنان وسى سالادا جاسالىپ جاتقان يگى باس­تامالاردى جالعايتىن ۇرپاق ەرتەڭ-اق دايىن تۇرادى.