سوڭعى ۋاقىتتا اقتوبە قالاسىنىڭ ەكولوگيالىق احۋالى مەن جاي-كۇيى تومەندەپ بارا جاتقانى جونىندە ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا ءجۇر. وزەكتى ماسەلە ءوز كەزەگىندە وبلىس ورتالىعى مەن ونىڭ ماڭايىنداعى اتموسفەرالىق اۋانىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ قاجەتتىگىن بايقاتادى. قورشاعان ورتانىڭ ب ۇلىنۋىنە ءبىرىنشى كەزەكتە ونەركاسىپ قالدىقتارىنىڭ كولەمى كوبەيىپ كەلە جاتقانى تەرىس اسەرىن تيگىزۋدە. سونداي-اق ەرەكشە قورعالاتىن اۋماقتار جۇيەسىن قۇرۋ ءىسىنىڭ كەشەۋىلدەپ جۇرگەنى دە ەكولوگيالىق شيەلەنىستى ودان ءارى شيرىقتىرا ءتۇستى.
ەگەر اقتوبە قالاسىندا بۇرىن پايدا بولعان لاستانۋ كوزدەرىن انىقتاۋ مەن جويۋ ءىسى تاجىريبەگە ەنگەن بولسا, مۇمكىن قازىرگىدەي كۇردەلى ەكولوگيالىق احۋال قالىپتاسپاعان بولار ما ەدى. اتموسفەرالىق اۋانى تۇراقتاندىرۋدىڭ باستى ءبىر جولى اعاش وسىرۋگە باسا نازار اۋدارىپ, تۇتاستاي جاسىل جەلەك جايقالتۋدىڭ وڭتايلى تاسىلدەرىن ورنىقتىرۋ دەسەك, بۇل ءىستىڭ جاي-كۇيى دە كوڭىل كونشىتە بەرمەيدى.
اشىعىن ايتقاندا كوكتەم مەن كۇزدە مىڭداعان ءتۇپ كوشەت وتىرعىزىلدى دەگەن اسقاق ەسەپتەر ايتىلادى دا كەيىننەن ونىڭ قانشاسى بوي تىكتەگەنى جونىندەگى دەرەكتەر جۇمباق كۇيىندە قالىپ قويا بەرەدى. بالاپاندى كۇزدە سانايتىنى سەكىلدى, مۇمكىن تال-تەرەك ءوسىرۋ مەن ونى قورعاۋدىڭ ناتيجەسىن دە 1-2 جىل وتكەن سوڭ سارالاۋ قاجەت شىعار. مىنە, وسى فاكتورلار اقتوبەدەگى اتموسفەرالىق اۋانىڭ مونيتورينگ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە تەرىس اسەرىن تيگىزىپ كەلدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەنى كەشەندى تۇردە شەشۋ كەرەك.
اقتوبە وبلىسى بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتىنەن الىنعان دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قالادا جىل سايىن اۋاعا 185 مىڭ توننا زياندى زاتتار تارالاتىنىنا كوز جەتكىزەمىز. راس, لاستانۋ دەڭگەيى سوڭعى 1-2 جىلدا 4-5 پايىزعا ازايىپ كەلەدى. بۇل ارينە, وڭ نىشان, جاقسى قۇبىلىس. ايتسە دە ەكولوگ مامانداردىڭ مالىمدەۋىنشە, سالىستىرمالى تۇردە قاراستىرعاندا مۇنىڭ ءوزى قول سوعا قوياتىنداي بيىك كورسەتكىش ەمەس. دەپارتامەنت باسشىسى جاقسىعالي يمانقۇلدىڭ ايتۋىنشا, زاماناۋي جوعارى تەحنولوگيالار مەن تىڭ, بۇعان دەيىن پايدالانىلماعان مۇمكىندىكتەردى ىسكە قوسۋ ارقىلى اتالعان كورسەتكىشتى الدەنەشە ەسە ارتتىرۋعا ابدەن بولادى.
ايتالىق, قازىرگى كەزدە اقتوبە قالاسىندا اۋاعا تارالاتىن لاس قالدىقتاردىڭ 75 پايىزى وڭىردەگى ءىرى ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ ۇلەسىنە تيەدى. سونىڭ ىشىندە 231 مىڭ توننا قالدىق وسى وندىرىستىك نىسانداردىڭ شاڭ تازارتقىش جابدىقتارىنان شىعاتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. قالدىق شىعارۋدىڭ ۇيىمداستىرىلماعان كوزدەرى مەن اۆتوكولىكتەن بولىنەتىن زياندى زاتتار كولەمىن قوسساق, ەكولوگيالىق احۋال تىپتەن تومەندەي تۇسپەك. سونداي-اق «كازگيدرومەت» مونيتورينگتىك ستانساسى تاراتقان دەرەكتە رم-10, كۇكىرت ديوكسيدى, كومىرتەگى وكسيدى جانە كۇكىرتتى سۋتەگى سياقتى زياندى زاتتاردىڭ اۋاعا تارالۋى شەكتى رۇقسات ەتىلگەن كونسەنتراتسيادان الدەقايدا اسىپ كەتكەن.
بۇگىندە وبلىس ورتالىعىندا اۋاعا زياندى زاتتار شىعاراتىن 25 كاسىپورىننىڭ اراسىندا اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتى اۋىزعا الدىمەن ورالادى. بىرىنشىدەن, قورشاعان ورتاعا ونىڭ كۇلدەن تۇرعىزىلعان ءۇيىندىسى زيانىن تيگىزۋدە. وعان №1 جانە №2 بالقىتۋ سەكتورىنان بولىنەتىن زياندى قالدىقتار قوسىلعان. بۇعان قوسا «اقتوبەرەلسارقالىق» زاۋىتىنىڭ «ۇيىمداستىرىلماعان كوزدەرى» دە قالدىق كولەمىنىڭ وسە تۇسۋىنە ىقپال ەتۋدە. دەپارتامەنت جۇرگىزگەن ساراپتاما ناتيجەسى ايقىنداعانداي كۇكىرت ديوكسيدى كولەمىنىڭ ارتۋىنا اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ №3 جانە №4 تسەحتارى قۋاتىنىڭ ارتۋى سەبەپشى بولىپتى. ەلىمىزدىڭ قاي وڭىرىندە دە ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار قىزمەتى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزى بولا الادى. ايتسە دە قاي-قايسىسى دا اتموسفەرالىق اۋاعا زيانىن تيگىزبەيتىندەي رەجىمدە جۇمىس اتقارۋعا ءتيىس.
سوڭعى كەزدە بۇل باعىتتاعى ماسەلەلەرگە باسا كوڭىل بولىنە باستادى. مىسالى, اقتوبە وبلىسىنداعى ەكولوگيا دەپارتامەنتى مەن اقتوبە وبلىسىنىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى بىرلەسىپ قولعا العان بايىپتى باستاماعا سايكەس, ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق دامۋىنىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى كەشەندى باعدارلاماسىنىڭ جوباسى جاساقتالۋ ۇستىندە. قابىرعالى قۇجات ايماقتاعى ەكولوگيالىق احۋالدى ساۋىقتىرۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ كۇتىلۋدە.
– اتالعان كەشەندى جوبا ءازىر بولعان سوڭ قالىڭ كوپشىلىكتىڭ تالقىلاۋىنا ۇسىنىلادى. سونىمەن بىرگە وبلىستىڭ ەكولوگيالىق تۇرعىدان دامۋى جونىندەگى جوباسىن تالقىلاۋعا قوعامدىق ۇيىمدار مەن باق وكىلدەرىن, بلوگەرلەردى جانە بۇل ىسكە بەي-جاي, سەلسوق قاراي المايتىن بارلىق تىلەك بىلدىرۋشىلەردى قاتىستىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز, – دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قايرات بەكەنوۆ. قازىرگى كەزدە اۋانى لاستايتىن وڭىردەگى ءىرى كاسىپورىندار مەن ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىلارى جانە وبلىس اكىمدىگى اراسىندا اۋاعا زياندى زاتتار شىعارۋدى ازايتۋ ءارى بۇل ۇدەرىستى ساتىلاپ جويۋ جونىندەگى ۇشجاقتى مەموراندۋمعا قول قويۋ اكتىسى بەلگىلەنگەن.
وڭىردە قولعا الىنعان ەكولوگيالىق تۇرعىدان دامۋ جوباسى مەن وزگە دە ءىس-شارالار اۋانىڭ تۇراقتانۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزبەك.
اقتوبە