سان مەن ساپا بىرلىگى: اقتوبە وبلىسىندا «حالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسى وڭ ناتيجە بەردى

اتالعان جوبانىڭ باستاپقى كە­­زەڭىندە وبلىس ورتالىعى مەن اۋدان­دارىنا ورتالىقتان ءارى ەلدىڭ وزگە دە ايماقتارىنان قۇقىق قورعاۋ ور­گاندارىنىڭ وكىلدەرى مەن تەولوگتار جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سا­لانىڭ ءتۇرلى باعىتىندا قىزمەت ات­قاراتىن بەلگىلى ساراپشى ماماندار كەلدى. ولار وبلىستىڭ ەلدى مەكەندەرىندە حالىقپەن كەزدەسىپ, وكىنىشتى جايتتاردىڭ سەبەپتەرى مەن سالدارىن انىقتاۋعا ۇمتىلدى. سو­نىمەن بىرگە الداعى ۋاقىتتا ءب­ىرىنشى كەزەكتە ەل-جۇرتتى تولعان­دىراتىن قانداي ماسەلەلەرگە باسىمدىق بە­رۋ قاجەتتىگىن سارالاپ بەردى. ءسوي­تىپ رەس­پۋبليكالىق اقپاراتتىق-نا­سي­حاتتىق توپ قۇرامىنداعى ساراپ­شى­لار وبلىس تۇرعىندارىمەن قويان-قولتىق جۇمىستار جۇرگىزە باستادى.

كۇرمەۋى قيىن ماسەلەگە بۇلايشا جاڭاشا كوزقاراس تۇرعىسىنان كەلۋ ءتاسىلى وڭ ناتيجەسىن بەردى دەپ تولىق سەنىم­مەن ايتا الامىز. وسىلايشا وب­لىستا «حالىق قاۋىپسىزدىگىن قام­­تاماسىز ەتۋ» دەپ اتالعان قاناتقاقتى جو­با حالىققا تۇسىنىكتى بولا باستادى. كەشەندى تۇردە جۇرگىزىلگەن كەڭ اۋقىمدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ نا­تيجەسىندە حالىقتى الاڭداتىپ جۇرگەن بىرقاتار الەۋمەتتىك-تۇرمىس­تىق ماسەلە ءوز شەشىمىن تاپتى. بۇدان كەيىنگى كەزەڭدە وبلىستا ەل-جۇرتتىڭ ويى مەن كوڭىلىنەن شىققان اتالعان جوبا اياسىنداعى ءىس-شارالاردى ءار جىل سايىن جالعاستىرىپ, جاڭعىر­تىپ وتىرۋ جونىندە ۇيعارىم جاسال­دى.

بيىلعى جىلدىڭ 20 تامىزى كۇنى اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭ­دا­سىن ءورازاليننىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ءوز جالعاسىن تاپقان «حا­لىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسى اقتوبە قا­لاسى مەن وبلىس اۋداندارىنداعى ءىرى ەل­دى­ مە­كەن­دەردىڭ تۇرعىندارىن, ولار­دىڭ كەڭ اۋقىمدى شوعىرىن قامتىدى. سون­داي-اق سوڭعى ۋاقىتتا اتالعان جوبا ءوزىنىڭ ءاۋ باستاعى اۋقىمى مەن شەڭبەرىن اجەپتاۋىر ۇلعايتا تۇس­كەنى دە ءسۇيىنىشتى جايت. ناقتىراق ايتقاندا, قازىرگى كەزدە جوبا جاناشىرلارى تۇراقتىلىق پەن تى­نىشتىقتى ورنىقتىرۋ ءۇشىن ەڭ ال­دىمەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر ءوز شە­شىمىن تابۋ كەرەكتىگىنە باسىمدىق بە­رىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى بۇعان دەيىن تاجىريبەدە ءوزىن ءوزى اقتاعان جو­با­نىڭ جاڭا مازمۇنمەن تولىعا ءتۇ­سۋى­نىڭ ناقتى كورىنىسى. ءارى الگىندە اي­تىل­­­عانداي, وڭىردە تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتى ساقتاۋ ءىسىنىڭ باس­تى تەتىگى بولماق. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن وڭىرىندەگى حالىقتى تولعان­دىراتىن الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ماسەلەلەر مەن ءومىر اعىسىندا ورىن الىپ جاتاتىن تۇيتكىلدەر از ەمەس ەكەنى ايان. سونىڭ ەڭ باستىلارىنىڭ ءبىرى – باسپانا مەن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك ەكەنى بەلگىلى.

وسى ماسەلەگە بايلانىستى «حا­­لىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسى اياسىندا ازاماتتاردى قا­بىل­داۋ ءتارتىبى بەلگىلەنگەن. سول كەز­دە ولار بۇعان قاتىستى ءتيىستى جاۋاپ­تار الا الادى. مىسالى, قازىرگى كەز­دە وڭىردە «باقىتتى وتباسى», ء«وز ءۇيىم», «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باع­دارلامالارى بويىنشا كوپ بالالى انالارعا پا­يىزدىق مول­شەرلەمەسى تومەن تۇرعىن ۇيلەر بە­رىلۋدە. بۇل جونىندە «تۇرعىن- ۇيقۇ­­­رىلىسجيناقبانكى» اق فيليالى ايماقتاعى 8 قۇرىلىس كومپانيا­سىمەن كەلىسىمشارتقا وتىرعان. ايت­سە دە قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ دە­نى تومەن پايىزدىق باسپاناعا يە بو­لۋدىڭ ءجاي-جاپسارىن بىلە بەر­مەۋى مۇ­مكىن. مۇنىڭ انىق-قانىعىنا جەتۋگە اتالعان جوبانىڭ شاپاعاتى ءتيىپ وتىر.

سونداي-اق تۇرعىنداردىڭ بەل­گىلى ءبىر جۇمىسقا ورنالاسۋىنا دا جو­­با اياسىنداعى ءىس-شارالار كو­مە­گىن تيگىزۋدە. مىسالى, بۇگىنگى كۇنى اقتوبە قالاسىندا 1300-گە جۋىق بوس جۇمىس ورنى بار ەكەن. ال ناقتى جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن جۇ­مىس­سىزداردىڭ سانى بۇدان الدەقايدا از بولىپ شىقتى. مى­نە, قاراما-قايشىلىق قايدا؟ بۇل رەتتە بوس جۇمىس ورىندارى جار­مەڭكەسىن وتكىزۋ تۇراقتى ۇردىسكە اي­نا­لىپ, تۇرعىندارعا اجەپتاۋىر كومەگىن تيگىزگەن. وسىلايشا 6,5 مىڭ­عا جۋىق قالا حالقى جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان.

سونىمەن بىرگە باسى اۋىرىپ, بال­­­تىرى سىزداعاندارعا دا جو­با با­عىت­­تارى بويىنشا قاجەتتى مەدي­تسي­نالىق كومەك بەرۋ نورمالارى قا­راس­تىرىلعان. اقتوبە وبلىستىق دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باس مامانى قايرات رايجانوۆ ازاماتتاردىڭ اراسىندا قابىلداۋعا تەگىن ءدارى-دارمەك الۋ ماسەلەسى بو­يىنشا كەلەتىندەر كوپ ەكەنىن ايتىپ بەردى. دەنساۋلىق ساق­شىلارى مۇنداي جاندارعا مۇم­كىندىگىنە قاراي كومەك كورسەتىپ ءجۇر. بۇگىنگى كۇنى مەملەكەت تاراپىنان ونكولوگيا, قانت ديابەتى, تۋبەركۋلەز جانە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋىنا ءدارى-دارمەكتەر تەگىن بەرىلەدى. مە­دي­تسينا قىزمەتكەرلەرى وسى دەرەكپەن تۇر­عىنداردى حاباردار ەتۋدە.

جوبا شەڭبەرىندە اشىق ەسىك كۇن­دەرى كەزىندە تۇرعىنداردىڭ مەديتسي­نا ورتالىقتارىنا كەلىپ, ءتيىستى تەگىن تەكسەرۋدەن وتكىزىلۋى دە ونىڭ ماسە­لەسىن بيىكتەتە تۇسەدى. ازاماتتار ءۇشىن ارنايى ۇيىمداستىرىلعان سە­مي­نارلار كەزىندە ەكپەدەن باس تارت­پاۋدىڭ پايداسى مەن قاجەتتىلىگى, ءجاسوسپىرىم قىزدار اراسىندا ەرتە جۇك­تىلىكتى بولدىرماۋ ءارى ونىڭ الدىن الۋ, قان اينالىمى جۇيەسى اۋرۋلارىنان ساقتاندىرۋ سەكىلدى تاقىرىپتار قوزعالۋى دا قول­­داۋعا ابدەن لايىقتى.

الداعى جىلى ەلىمىزدىڭ دەنساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىنا مىندەتتى الەۋ­مەت­تىك ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلمەك. جوبادا قارالعان باعىتتاردىڭ بى­رىنە سايكەس تۇرعىندارعا وسى وز­گەرىستەر جونىندە تولىققاندى دەرەكتەر مەن مالىمەتتەر بەرىلۋى دە ونىڭ مازمۇنىن تولىقتىرا تۇ­سۋدە. مۇنداي اڭگىمەلەر بۇگىنگى بىر­ىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قو­رى توڭىرەگىندە دە ايتىلۋدا. بۇ­گىنگى كۇنى تۇرعىنداردىڭ باسىم بو­لىگىنىڭ وزدەرىن تولعاندىرعان ما­سە­لەلەر بو­يىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا بارۋىنا جاعدايلارى بولا بەرمەيدى. سولاي بولعان كۇننىڭ وزىندە ولاردىڭ ءبارىن ءبىر مەزگىلدە قابىلداۋ مۇمكىندىگى تاعى دا جوق ەكەنى بەلگىلى.

بۇل رەتتە «حالىق قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ» جوباسى شەڭبە­رىند­ەگى قابىلداۋلار وسى ول­قى­لىقتىڭ ور­نىن تولىقتىرا تۇس­كەن­دەي اسەر قال­دىرادى. سونىمەن بىرگە ولارعا ەلەكتروندى قىزمەت تۇر­لەرى دە قوسا كورسەتىلۋدە. بۇل – ەلەكتروندى-تسيفر­لى قولتاڭبانى قالاي قولدانۋ جانە تەلەگرامم بوت ارقىلى قىزمەت­تەر­دىڭ قالاي الۋ كەرەك­تىگىن حالىققا ۇعىن­دىرۋ دە­گەن ءسوز. ما­سەلەن, بۇگىنگى كۇنى ەلەك­تروندى قىز­­مەتتىڭ 30 ءتۇرىن بىر­نەشە مينۋتتا الۋعا بولادى ەكەن. اتالعان جوبانىڭ باستى ماق­سات­تارىنىڭ ءبىرى, ءسوز باسىندا اي­تىلعانداي, ءوڭىر تۇرعىندارى اراسىندا ءدىني ساۋاتتىلىق دەڭگەيىن كوتەرۋ بولىپ وتىر. ول ءۇشىن اقتوبە قالاسى مەن وبلىستىڭ ءىرى جانە شاعىن ەلدى مە­كەندەرىندە ءارتۇرلى ۇجىمدىق كاسىپورىندار مەن وقۋ ورىندارىندا تەولوگ مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋ كوزدەلگەن.

ء«داستۇرلى ءدىن دەگەنىمىز نە؟ ونىڭ ءارتۇرلى دەسترۋكتيۆتىك ءدى­ني اعىم­داردان وزگەشەلىگى مەن ايىر­ما­­شى­لىعى قانداي؟ بۇل ساۋالدارعا قا­تىس­تى اقپاراتتىق توپ مۇشەلەرى حا­­­­لىققا ايقىن جاۋاپتار قايتارىپ ءجۇر. بۇل رەتتە ءداستۇرلى ەمەس ءدى­ني ەكس­ترەميزم باعىتىنا بوي ۇرۋ­شىلار مەم­لەكەتتىك ساياساتقا كو­لەڭكە ءتۇسىرىپ, كەي جاعدايلاردا كونس­تيتۋتسيالىق زاڭ­دىلىقتاردى بۇ­زۋعا ارەكەت جاساۋعا ۇم­­تىلاتىنىن ۇمىت­پاعانىمىز ءجون. سوندىقتان مۇن­داي تەرىس اعىمداردىڭ جەتەگىندە جۇرگەن جاستارمەن جەكە اڭگىمەلەسىپ, ولاردى ءداستۇرلى حانافي ءمازحابىنا تارتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەمىز», دەيدى وبلىستاعى «اڭسار» اق­پارات­تىق-تالداۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان جانشين.

ونىڭ ايتقانىنا قوسارىمىز, اتال­عان ورتالىق «حالىق قاۋىپ­­سىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسى باستالعان كەز­دەن بەرى وبلىستىق ءدىن ىستەرى باس­قار­ماسىمەن بىرلەسە وتىرىپ مىڭ­داعان ادامدى قامتىعان سان الۋان كەزدەسۋ وتكىزۋگە مۇرىندىق بولا بىل­­گەنى. ولاردىڭ جاماعات اراسىن­دا جۇرگىزىلگەن لەكتسيالارى مەن سە­مي­نارلارى ءوز الدىنا ءبىر توبە. وسى ورايدا مەشىت قىز­مەتكەرلەرىنە بىر­نەشە دۇركىن ادىس­تەمەلىك كومەكتەر كور­سەتىلگەن.

ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وبلىس حال­قىنىڭ قولداۋىنا يە بولعان اتالعان جوباعا سايكەس وتكىزىلگەن سان الۋان ءىس-شارالاردىڭ اياسى وتە كەڭ, سانى مەي­لىنشە جوعارى. البەتتە باستى ماقسات ساندىق كورسەتكىشتەرگە ەمەس, ءبىرىنشى كەزەكتە بيىك ساپالىق دەڭ­گەيگە قول جەتكىزۋ ەكەنى ءمالىم. بۇل رەتتە جوبانىڭ باسى-قاسىندا جۇر­گەندەر سان مەن ساپانىڭ بىرلىگىنە جانە ءوزارا ۇيلەسىمىنە قول جەتكىزە العانى ۇلكەن مەرەي. جۇرەكتەن شىق­پاسا جۇ­­رەككە جەتپەيدى دەگەندەي, ەڭ باستىسى, ەلىمىزدە ەشقانداي بالا­ماسى جوق اۋقىمدى جوبا بويىنشا اتقارىلعان ءىس-شارالاردىڭ وڭ نا­تيجەسى جىلدان- جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. سونىڭ باستى ءبىر كورىنىسى بۇ­گىنگى تاڭدا وبلىستا ءدىني اح­­ۋال مەن ءدىن تۇتۋ ەركىندىگىنىڭ تۇراقتى سي­پاتقا يە بولا باستاعانى دەۋگە بولادى.

تۇتاستاي العاندا, «حالىق قاۋىپ­سىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسىنا سايكەس بيىلعى جىلى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن تابىسىن كوتەرۋگە با­سا كوڭىل بولىنگەنى اتاپ ايتۋعا تۇ­رار­لىق ءىس. سونىمەن بىرگە وزەكتى ءارى كو­كەيكەستى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق پروب­لەمالاردى رەتتەۋ جونىندە كەڭ اۋقىمدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلگەنى دە جوبانىڭ ءمانى مەن ماز­مۇنىن تەرەڭدەتە تۇسەدى.

اقتوبە