بەيسەنبى, 31 قاڭتار 2013 7:57
ول نەلىكتەن اقىلى بولادى؟
وسىنداي سۇراقتى نەگىزگە الا وتىرىپ, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى زامير ساعىنوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– زامير سادىق ۇلى, استانا-بۋراباي اۆتوكولىك جولى اقىلى نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن بولادى دەپ ەستىدىك. بۇل جول نەلىكتەن اقىلى نەگىزگە كوشىرىلمەك جانە ونىڭ قۇنى قانداي بولادى؟ جينالعان اقشا قايدا بارىپ تۇسەدى؟ مولشەرمەن العاندا بۇل جولدان جىلىنا قانشا اقشا جيناۋعا بولادى؟
بەيسەنبى, 31 قاڭتار 2013 7:57
ول نەلىكتەن اقىلى بولادى؟
وسىنداي سۇراقتى نەگىزگە الا وتىرىپ, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى زامير ساعىنوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– زامير سادىق ۇلى, استانا-بۋراباي اۆتوكولىك جولى اقىلى نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن بولادى دەپ ەستىدىك. بۇل جول نەلىكتەن اقىلى نەگىزگە كوشىرىلمەك جانە ونىڭ قۇنى قانداي بولادى؟ جينالعان اقشا قايدا بارىپ تۇسەدى؟ مولشەرمەن العاندا بۇل جولدان جىلىنا قانشا اقشا جيناۋعا بولادى؟
– «استانا – پەتروپاۆل» اۆتوماگيسترالى دامىعان باتىس ەۋروپا مەن شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ جولدارى نەگىزىندە سالىنعان. جوعارى جىلدامدىقپەن اۆتوكولىكتەردىڭ ءجۇرىپ ءوتۋى كەزىندە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جولداردى كۇتىپ-ۇستاۋ قاجەت. ال جولداردى جوعارى دەڭگەيدە كۇتىپ-ۇستاۋ بيۋدجەتتەن قوماقتى قاراجاتتى تالاپ ەتۋدە. سوندىقتان دا 2012 جىلى اۆتوجولداردى كۇتىپ ۇستاۋعا جۇمسالاتىن شىعىندار ءوزىن ءوزى اقتاۋ مەن بيۋدجەتكە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋ ءۇشىن «استانا – ششۋچە» اۆتوجولىنا تولەماقى جۇيەسى ەنگىزىلدى. تولەماقى جۇيەسىن ەنگىزۋ بيۋدجەتكە سالىنعان قاراجاتتى قايتارۋعا ەمەس, اۆتوماگيسترالدى ءتيىستى دارەجەدە كۇتىپ-ۇستاۋعا باعىتتالاتىنىن ايتا كەتكىم كەلەدى.
اقىلى اۆتوجولدارمەن ءجۇرىپ وتكەنى ءۇشىن ەنگىزىلەتىن تاريفتەر مولشەرى قازىرگى ۋاقىتتا ۇكىمەتتىڭ قاراۋىندا. اۆتوجولدى كۇتىپ ۇستاۋعا جۇمسالاتىن شىعىندار مەن ترافيك ەسەبىمەن اقىلى ماگيسترال بويىنشا ءجۇرىپ وتكەنى ءۇشىن الىناتىن تاريفتەر جوباسى الدىن-الا انىقتالدى. 1 شاقىرىم اۆتوجولدا ءجۇرىپ وتكەنى ءۇشىن جەڭىل اۆتوكولىكتەرگە ورتاشا ەسەپپەن 1 تەڭگە/شاقىرىم, اۆتوبۋستار ءۇشىن 5-10 تەڭگە/شاقىرىم, جۇك كولىكتەرى ءۇشىن 5-20 تەڭگە/شاقىرىم اقى تولەمىن ەنگىزۋدى جوسپارلاۋدامىز.
اقىلى جولمەن ءجۇرىپ وتكەنى ءۇشىن جول اقىسىن تەرمينال ارقىلى قولما-قول قاعاز اقشا جانە مونەتامەن تولەۋگە مۇمكىندىك جاسالعان. سونداي-اق, جول بويىندا توقتاماي اقى تولەۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالار ورناتىلعان.
جول اقىسىنان جينالعان قارجى جولدى كۇتىپ ۇستاۋعا جانە جوعارى دەڭگەيدەگى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە جۇمسالادى. وسى جۇمىستاردى اتقارۋ ءۇشىن ارنايى مەكەمە قۇرىلىپ, ول تولىقتاي مەملەكەت مەنشىگىندە بولادى.
اعىمداعى جىلدىڭ ورتاشا قوزعالىس قارقىندىلىعىن ەسكەرگەندە (7 مىڭ اۆت/ساعات) جىلىنا 1,4 ملرد. تەڭگە جينالاتىن بولادى دەپ جوسپارلانۋدا.
– جول بويىنداعى سەرۆيستىك قىزمەتتەر دامىماعان. شەتەلدەردە جول بويىنداعى سىنعان كولىكتەردى دەرەۋ الىپ كەتەتىن, جوندەپ ىسكە قوساتىن قىزمەتتەر بار. بىزدە وسىنداي قىزمەتتەر بار ما؟ ونىڭ ۇستىنە جول بويىنداعى اۋىلدار ادامدارىنىڭ اقىلى جول قىزمەتىن پايدالانا الارلىقتاي قالتالارى دا قالىڭ ەمەس. دەمەك, بۇل جولدى اقىلى نەگىزگە كوشىرۋگە ءالى ەرتەرەك ەمەس پە؟
– بۇگىنگى كۇنگە «استانا – ششۋچە» اۆتوجولىنىڭ بويىندا 33 اۆتوسەرۆيستىك قىزمەتتەر, ونىڭ ىشىندە 17 جانار-جاعارماي ستانسالارى, 2 سەرۆيستىك نىساندار, 2 قوناق ءۇيى, 12 تاماقتانۋ ورىندارى ورنالاسقان. جول بويى تولىعىمەن ۇيالى بايلانىس جۇيەسىمەن قامتىلعان.
ارنايى قۇرىلاتىن جول مەكەمەسى جول بويىنداعى سەرۆيستىك قىزمەتتەردىڭ سانى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى. جول وقيعاسى بولعان جاعدايدا, ياعني كولىكتىڭ بۇزىلۋى, اپات بولۋى, ت.ب. توسىن وقيعالار بولعاندا ءاربىر جۇرگىزۋشى ۇيالى تەلەفونى ارقىلى كومەك سۇراي الادى. ول قىزمەتتى اتالعان جولدى كۇتىپ ۇستايتىن ارنايى مەكەمەنىڭ اۋداندىق بولىمشەلەرى كورسەتەتىن بولادى. مىسالى, جول پايدالانۋشىنىڭ كولىگى جولدا بۇزىلىپ قالسا, اتالعان مەكەمەنىڭ قىزمەتكەرلەرى دەر كەزىندە جاقىن ماڭداعى اۆتوسەرۆيس ورتالىعىنا جەتكىزۋگە كومەكتەسەدى, ال ەگەر اپات بولعان جاعدايدا ارنايى ورگاندار وكىلدەرىن (جەدەل جاردەم, جول پوليتسياسى, ءورت ءسوندىرۋ بولىمدەرى, ت.ت.) شاقىرتادى.
ءبىزدىڭ جۇرگىزگەن زەرتتەۋ قورىتىندىمىز بويىنشا جول پايدالانۋشىلاردىڭ 20 پايىزى جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق بولسا, قالعان 80 پايىزى ترانزيتتىك جانە شەتەلدىك اۋىر جۇك كولىگىنىڭ يەلەرى. استانا – ششۋچە اۆتوجولىنىڭ بويىندا 5 اۋدان ورنالاسقان. حالىق سانى 200 مىڭنان اسادى. ولاردىڭ مەنشىگىندەگى 38 مىڭ اۆتوكولىكتىڭ 3,5 مىڭى جول بويىنداعى ەلدى مەكەندەردە تىركەلگەن. سول سەبەپتى اۆتوجول جامىلعىسىنا نەگىزگى زيان كەلتىرەتىن ترانزيتتىك كولىكتەر, ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك ترانزيتتىك اۋىر جۇك كولىكتەرى. سوندىقتان وسى جولدى كۇتىپ-ۇستاۋ مەن اعىمداعى جوندەۋگە كوپ قاراجات كەتەدى. جوعارىدا اتالعانداي, جولعا كەلتىرەتىن زيان مولشەرىنە بايلانىستى ءاربىر اۆتوكولىك يەلەرىنەن تەڭ مولشەردە اقى الۋ ءادىل دەپ ەسەپتەيمىز.
اقىلى جولدى ەنگىزۋ جوباسىندا جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا ارنايى جەڭىلدىكتەر دە قاراستىرىلعان. اتاپ ايتاتىن بولساق, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى تاسىمالدايتىن اۆتوبۋستار, جەڭىل اۆتوكولىكتەر بiر اۋدان اۋماعىندا تەگىن جۇرە الادى. ال كورشى اۋداندارعا بارعان جاعدايدا ارنايى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان.
«استانا – ششۋچە» اۆتوجولىنىڭ بيىلعى جىلدان باستاپ اقىلى بولۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى – بۇل جول 2009 جىلى پايدالانۋعا بەرىلىپ, بيۋدجەت ەسەبىنەن كۇتىپ-ۇستالىنۋدا. قارجىلاندىرۋ نورماتيۆىنە سايكەس 224 شاقىرىمدىق اۆتوجولدى كۇتىپ-ۇستاۋعا جىلىنا 1,3 ملرد. تەڭگە قاجەت. ال اقمولا وبلىسى بويىنشا 2,2 مىڭ شاقىرىم اۆتوجولدى كۇتىپ-ۇستاۋ شىعىنى 4,8 ملرد. تەڭگەنى قاجەت ەتۋدە.
جولاقى ەنگىزىلگەننەن كەيىن, الداعى جىلدارى وسى جولعا جۇمسالاتىن قاراجاتتار باسقا جولداردى جوندەۋگە ءبولىنىپ, جول ساپاسىن كوتەرۋگە ىقپال ەتەدى.
– الداعى ۋاقىتتا باسقا دا قانداي جولدار اقىلى نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن بولادى؟
– بۇگىندە ينۆەستيتسيالىق سالىمداردى نەعۇرلىم كوبىرەك قاجەت ەتەتىن اۆتوموبيل جولدارىنا, اتاپ ايتقاندا «استانا – قاراعاندى», «الماتى – قاپشاعاي», «استانا – پاۆلودار» اۆتوجولدارىنا, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ترانزيتتىك كولىك ءدالىزىنىڭ كەيبىر ۋچاسكەلەرىنە تولەم اقى جۇيەسىن ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا.
جاقسى اۆتوجولداردى سالۋ مەن كۇتىپ-ۇستاۋ قوماقتى قارجى قاراجاتتارىن تالاپ ەتۋدە. ءبولىنىپ جاتقان قاراجاتتاردىڭ شەكتەۋلىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, تولەماقى جۇيەسىن ەنگىزۋ قالىپتاسقان جاعدايدى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
وسى پروبلەمانى شەشۋدىڭ ەكى جولى بار. ءبىرىنشىسى – الىمدار مەن اكتسيزدەردى ۇلعايتۋ, ەكىنشىسى – تولەماقىنى ەنگىزۋ. ياعني, جولداردى ءجيى پايدالاناتىن جانە جول توسەمەسىنە زيان كەلتىرەتىن پايدالانۋشىلار اقى تولەيتىن بولادى. بۇل رەتتە جول پايدالانۋشى ءوز تاڭداۋىن جاساي الادى. ياعني, اقى تولەپ جاقسى جولدار ارقىلى ءجۇرىپ وتۋگە نەمەسە تەگىن باسقا مارشرۋتتار ارقىلى جۇرۋلەرىنە بولادى.
كەلەشەكتە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس اۆتوجول پايدالانۋشىلارعا كەدەرگى كەلتىرەتىن توسقاۋىلدار الىناتىن بولادى. مىسالى, اۆتوكولىك ەۋروپادان كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەر اۋماعىنا كىرگەن كەزدە تەك بەلورۋسسيانىڭ كەدەندىك باقىلاۋىنان وتسە, ول قازاقستان اۋماعى ارقىلى قىتاي شەكاراسىنا دەيىن ەش كەدەرگىسىز وتەتىن بولادى.
قازاقستان اۋماعى ارقىلى قوزعالاتىن كولىكتەردىڭ ءجۇرىپ ءوتۋىن باقىلاۋ ءۇشىن زياتكەرلىك كولىك جۇيەسى ورناتىلادى. بۇل كولىك جۇيەسى جولدارعا تولىعىمەن بەينەباقىلاۋ جۇرگىزىپ, قاجەت بولعان جاعدايلاردا كومەك كورسەتۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا ەۋرازيا كونتينەنتىنەن ازيا ەلدەرىنە باراتىن جولدا كولىكتىڭ ءجۇرىپ ءوتۋىنىڭ 3 باعىتى بار. ءبىرىنشىسى – مۇحيتتار ارقىلى. بۇل باعىتتاعى جول ءجۇرۋ ۋاقىتى 45 كۇنگە سوزىلادى. ەكىنشىسى – رەسەي مەملەكەتىنىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرى ارقىلى. ال ءۇشىنشىسى – قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرى ارقىلى وتەتىن اۆتوجول باعىتتارى. اتالعان اۆتوجول باعىتتارىن سالىستىراتىن بولساق, قازاقستان ارقىلى وتەتىن باعىتتىڭ ارتىقشىلىعى – ول وڭتۇستىك وڭىردەگى جىلى كليماتتىق جاعداي. مىسالى, رەسەيدە 6 اي قىس بولسا, قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە ورتاشا ەسەپپەن 2 ايدى قۇرايدى. ياعني, ءبىزدىڭ ءوڭىر ارقىلى ءجۇرىپ ءوتۋ ءتيىمدى ءارى ىڭعايلى.
جوعارىدا كورسەتىلگەن ارتىقشىلىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, نەگىزگى كولىك اعىنى قازاقستان ارقىلى وتەتىندىگىنە كوز جەتكىزۋگە بولادى. مىسالى, قازاقستان ارقىلى 2010 جىلى 870 مىڭ توننا, 2011 جىلى – 960 مىڭ توننا, 2012 جىلى – 1 152 مىڭ توننا ترانزيتتىك تاسىمالداۋلار جۇزەگە اسىرىلدى. تالداۋ قورىتىندىسىنا سايكەس كولىك ءترانزيتىنىڭ الۋەتى جىل سايىن 20 پايىزعا كوبەيۋدە. سوندىقتان دا ءبىز ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىگىن بارىنشا پايدالانۋ ءۇشىن جاڭا جولدار سالىپ, تابىس تابۋىمىز قاجەت ونىڭ ءبىر ءتيىمدى جولى – تولەماقى جۇيەسىن ەنگىزۋ دەپ ەسەپتەيمىز.
– جالپى, ەلىمىزدەگى اۆتوكولىك جولدارىنىڭ جاعدايى قالاي؟ ولار جاقسارىپ كەلە مە؟ ەسكى جولداردى جوندەپ, جاڭا جولدار سالۋ ءىسى قالاي ءورىس الۋدا؟
– 2006 جىلدان بەرى اۆتوجول سالاسىندا بىرقاتار جوبالار ىسكە اسىرىلدى. اتاپ ايتساق, استانا – قوستاناي – چەليابى, سامارا – شىمكەنت, اتىراۋ – بەينەۋ, پاۆلودار – مايقاپشاعاي, تاسكەسكەن – باقتى, شوڭجى –كولجات, استانا – ششۋچە, ششۋچە – كوكشەتاۋ جانە استانا قالاسىنىڭ وڭتۇستىك اينالما جولدارى قايتا جاڭارتىلدى.
2009 جىلى العاش رەت 6 جولاقتى استانا-ششۋچە اۆتوبانى پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدەگى اۆتوجول سالاسىنىڭ نەگىزگى جوباسى بولىپ تابىلاتىن, ەڭ ماڭىزدى ءارى اۋقىمدى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك جوباسى باستالدى. وتكەن جىلى وسى جوبانىڭ 700 شاقىرىمى بويىنشا جول قوزعالىسى اشىلىپ, ونىڭ 422 شاقىرىمى ءى ساناتقا اۋىستىرىلدى. بۇل كورسەتكىش جالپى رەسپۋبليكالىق جەلىدەگى ءبىرىنشى ساناتتاعى جولداردىڭ 40 پايىزىن قۇرايدى.
2006 جىلى رەسپۋبليكالىق جەلىدەگى ءىىى جانە ءىV ساناتتاعى جولدار 20 مىڭ شاقىرىمدى قۇراسا, سوڭعى 5 جىل ىشىندە جۇرگىزىلگەن اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا ولار 2 مىڭ شاقىرىمعا ازايدى. سوعان سايكەس وتكەن جىلى ءى ساناتتاعى جولدار ۇزاقتىعى 1491 شاقىرىمعا, ال ءىى ساناتتاعى جولداردىڭ ۇزاقتىعى 4000 شاقىرىمعا جەتتى.
2006 جىلدان باستاپ اۆتوموبيل جولدارىنىڭ قۇرىلعىسىنا جاڭا تالاپتار بەكىتىلىپ, جولدىڭ بىلىككە تۇسەتىن جۇكتەمەسى 13 تونناعا دەيىن ۇلعايتىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا جولدىڭ توزىمدىلىگى ارتىپ, قازىرگى تاڭداعى اۋىر جۇك اۆتوكولىكتەرىنىڭ ءجۇرىپ وتۋىنە مۇمكىندىك جاسالدى.
2012 جىلى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىندا ۇزاقتىعى 1165 شاقىرىمدىق كۇردەلى جانە ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, 1051 شاقىرىمنىڭ اۆتوجولدارى قايتا جاڭارتىلدى.
2006 جىلى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ جاي-كۇيىنىڭ جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق كورسەتكىشى 57 پايىزدى, ال جەرگىلىكتى ماڭىزى بار اۆتوجولداردا 53 پايىزدى قۇراسا, 2012 جىلى رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ جاي-كۇيىندەگى وسى كورسەتكىش 77 پايىزعا, ال جەرگىلىكتى ماڭىزى بار اۆتوجولداردا 63 پايىزعا جەتتى.
بولاشاقتا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 2020 جىلعا دەيىن بارلىق التى حالىقارالىق دالىزدەردە جۇمىستاردى تولىعىمەن اياقتاۋ, سونداي-اق ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا اۆتوجولدار باعىتتارىن دامىتۋ كوزدەلۋدە.
– اۆتوكولىك جولدارىنا قاتىستى قانداي پروبلەمالار بار؟ ولاردى قالاي شەشۋگە بولادى؟
– اۆتوموبيل جولدارىنىڭ پايدالانۋشىلارى, ونىڭ ىشىندە جۇك كولىگىنىڭ يەلەرى جول پايدالانۋ ەرەجەلەرىن ساقتاماعاندىقتان, ياعني جولدىڭ بىلىككە تۇسەتىن شەكتى جۇكتەمەسى 13 توننا ەكەندىگىن ەسكەرمەيتىندىكتەن, پايدالانۋعا بەرىلگەن جاڭا جولدار تەز توزىپ, بۇزىلۋدا. مىسالى, قازىرگى سالىنعان جولداردىڭ بىلىكتىك جۇكتەمەسى 13 تونناعا ەسەپتەلىنگەن بولسا, قىتايدان شىعاتىن ترانزيتتىك كولىكتەردىڭ ءبىر بىلىككە تۇسەتىن جۇكتەمەسى 20 تونناعا دەيىن جەتەدى. سول سەبەپتى 15 جىلعا ارنالعان جولداردا اۋىر جۇك كولىكتەردىڭ كوپ جۇرەتىندىگىنە بايلانىستى جول جابىنى تەز توزىپ, ولاردىڭ قىزمەت مەرزىمى 6-7 جىلعا دەيىن قىسقارادى.
جوعارىدا اتالعان ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋ ماقساتىندا اۆتوجولدار بويىمەن ءجۇرىپ وتەتىن جۇك كولىكتەرىنىڭ سالماعىن انىقتايتىن ديناميكالىق ولشەۋىش قۇرالدارى ورناتىلۋدا. بۇل شارالار ولشەۋىش قۇرالدارى ارقىلى اۆتوكولىك يەلەرىنىڭ جولعا كەلتىرگەن زيان مولشەرىن انىقتاپ, سول مولشەردە ايىپپۇل سالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جول سالاسىن كادرمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە جوعارى تاجىريبەلى مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن اتتىرۋ ماسەلەسىنە كەلسەك, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى مەردىگەرلەرمەن بەكىتىلگەن شارتتاردا جول-قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ءبىر نىسانى بويىنشا كەمىندە 2 جاس ماماندى جۇمىسقا قابىلداۋ جانە 5 ستۋدەنتتى وندىرىستىك تاجىريبەگە الۋ بويىنشا ارنايى تالاپتار قويعان.
سونداي-اق تاجىريبەلى ماماندار مەن جاس مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا Wirtgen Kazakhstan نەمىس كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, ايماقتارعا شىعۋ ارقىلى زامان تالابىنا ساي جول قۇرىلىسى تەحنيكاسىمەن جۇمىس ىستەۋدى ءىس جۇزىندە ۇيرەتىپ, تاجىريبەلىك جانە تەوريالىق دارىستەر وتكىزىلۋدە.
دەگەنمەن, بۇل شارالار جەتكىلىكسىز دەپ ەسەپتەيمىن. ايتالىق, كەيبىر وبلىستار جەرگىلىكتى ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىن دامىتۋعا بولگەن قاراجاتتى باسىم جوبالارعا جۇمساماي, جوندەۋدى قاجەت ەتپەيتىن جوبالارعا باعىتتاۋدا. سونىمەن قاتار, جول جامىلعىسىن جوبالاۋ كەزىندە قوزعالىس قارقىندىلىعى مەن كولىك اعىنىنىڭ قۇرامى, ياعني بولاشاقتا ول جولمەن قانشا جەڭىل, اۋىر سالماقتى اۆتوكولىكتەردىڭ ءجۇرىپ وتەتىندىگى تولىقتاي ەسەپكە الىنباۋدا. مىسالى, كەيبىر وڭىرلەردە شاعىن عانا ەلدى مەكەنگە بىلىكتىك جۇكتەمەسى جۇك كولىكتەرىنە ارنالعان قالىڭ قاباتتى جول جامىلعىسى سالىنۋدا. الايدا, بۇل جولدار ارقىلى تەك جەڭىل اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ پايدالانۋشىلارى عانا ءجۇرىپ وتەدى.
مىنە, وسى جاعدايلار ەسكەرىلە وتىرىپ, ءبىزدىڭ مينيسترلىكتە جوبالارعا ىرىكتەۋ جۇرگىزۋ ارقىلى تاڭداپ الۋدىڭ ارنايى ولشەمدەرى ازىرلەنۋدە. وسى ۇسىنىلعان ولشەمدەر ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ تاپقان جاعدايدا, وبلىستارعا بولىنگەن نىسانالى ترانسفەرتتەردى ءتيىمدى جۇمساۋ قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.
– جول سالاسىنداعى ەلىمىزدەگى اسا ىرگەلى جوبا باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا جولىنىڭ سالىنۋ جايى تۋرالى ايتا كەتسەڭىز. ول قاشان ىسكە قوسىلادى؟ تۇبىندە ول دا اقىلى نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن بولار؟
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2009 جىلى باستالعان «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ جۇمىسى قارقىندى ءجۇرگىزىلۋدە.
قازاقستان اۋماعى بويىنشا ءدالىزدىڭ ۇزىندىعى 2787 شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ 2452 شاقىرىمى قايتا جاڭارتىلاتىن بولادى. ءسويتىپ قحر شەكاراسىنان قىزىلوردا قالاسىنىڭ شەكاراسىنا دەيىنگى 1391 شاقىرىم جولدى I ساناتقا جانە قىزىلوردا قالاسىنان رف شەكاراسىنا دەيىنگى 1061 شاقىرىمدىق جولدى II ساناتقا اۋىستىرۋ كوزدەلۋدە.
بۇل جوبا ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسۋدا. ويتكەنى, ءار وبلىستاعى جوباعا جاقىن ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىنان 35 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ, ءبىراز وندىرىستىك زاۋىتتار ىسكە قوسىلدى.
قۇرىلىس جۇمىستارىنا شامامەن 5 مىڭ جول-قۇرىلىس تەحنيكاسى, 100-گە تارتا اسفالت-بەتون, تسەمەنت-بەتون جانە ۇنتاقتاۋ زاۋىتتارى جۇمىلدىرىلعان.
2011 جىلى حالىقارالىق كولىك ءدالىزى بويىنشا اقتوبە وبلىسىندا ۇزىندىعى 215 شاقىرىمدىق جول تەلىمى پايدالانۋعا بەرىلدى.
2012 جىلى قىزىلوردا مەن جامبىل وبلىستارىندا ۇزىندىعى 700 شاقىرىمدىق تەلىمدەردە جول قوزعالىسى اشىلدى.
2013 جىلى وڭتۇستىك قازاقستان, قىزىلوردا, جامبىل, اقتوبە وبلىستارىندا جالپى ۇزىندىعى 806 شاقىرىم بولاتىن جول تەلىمدەرىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانۋدا.
جالپى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن تولىعىمەن اياقتاۋ 2015 جىلعا جوسپارلانعان.
– ءوز كوكەيىڭىزدە جۇرگەن باسقا دا قانداي ماسەلەلەر بار؟
– قازىرگى زامان تالابىنا ساي اۆتوجول سالاسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ قاجەت. ويتكەنى, كولىك قۇرامىنىڭ جانە كليمات جاعدايىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى جول جابىنىڭ توزىمدىلىگىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگى قارالۋى كەرەك. وسى ماقساتتا قازاقستاننىڭ جول عىلىمى سالاسىنا بىرقاتار جاڭا مىندەتتەر قويۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. اتاپ ايتساق, جولداردى جاڭا اۋداندىق كليماتتارعا ءبولۋ, تابيعي وزگەشەلىكتەرگە بايلانىستى جول جامىلعىسىنىڭ ءتيىمدى قۇرامىن انىقتاۋ ماسەلەسىمەن شۇعىلداناتىن ۋاقىت جەتتى.
سونىمەن بىرگە, زەرتتەۋ بارىسىندا جەرگىلىكتى ماتەريالدار مەن وندىرىستىك قالدىقتاردى ەنگىزۋدى ەسكەرۋ قاجەت. سونداي-اق, بۇگىنگى تاڭدا جاڭا عىلىمي-زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىلارىنا سايكەس جاڭا تەحنولوگيالار مەن ماتەريالدار ەنگىزۋ مىندەتى تۇر.
قازىرگى ۋاقىتتا مينيسترلىك ءبىرىڭعاي زياتكەرلىك كولىك جۇيەسىن قۇرۋدى جوسپارلاۋدا. وسى جۇيەنى ەنگىزۋ اۆتوجول سالاسىندا قالىپتاسقان بىرقاتار پروبلەمالى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە ءوز ىقپالىن تيگىزەدى. اتاپ ايتقاندا, جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگى; جول توسەمىنىڭ جاي-كۇيىن باقىلاۋ; كولىك اعىنى جايىندا اقپاراتتاندىرۋ; اپاتتى جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ; جەدەل قىزمەت كورسەتەتىن مەكەمەلەردىڭ جۇمىسىن شيراتۋ; جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ قىزمەتىن جاقسارتۋ; كولىك اعىنى قوزعالىسىن جۇيەلەندىرۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە سەپتەسەدى.
سونىمەن قوسا, نەگىزگى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى – جول سالاسىندا جوعارى نەمەسە ارنايى ورتا كاسىبي ءبىلىمى بار مامانداردىڭ جەتىسپەۋى. ناقتىراق اتاپ ايتساق, «اۆتوموبيل جولدارىن سالۋ مەن پايدالانۋ» ماماندىعى بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىس جەتكىلىكسىز. ياعني, ماگيستر دارەجەسىنە جەكەلەنگەن گرانتتار عانا بولىنسە, باكالاۆر دارەجەسىنە بولىنەتىن ءبىلىم گرانتتارى دا ازدىق ەتەدى. سونداي-اق, جول ماماندىقتارى ءۇشىن قازىرگى زامانعا ساي قازاقشا وقۋ-ادىستەمەلىك وقۋلىقتار مەن جالپى مەملەكەتتىك ستاندارتتار جەتىسپەيدى. مۇنىمەن قوسا, پراكتيكالىق دارىستەردى وتكىزۋ ءۇشىن جول پوليگوندارى مەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ مۇمكىندىگى كوپ تومەن. وعان قوسا, جاڭا تەحنولوگيالار مەن ماتەريالدار بويىنشا ءبىلىمى بار تاجىريبەلى ماماندار دا از.
مىنە, وسىنداي ماسەلەلەر شەشىمىن تاپسا, جول سالاسىنىڭ ساپالىق تۇرعىدان دامۋى دا جاقسارا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».