«تسيفرلى اۋىلدىڭ» اۋىلى الىس ەمەس

تسيفرلى جۇيەنى ومىرگە ەن­گى­زۋ ارقىلى حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ, ايماقتىڭ بار­لىق سالالارىن تسيفرلاندى­رۋ, شالعاي اۋىلدارعا ينتەرنەت جەتكىزۋ ماسەلەلەرى 14 تامىز كۇنى وبلىس ورتالىعىندا وت­كەن «زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنو­لوگيالار جانە بيزنەس» IT-فو­رۋمىندا ايتىلدى. تسيفرلى دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەرو­عارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اس­قار جۇماعاليەۆ, وبلىس اكىمى بو­لات باقاۋوۆ قاتىسقان فورۋمدا «Astana Hub», «قازاقستان ءاليۋ­مينيى» اق, «Ticketon», «Boo­king.com», «ۇات» اق, س.توراي­عىروۆ اتىنداعى ۋنيۆەر­سيتەت عالىمدارى ءسوز سويلەدى. 

– قازىر «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ ناتيجەسىن ءبارىمىز دە كورىپ ءجۇرمىز. بىراق ءالى دە دامۋدىڭ العاشقى كەزە­­ڭىندەمىز. جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋى ءۇشىن ينتەرنەتتىڭ قولجە­تىم­دىلىگى ماڭىزدى. قالالارى­مىزدا ساپالى ينتەرنەت بار بول­عانىمەن, اۋىلدى جەرلەردە بۇل ۇلكەن ماسەلە. بۇگىن شاقات اۋىلىندا بۇل باعىتتاعى جوبانىڭ قالاي ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن كورەتىن بولامىز, – دەدى جيىن بارىسىندا اسقار جۇماعاليەۆ.

– جالپى, بۇل جوبا «قازاق­تە­لەكوم» مەن بۇرىنعى اق­پارات جانە كوممۋنيكاتسيا مي­نيسترلىگى اراسىنداعى مەملەكەت-جەكە­مەنشىك ارىپتەستىگى كەلىسىمشارتى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى. جوبا 14 جىلعا ەسەپتەلگەن. 2018-2020 جىلدارى بايلانىس جە­لىلەرىنىڭ قۇرىلىسى, ينتەرنەتكە قوسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, جوبانىڭ 2032 جىلعا دەيىن قىزمەت كور­سەتۋى جوسپارلانعان, – دەيدى وڭىر­لىك ديرەكتسيا باسشىسى ەرمەك قۋا­نىشبەكوۆ. 

ءوڭىر باسشىسى بولات باقاۋوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, وبلىستىڭ تسيفر­لاندىرۋ بويىنشا كوشباسشىعا اينالۋىنا تولىق مۇمكىندىگى بار. ءوڭىر كاسىپورىندارى «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنا قوسىلعان. يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار بويىنشا 40-قا جۋىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا.

2018 جىلدان بەرى قۇنى 1,1 ملرد تەڭگە تۇراتىن 10 جوبا جاسالىپ جاتىر. 2022 جىلعا قاراي وبلىستاعى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 85 پايىزىن ەلەكتروندى فورماتقا اۋىستىرۋ جوسپارلانعان. 

پاۆلودار وبلىسىندا «ەكو­­نوميكا سالالارىن تەحنو­لوگيالىق جاڭارتۋ جانە تسيفر­لاندىرۋ» باعىتى بويىنشا «قازاق­ستان ەلەك­تروليز زاۋىتى» اق, «قا­زاق­ستان ءاليۋمينيى» اق, «ماي­قايى­ڭال­تىن» اق, «كاۋس­تيك» اق, «پاۆ­لودار مۇ­ناي-حيميا زاۋىتى» جشس, «بو­گا­تىر كومىر» جشس تسيفرلى جوباعا قاتىسادى. بۇل كا­سىپ­ورىن­دارداعى تسيفرلى تەحنو­لوگيالار ەكونوميكالىق تيىمدى­لىككە قول جەتكىزۋگە, ءوندىرىستى وڭ­تاي­لان­دىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە.

سول سياقتى TKR كومپانياسى جاتتىعۋ قۇرىلعىلارىن, ينتە­را­ك­تيۆتى مودۋلدەر, وقىتۋعا ارنالعان جۇيەلەر قۇراستىرۋ, زاماناۋي 3D تەحنولوگيالار ارقىلى ءتۇرلى قۇرىلعىلاردى تانىستىرۋمەن اينالىسادى. سوندىقتان جوعارى وقۋ ورىندارى, ءىرى كاسىپورىندار تاراپىنان سۇرانىس كوپ. قازىرگى ۋاقىتتا TKR كومپانياسىنىڭ جوباسىن «قازاقستان اليۋميني» اق زاۋىتى پايدالانۋدا. باعدارلاما ارقىلى قىزمەتكەرلەرىن وقىتادى.

– ءبىزدىڭ باعدارلامالار ءتۇرلى باعىتتاعى دەرەكتەردى ينتەراكتيۆتى تۇردە بەرە الادى, – دەدى مينيستر­گە كومپانيا وكىلدەرى. مىسالى, جو­عارى وقۋ ورىندارى John Deere تەحني­كاسىمەن جۇمىس ىستەۋدى ءارتۇرلى تەحنيكامەن ۇيرەتۋى مۇمكىن. ال كوم­پانيا ۆيرتۋالدى الەمدە سول تەح­نيكانى قۇراستىرادى. ستۋدەنت­تەر جاسالعان تەحنيكامەن تاجىريبەدەن وتە الادى.

جەرىمىز بولسا كەڭ, ال اۋىلداردا حالىق سا­نى ازايۋدا, اۋىلداردىڭ ءار جەردە شاشىراي, شالعايدا ورنالاسقانى بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ شالعايداعى ءار­بىر اۋىلىنا ينتەرنەت جەلىسىن تار­تۋعا ۇكىمەتتىڭ زور مۇمكىندىگى, قى­رۋار قاراجاتى قاجەتتىگىن قوسىڭىز. سوندىقتان ۇكىمەت شاعىن ەكى-ءۇش اۋىلدىڭ باسىن قوساتىن تىرەك اۋىلداردى دامىتاتىن باعدارلاما قابىلدادى. شالعاي اۋىلداردى ايتپاعاننىڭ وزىندە, تىرەك اۋىلدارعا ءبىرىنشى كەزەكتە ينتەرنەت جەتسە, «تسيفرلى اۋىل» دەپ اتالاتىن كۇن دە كەلەر دەپ وتىر.

«قازاقتەلەكوم» اق شىعىس وڭىرلىك تەلەكوممۋني­كاتسيا ديرەكتسياسىنىڭ مالى­مەتىنشە, «اقپاراتتى قا­زاقستان-2020» باعدارلاماسىنا سايكەس اۋىلدىق جەرلەردە تال­شىقتىق-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىن تارتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. بۇل وڭىردە 364 اۋىل بار بولسا, قازىرگى كۇنى  87 اۋىل­عا تالشىقتىق-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسى تارتىلعان.

وكىنىشكە قاراي, ينتەرنەت جۇ­يە­سىن جاساماق تۇگىلى, اتى بار دا, زاتى جوق وسى 32 تىرەك اۋىلدى وركەن­دەتۋ ءۇشىن قىرۋار قاراجات ءبولىندى. ناتيجەسى قانداي؟ بىلتىر جۇزەگە اسىرىلا باستاعان جوبا اياسىندا بارلىعى 9 اۋىل نەمەسە 36 مەملەكەتتىك مەكەمە ينتەرنەت­كە قوسىلعان. ينتەرنەتكە قوسىل­عان اۋىلداردىڭ دەنى اۋدان ورتا­لىعىنا, وبلىس ورتالىعىنا, قالاعا جاقىن ورنالاسقان اۋىلدار ەكەنى بەلگىلى.

بيىل ءۇش اۋداننىڭ اۋىلدارىندا تالشىقتىق-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالعان. 2020 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنان باستاپ قوسىمشا تاعى 20 اۋىل مەن 74 مەملەكەتتىك مەكەمە ينتەرنەتكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ال وڭىردەگى 385 اۋىلدىڭ 356-سى جاڭا فورماتتاعى حابار تاراتۋمەن قامتىلعان. ءوڭىر بويىنشا زامانعا ساي 29 راديو-تەلەۆيزيالىق ستانسالار/ رتس/ بار. شىلدە ايىنان باستاپ ءوڭىرىمىز جاڭا جيىلىكتەگى ستاندارتقا كوشىپ, تسيفرلى تاراتۋ ىسكە قوسىلعانى جايلى گازەتىمىزدىڭ وتكەن ساندارىندا جازدىق.

ارينە اۋدان ورتالىقتارىندا ينتەرنەت جۇيەسى بار. بىراق مامان­دار­دىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدارداعى نىسان­داردا, مەكتەپتە ينتەرنەت جەلىسى قوسىلعان كۇننىڭ وزىندە ونى پاي­دالانۋ بارلىعىنا بىردەي ءتيىم­دى ەمەس كورىنەدى. جىلدامدىعى از. كومپيۋتەرلەر ەسكى. تەحنيكالىق جاب­دىقتار, Wi-Fi قۇرىلعىلارى الىن­عانىمەن, ينتەرنەت جەلىسى تار­تىلماعان. شەكتەۋلى ينتەرنەتتى تەك ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى قولدانا الادى. Wi-Fi جەلىسىنە قو­سىلعان مەكتەپتەر دە بار.

– مۇندايدا اۋىلدارعا ينتەر­نەت­سىز جۇمىس ىستەيتىن تسيفرلى رەسۋرس­تاردى دا قولدانۋعا بولادى. ين­تەرنەتى جوق, شالعايدا ورنالاس­قان اۋىلداردىڭ مەكتەپتەرىنە قازىر BilimBook قۇرىلعىسى بەرىلۋدە. قۇرىلعىنىڭ ىشىندە جوعارىدا اتالعان رەسۋرستىڭ بارلىعى ينتەر­نەتسىز جۇمىس ىستەي بەرەدى, – دەيدى تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ مامانى رينات بارىسوۆ.

– ارينە شالعاي اۋىلداردا ين­تەر­نەت جىلدامدىعى تومەن. سوندىق­تان offline-تەحنولو­گيا­لاردى قول­دانعان ءتيىمدى. مىسالى, Bilim Media Group كومپانياسى ۇسىنعان Bilim­Book كومپيۋتەر-ترانسفورمەرلەرى شالعاي اۋىل­دارعا جاقسى مۇمكىندىك, – دەيدى ەكىنشى ءبىر مامان.           

ال تالشىقتىق-وپتيكالىق باي­لانىس جەلىسىنە قوسىلعان شاقات اۋىلى وبلىس ورتالىعىنا جاقىن ورنالاسقان. شالعايداعى اۋىل ەمەس. مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى.   مينيستر اسقار جۇماعاليەۆ شاقات اۋى­لىنداعى مەكتەپتەگى كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىنىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن كوردى. شاقات اۋىلى مۇعا­لىمدەرىنىڭ ايتۋىنشا, ءار كابينەتتە كەڭ جولاقتى عالامتور پايدا بول­عان. جوعارى جىلدامدىقتى ينتەر­نەتكە قوسىلعالى جۇمىس تا وڭتاي­لا­نىپتى. جاڭا وقۋ جى­لى قارساڭىندا مۇعا­لىمدەر اۆتور­لىق عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ باع­دارلامالارىن ازىرلەگەن.    

– ەلىمىزدىڭ اۋىلدارىن كەڭ جو­لاقتى ينتەرنەت جەلىسى­مەن قام­تاماسىز ەتۋ جوباسى «تسيفر­­لى قازاقستان» باعدارلا­ماسى ايا­سىن­دا جۇزەگە اسىرىلۋدا. تەلە­كوم­مۋني­كاتسيا ينفراقۇرىلىمى شال­عايداعى اۋىلدارداعى الەۋمەتتىك سالا نىساندارىن, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان, – دەپ اتاپ ءوتتى اسقار جۇماعاليەۆ.