دەرەك بويىنشا ەلىمىزگە 2017 جىلى شەتەلدە وندىرىلگەن 210 مىڭ توننا ەت يمپورتتالعان. وكىنىشتىسى, بۇل سۇرانىس جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. وسى 2017 جىلى سىرتتان كىرگەن ەت ءونىمى ارعى جىلمەن سالىستىرعاندا 16,3 پايىزعا وسكەن. شەكارا اسىپ كەلگەن ەت ونىمدەرىنىڭ ۇلەسىن سيىر, قوي جانە تاۋىق ەتى قۇرادى. قازاقستانعا «تاۋىق سيراعىن» ەكسپورتتاۋدا امەريكا توپ جارىپ تۇر. نارىقتاعى اقش تاۋىق ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى 70 پايىزعا دەيىن جەتكەن. ال ساۋدا سورەلەرىندەگى سيىر ەتى مەن ونىڭ ونىمدەرىن بەلارۋس, رەسەي, اۋستريا, پاراگۆاي, برازيليا, پولشا مەملەكەتىندە جاسالعان تاۋار قۇرادى. 2017 جىلى بۇل ەلدەردەن 23 مىڭ توننا سيىر ەتى قازاقستانعا جەتكىزىلگەن. وسى جىلى 1 000 تونناعا جۋىق قوي ەتى قازاقتىڭ قازانىندا قايناعان بولسا, ونىڭ 90 پايىزعا جۋىعى اۋستريادان كەلگەن يمپورت ەكەن.
راس, وتاندىق اگروونەركاسىپ كەشەنى قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق. ەلىمىزدە ىشكى نارىقتى قويىپ, سىرتقا ەت ەكسپورتتايتىن ءداستۇر قالىپتاستى. قازىر بارلىق وبلىس بويىنشا جەكەلەگەن شارۋاشىلىقتار ارىسى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, يران, قىتاي, ەۋروپا ەلدەرىنە, بەرىسى تمد نارىعىنا ەت جانە ەت ونىمدەرىن جونەلتەدى. الايدا, بۇل كورسەتكىش سىرتتان كەلەتىن يمپورت پەن ىشكى نارىقتاعى سۇرانىسقا شاققاندا «تەڭىزگە تامعان تامشىداي» عانا. اسىرەسە, ىشكى نارىق وتاندىق ونىمگە ءزارۋ. مىسالعا, 2018 جىلى قازاقستاندا 41 مىڭ توننا ەت دايىندالعان. ونىڭ دەنىن ايماقتار اراسىندا الماتى وبلىسى مەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ شارۋالارى وندىرگەن. وسى ەكى وبلىس ىشكى نارىققا 24 مىڭ تونناعا دەيىن دايىن ەت بەرىپتى. بۇل الماتى مەن شىعىس وڭىرىندە اگرارلىق سالاعا, ونىڭ ىشىندە ەتتى باعىتتاعى مال باسىن كوبەيتۋ جۇمىستارىنا لايىقتى كوڭىل بولگەنىن كورسەتەدى. ناقتىراق ايتقاندا, وتكەن جىلى الماتى وبلىسىندا مال باسى مەن ودان الىناتىن ءونىم مولشەرى ورتا ەسەپپەن العاندا 3,7 پايىزعا ارتتى. جەتىسۋدا وندىرىلگەن ەتتىڭ 1 000 تونناسى ەكسپورتقا شىعارىلعان.
نەگىزگى تۇتىنۋشى – ىرگەدەگى قىتاي نارىعى. جالپى, ءوزى دە ەت ءوندىرىسى ارقىلى الەمدى يگەرىپ وتىرعان قىتايدىڭ ىشكى نارىعىندا الماتى وبلىسىندا جاسالعان ەتتىڭ سۇرانىسقا يە بولۋى تاڭعالارلىق. دەمەك, قازاقستاندا وندىرىلگەن ەتتىڭ ساپاسى وتە جوعارى جانە تابيعي جاعدايدا وسكەن مال ەتى بولعاندىقتان سىرتقى نارىقتاعى ءباسى ارتىپ تۇر. ياعني, جەتىسۋدا وندىرىلگەن ەتكە دەگەن سۇرانىس كوبەيمەسە, ازايمايتىنى انىق.
– وسى ماقساتتا الماتى وبلىسىندا جالپى قۋاتى 91 مىڭ توننالىق 5 ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, 8 مىڭ توننالىق «يمپەريا فۋد», ارقايسىسى 16 مىڭ توننالىق «لۋنيۋانجەتىسۋ» جانە «قايىڭدى», 21 مىڭ توننالىق «Inalca» جانە 30 مىڭ توننالىق قۋاتتاعى «باۋمان» كومبيناتىن اتاپ وتۋگە بولادى. قازىر ايماقتا 92 مال بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىستەپ تۇر. وتكەن جىلى سيىر ەتىن ءوندىرۋ 7 پايىزعا ارتتى, 1 000 توننا ەت ەكسپورتتالدى, – دەيدى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ.
جالپى, الماتى وبلىسىنىڭ شارۋالارى ەت ءوندىرىسىن دامىتۋدىڭ پايداسى مول ەكەنىن ەندى ۇعىنعانداي. قازىر ايماقتىڭ بىرنەشە اۋدانىندا تازا ەتتى باعىتتاعى مال ءوسىرۋ جولعا قويىلعان. شارۋالار شىعىنى از, ءونىمى مول مال تۇقىمىن تاڭداۋدا. مۇنىڭ بىرنەشە يگىلىگى بار: بىرىنشىدەن, شەتەلدەن اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الۋعا ۇكىمەت جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرەدى, ەكىنشىدەن, اسىل تۇقىمدى مالدىڭ ءتولى مەن الىنعان ەت ءونىمى تاعى دا سۋبسيديالانادى, ۇشىنشىدەن, اسىل تۇقىمدى مال ەتىنىڭ سالماعى جوعارى.
– بۇگىندە ءبىزدىڭ وبلىستا اعىلشىن ەلىندە وسىرىلەتىن «ابەردين انگۋس» تۇقىمدى سيىردىڭ باسى كوبەيىپ كەلەدى. ويتكەنى بۇل تۇقىمدى ءوسىرۋدىڭ شىعىنى از, پايداسى مول. «ابەردين انگۋس» سيىرلارىنىڭ ءتىرى سالماعى 500-700 كيلو تارتادى. ال 15-16 اي باعىمدا بولعان جاس مال 700-1000 كيلوعا دەيىن تازا ەت بەرەدى, – دەيدى الماتى وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سايات ساقمولدين.
مىسالعا, تەكەلى قالاسىنداعى «ايان» شارۋا قوجالىعى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى قولعا العالى كوپ بولعان جوق. شارۋاشىلىق كىلەڭ اسىل تۇقىمدى مال وسىرەدى. ال وندىرگەن دايىن ەت ونىمىمەن تەكەلى قالاسىن عانا ەمەس, تالدىقورعان قالاسىن دا قامتىپ وتىر. مەملەكەت شارۋانىڭ بۇل باعىتتاعى جۇمىسىن ىنتالاندىرىپ, شىعىنداردى 13,5 ملن تەڭگەگە دەيىن سۋبسيديالاپ, وتەپ بەرەدى ەكەن. پانفيلوۆ اۋدانىندا دا اسىل تۇقىمدى مال باسى كوبەيىپ كەلەدى. بۇگىندە وڭىردە اسىل تۇقىمدى مال وسىرۋمەن 17 شارۋاشىلىق اينالىسادى. «سىباعا» باعدارلاماسىنىڭ ناتيجەسىندە 96 ملن تەڭگەگە رەسەيدىڭ استراحان وبلىسىنان 217 باس «قالماق» تۇقىمدى سيىر اكەلىنگەن. جالپى, «قازاگروقارجى» كومپانياسى پانفيلوۆ اۋدانى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋعا 258,5 ملن تەڭگە نەسيە بەرىپتى.
ال كەگەن اۋدانىنداعى «جاڭا اقتاستى» جشس «كازمياسو» كومپانيالار توبىنا كىرەتىن ءىرى شارۋاشىلىق. قازىر شارۋاشىلىقتىڭ مال بورداقىلاۋ الاڭدارىندا 6 مىڭ باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا جەمگە بايلانعان. كومپانيا وسى ماقساتتا 1,2 ملرد تەڭگە كولەمىندە جەكە ينۆەستيتسيا سالعان.
– شارۋاشىلىقتىڭ بازاسىنا كەگەن اۋدانىنىڭ اقتاستى اۋىلىنداعى رەپرودۋكتور مەن 6 مىڭ باسقا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭى, ساتى اۋىلىنداعى 100 باس «كوشىم» جىلقىسى مەن 400 مەرينوس قويىن ءوسىرىپ وتىرعان 600 باسقا ارنالعان رەپرودۋكتور جانە ەڭبەكشىقازاق اۋدانى قىربالتاباي اۋىلىنداعى بورداقىلاۋ الاڭدارى كىرەدى. جاقىندا تəۋلىگىنە 10 تونناعا دەيىن ەت وڭدەيتىن كاسىپورىن قۇرىلىسى اياقتالىپ, ىسكە قوسىلادى, – دەيدى «جاڭا اقتاستى» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى جارىلقاسىن اداسباەۆ.
ايتپاقشى, مالىمەت بويىنشا قازاقستاندا وندىرىلگەن مال ەتىنىڭ 43 پايىزىن اۋىلدارداعى شاعىن شارۋا قوجالىقتارى بەرەدى. تاعى ءبىر دەرەك, الماتى مەن نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى مەيرامحانا, اسحانا بيزنەسىنىڭ جىلدىق ەت تۇتىنۋ كولەمى دە 43 پايىزعا تەڭ ەكەن.
الماتى وبلىسى