جۋىردا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولعان جوعارعى سوت توراعاسى جاقىپ اسانوۆ بيىل ەنگىزىلگەن جۇيە بويىنشا سۋديالاردىڭ ىشىندە كەزدەيسوق ماماندار بولمايتىنىن, الداعى 2,5 جىلدىڭ ىشىندە سوت جۇيەسى لايىق ەمەس كادرلاردان تولىق تازارتىلاتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن.
وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا ارنالعان كەڭەستە سۋديالارعا جۇكتەلەتىن ءمىندەتتەردى شەگەلەپ تاپسىرعانى بەلگىلى.
ارينە, جوعارعى سوت تاراپىنان سالانى جاڭعىرتۋ مەن سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن جەتىلدىرۋگە بايلانىستى كەشەندى شارالار, ونىڭ ىشىندە جوعارىدا اتالعانداي زاڭنامالىق العى شارتتار بەلسەنە جۇرگىزىلۋدە.
ايتالىق, سوت جۇكتەمەسى سوڭعى ءۇش جىلدا ەكى ەسە ارتقانى اشىق ايتىلىپ كەلەدى. دەمەك, وسىدان كەلىپ ءبىر كۇننىڭ ىشىندە بىرنەشە وتىرىس وتكىزىپ, وسىنشاما شەشىم قابىلداپ, باسقا دا ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنان قولى قالت ەتپەيتىن سۋديانىڭ جۇمىس ساپاسىنا بايلانىستى ماسەلە تۋىندايتىنى انىق. ءىس جۇزىندە سۋديالاردىڭ قولىنا تۇسەتىن ىستەردىڭ 30 پايىزدايى سوتتا قاراۋدى قاجەت ەتپەيتىن-ءدى. سوندىقتان دا ەلباسى سوت جۇكتەمەسىن ازايتۋ, ازاماتتىق پروتسەستى جەڭىلدەتۋ, سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ جىلدامدىعىن ارتتىرىپ, اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باسا نازار اۋدارعان بولاتىن.
سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەسىن ايتقاندا, جوعارعى سوت ءتوراعاسىنىڭ سۋديالارعا سوت اكتىلەرىن ءتۇسىندىرۋ تالابىن قويۋى بۇگىندە ءوز ناتيجەسىن بەرىپ وتىرعانىن كورسەتتى. ويتكەنى سوتقا قاتىسۋشى تاراپتاردىڭ بارلىعى زاڭگەر ەمەس, ياعني زاڭ تىلىنەن حابارسىز بولاتىنى انىق. ولار ءۇشىن قۇقىقتىق تەرميندەردىڭ ماعىناسىن ۇعۋدىڭ ءوزى قيامەت-قايىمعا اينالادى. بۇل تۇسىنبەۋشىلىك ءبىرىنشى ساتىلى سوتتىڭ شەشىمىنە شاعىمدانۋعا اپارادى. ال سوت اكتىلەرىن پروتسەسكە قاتىسۋشىلارعا قاراپايىم تىلمەن, كوزبە-كوز ءتۇسىندىرۋ تاراپتاردىڭ كوڭىلىندەگى كۇدىكتەردى دە ساپ تىيادى. بۇل جاڭاشىلدىق قازىر جەمىسىن بەرىپ, سوت شەشىمىنە قاناعاتتانۋشىلار سانىن كۇرت كوتەردى. دەمەك, رەفورمالار حالىق كوڭىلىنەن ورىن العاندا عانا ومىرشەڭ بولارى ءسوزسىز.
دجوحار وتەبەكوۆ,
الماتى قالالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ ادۆوكاتى:
– بۇگىندە ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان سوت جۇيەسىندەگى رەفورمالاردىڭ تيىمدىلىگى قازىردىڭ وزىندە ايقىن سەزىلۋدە. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرمالارىمەن سوت جۇيەسى قازىر حالىققا بارىنشا ىڭعايلى, مەيلىنشە تۇسىنىكتى جولعا ءتۇستى.
ايتالىق, قازىر جوعارعى سوت توراعاسى جاقىپ اسانوۆ جۇيەدەگى باستى ماسەلە رەتىندە كادرلاردى جاڭارتۋ ماسەلەسىن اتاپ وتىر. وسى ورايدا مەن ءالسىز سۋديالاردى مىقتى سۋديالارمەن بەلسەندى اۋىستىرۋ ءىسىن قولدايمىن. حالىق بۇل جۇمىستىڭ ناتيجەسىن ۋاقىت وتە انىق سەزىنەدى. ارينە ەرتەگىدەگىدەي سۋديالاردى سيقىرلى تاياقتىڭ ۇشىمەن اۋىستىرا سالۋ مۇمكىن ەمەس, بىراق بۇل ماسەلە كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشىلەدى. ەكىنشى ماسەلە – سوتتى ايىپتاۋعا بەيىمدىلىكتەن ارىلتۋ. وسى تۇرعىدا جوعارعى سوت توراعاسى سۋديالارعا ايىپتاۋ ۇكىمدەرىن شىعارۋدان جاسقانباۋدى تالاپ ەتۋدە. ال تەرگەۋ سوتتارىنان ازاماتتاردى سوتقا دەيىن قاماۋدا ۇستاۋ, م ۇلىكتەرىن تۇتقىنعا الۋ, تىنتۋگە سانكتسيا بەرۋ ماسەلەلەرىندە ەشقايدا جالتاقتاماي, ىسكە سالماقتى قاراۋدى سۇراپ وتىر.
سوت جۇيەسىندەگى شەشىلۋى ءتيىس ءۇشىنشى ماسەلە رەتىندە مەنشىك تۇرىنە قاراماستان بارلىق ۇيىمداردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن سوتتاسۋدا ۇنەمى جەڭىلىس تاۋىپ كەلگەندىگىن ايتۋعا بولادى. قازىر اتقارۋشى بيلىكپەن سوتتاسۋ قيىننىڭ قيىنى. ال بۇل ماسەلە ەندى جاڭادان قۇرىلاتىن اكىمشىلىك يۋستيتسيا ارقىلى شەشىلمەك. پارلامەنت قاراۋىنداعى ءتيىستى زاڭ قابىلدانسا, ارنايى سوتتار قۇرىلىپ, بۇل ماسەلە ءبىرىڭعايلانۋى ءتيىس.
جالپى, قازىر ەلىمىزدەگى سوت جۇيەسىنىڭ رەفورماسى كورەر كوزگە انىق كورىنىپ تۇر. ايتالىق, سوت عيماراتىنا كىرگەن ساتتەگى فرونت-كەڭسەلەر, تالاپ-ارىز بەن باج سالىعىن تولەۋ ءتارتىبىن ءتۇسىندىرۋشى ماماندار كوڭىلگە جىلىلىق ۇيالاتىپ, حالىقتىڭ اتالعان جۇيەگە سەنىمىن قالىپتاستىرۋدا دەپ تولىق ايتا الامىن.