مۇڭلىق, زارلىقتىڭ شىرىلداعان مۇڭلى ءۇنى قۇلاعىمىزعا ارىدەن شالىنىپ, ءار قياننىڭ استىندا قالعان ۇزىك-ۇزىك ەلەستەر, ز ۇلىمدىق پەن جاۋىزدىقتان, قىزعانىش پەن ايارلىقتان زارىعا جاسىعان ۇزدىك بەينەلەر كوز الدىمىزعا كولبەي ورالدى.
اتىلعان سناريادتىڭ الاپات ۇنىنەن الاڭدا الاڭسىز دوپ قۋىپ جۇرگەن تالاي جەتكىنشەكتىڭ زارە-قۇتى قاشىپ, جۇرەگى شايلىعىپ قالدى-اۋ, ءا! انشەيىندە نايزاعاي جارقىلداپ, كۇن كۇركىرەسە ۇرەيلەنىپ, ۇيگە تىعىلاتىن اۋىل بالاسىنىڭ اتا-انا قۇشاعىنداعى قايعىسىز-قامسىز بالداۋرەن ءتاتتى شاعى ءاپ-ساتتە ويران-وپاتقا ۇشىراپ, ءسابي قيالىنداعى عالامات الەم جويقىن جارىلىس سالدارىنان الاي-دۇلەي تەڭسەلىپ, بۇكىل جۇرت ۇدەرە كوشكەن مەزەتتى كوزگە ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قانداي قورقىنىشتى ەدى. مۇندا دا تۋرا وسى اڭىزداعىداي جۇرەكتى تۋلاتىپ سىرتقا بۇلقىنىپ شىققان اۋىر وكسىك. وندا قانشايىم انامىزدى قوس بىردەي پەرزەنتىنەن شانشارحاننىڭ الپىس ايەلى ايارلىقپەن ايىرىپ تىنسا, ال مۇنداعى دۇربەلەڭگە كىنالى قاسىرەت وشاعى – قاپيادا جارىلعان قارۋ-جاراق. اڭىز بويىنشا قانشايىمدى داريانىڭ ادام بارسا, قايتىپ شىعا الماس ارالىنا, ال ەكى بالاسىن شوگىرلىگە اپارىپ تاستايدى. «مۇڭلىق پەن زارلىق قيىنشىلىقتىڭ بار تاۋقىمەتىن باستارىنان وتكەرىپ, ءبىرى بوي جەتىپ, ءبىرى ەر جەتەدى. قالماقتىڭ حانى كۇلمەستىڭ ەلىن ىزدەپ تاۋىپ, ونىڭ قىزىنا ۇيلەنۋ ءۇشىن ادام بالاسى توزە المايتىن سىناقتارىنان ءوتىپ, قىزدى كوپ جاساۋىمەن الىپ قايتادى. اقىر سوڭىندا اناسى مەن اكەسىنە قوسىلىپ, قىرىق كۇن تويىن, وتىز كۇن ويىنىن جاسايدى», دەپ سوڭى جاقسىلىقتىڭ جالاۋى جەلبىرەي اياقتالادى. وسى وقيعاداعى ءاربىر جەر, سۋ اتاۋلارىنىڭ ارىس اۋماعىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالىپ كەلگەنى تەگىن بولماسا كەرەك-ءتى...
ارىستىڭ بالالارى دا سونداي قيىندىقتى باستان كەشتى. جارىلىس كەزىندە بالا-شاعاسىنىڭ تەك اماندىعىن تىلەگەن اتا-انالار ولاردى كوشەدە كەزدەسكەن كولىككە سالىپ جىبەرە بەرگەن. ول كولىكتەردىڭ يەلەرىنىڭ اتى-ءجونىن, ءنومىرىن, ءتىپتى ءتۇسىنىڭ قانداي ەكەنىنە ءمان بەرمەگەن.
وسى جاعدايدان سوڭ ىلە-شالا كوپتەگەن مەملەكەتتىك مەكەمە, كاسىپورىندار زارداپ شەككەن تۇرعىندارعا كومەك رەتىندە ءبىر كۇندىك جالاقى اۋدارۋ ماسەلەسىن قولعا الدى. مەتسەناتتار, جاناشىر ازاماتتار جۇزدەگەن ميلليون تەڭگە قارجى اۋدارۋدا. بۇل باستاما ءارى قاراي جالعاسىن تاۋىپ جاتىر. وڭىرلەردىڭ ءبارى ارىستى ءوز قالپىنا كەلتىرۋگە ورە تۇرەگەلدى. الماتىلىق الديار, مۇحاممەد, ماليكا ەسىمدى بالدىرعانداردىڭ جيناپ جۇرگەن قاراجاتىن ارىس بالالارىنا كومەككە بەرۋى ەل-جۇرتتىڭ ەت-جۇرەگىن ەلجىرەتتى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ارىستىق 4000-عا جۋىق بالا ساۋىقتىرۋ لاگەرىنە جىبەرىلەتىنىن مالىمدەدى. اينالايىن, ارىسىم-اي دەپ جانۇشىرا كومەككە ۇمتىلعان ءبىر قازاق! تاۋبە ەمەي, نەمەنە؟
قازاقتا كەيىپكەرلەرىنىڭ مولاسى ساقتالعان ەكi-اق جىر-داستان بار دەسەك, سونىڭ ءبىرى – «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ» دا, ال ەكiنشiسi «مۇڭلىق-زارلىق» ەمەس پە ەدى؟! ارىس وقيعاسى مەن «مۇڭلىق-زارلىقتىڭ» اراسىندا قانداي بايلانىس بار دەۋى مۇمكىن بىلمەيتىن كىسى. سەبەبى مۇڭلىقتىڭ قابىرى – ارىس قالاسى, بايىرقۇم اۋىلىنا قاراستى اققالا ەلدى مەكەنىنەن ءبىر شاقىرىمداي وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى ەسكى قورىمعا, ال زارلىق وسى اۋداننىڭ جيدەلى اۋىلىنان 4,5-5 شاقىرىم جەردەگى كونە مولاعا جەرلەنگەنىن كەيىنگى ۇرپاق بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. ماقسات – سولار بىلە ءجۇرسىن دەگەن وي. مۇڭلىق پەن زارلىق جايىندا ەل اۋزىندا ساقتالعان دەرەكتەر وتە كوپ. وتە ەرتە زاماندا ەگىزدەرگە ارناپ قام قىشتان تۇرعىزىلعان مۇنارانىڭ بۇگىندە قۇلاندىسى عانا قالعان كورىنەدى. حالىق مۇنى ءالى كۇنگە «مۇڭلىق-زارلىق» داستانىمەن بايلانىستىرادى. ءتىپتى قاسيەتىن ارداقتاپ, باسىنا تۇنەۋشىلەر, تابىنۋشىلار جەتكىلىكتى. ال ارىس قالاسىندا «مۇڭلىق-زارلىققا» ارناپ سالىنعان سيمۆوليكالىق ەسكەرتكىش بار.
تاريحي دەرەككە سۇيەنسەك, قانشايىم انا مەن زارلىقتىڭ قابىرىن العاش اسىلحان دوستاي ۇلى دەگەن كىسى تاپقان ەكەن. قابىر باسىنداعى قارا مارمارعا «مۇڭلىق-زارلىق اناسى حانشايىم, اكەسى شانشارحان پاتشا. دۇنيەدەن وتكەنىنە 440 جىل. 1996 جىلى قويىلدى» دەپ جازىلعان ەستەلىك ءسوز اڭىزدىڭ اقيقاتپەن استاسا ورىلەتىنىن ايعاقتاي تۇسەدى. قيسساشىل اقىن جۇسىپبەك شايحىسلام ۇلىنىڭ «مۇڭلىق-زارلىق» جىرىن قاعازعا ءتۇسىرۋى ادەبيەت ءۇشىن ۇلكەن ولجا دەسەك, مۇنان كەيىن دۋلات يسابەكوۆ اعامىزدىڭ پەسا جازىپ, ساحناعا شىعارۋى, قالامگەردىڭ ستسەناريى بويىنشا «ساق» كينوستۋدياسىنىڭ مۋلتفيلم ءتۇسىرۋى, ءمۇسىنشى تىلەۋبەردى بيناشەۆتىڭ «مۇڭلىق-زارلىق» ەسكەرتكىشى – ءسابيدىڭ كوز جانارىنا تۇنىپ, وزەگىن ۋداي اشىتقان وكىنىش جاسىنىڭ ءۇزىلىپ تۇسكەن ءبىر ءتۇيىر تامشىسىنداي عانا ۇلەس. ال ول ارىستىڭ جاڭا ومىرىمەن بىتە قايناسىپ, تۇرلەنىپ, اسەم تۇرگە ەنىپ, جاساي بەرەتىن ۇلاعاتى ۇشان-تەڭىز ۇلتتىق مۇرامىز عوي.