قايتالانباس قولتاڭبا

اۋليەاتا توپىراعىندا دۇنيە­گە كەلىپ, الماتى كور­كەمسۋرەت ۋچيليششەسىن, ودان ۆ.سۋريكوۆ اتىنداعى ماسكەۋدىڭ بۇرىنعى مەملەكەتتىك اكا­دەميالىق كور­كەم­سۋرەت ينستيتۋتىن ءتامام­دا­عان تالانت يەسى ءوزىنىڭ وزگەشە الەمى ارقىلى كور­كەمدىك كەڭىس­تىكتى بايىت­تى. قىلقالام شەبە­رىنىڭ «قور­­قىتتىڭ ءۇش بۇلاعى», «بابا­لار رۋحى», «ءۇش گراتسيا», «تو­ميريس», «تۇنگى جولاۋشى», «ارالدى اڭساۋ» اتتى تۋىندى­لارى قازاق كوركەمسۋرەت ونە­­­رىنىڭ وزىق ۇلگىلەرىنىڭ ءبىرى دەۋ­گە بولادى. تالانت يەسىنىڭ ونەر تۋىندىلارى قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزي­­دەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ, ماسكەۋ مەرى يۋري لۋجكوۆ سىن­دى ساياسي قايراتكەرلەردىڭ دە جەكە كوللەكتسياسىندا ساقتاۋلى تۇر. ال امانات نازارقۇلدىڭ «زاراتۋشترا», «تاۋداعى قىز», «ءتاڭىرى», «قۇس» سياقتى تۋىن­دى­­لارىنىڭ ءوزىن تالانت تابي­عيلىعىن, قيال قۇدىرەتىن كور­سەتەتىن دۇنيەلەر دەۋگە بولادى.

جالپى, شىنايى تالانتتىڭ بويىنداعى باتىلدىقتىڭ ءوزى اۋەلى ۇلتىنىڭ بارىن باعالاپ, تاريحىن, جوعىن تۇگەندەۋدەن باس­تالادى. ايتپەسە قۇرعاق قيالدىڭ, ار­زىماس ارماننىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر, تاعدىرى سولقىلداق بولماق. امانات نازارقۇلدىڭ شى­عارماشىلىعى ورىندالۋ ءستيلى جاعىنان بولەك, ايتار ويى جاعىنان باتىل. ءوزىنىڭ قالامىن ىشكى جانە سىرت­قى دۇنيەمەن تەڭ بايلانىس­تىراتىن, تابيعي تالانتىنا قو­سا تاۋەكەلى ارقىلى دۇنيەنىڭ ءتورت قۇبىلاسىن بىردەي كورەتىن قۋات­قا يە. سوندىقتان دا ونىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ نەگىزگى وزەگى ءتۇپسىز قيال ەمەس, بابالار رۋحىن قايتا جاڭعىرتۋعا بەت العان باتىل كوزقاراستىڭ يەسى رەتىندە كورىنەدى.

امانات نازارقۇلدىڭ شىعار­ما­­­شى­­لىعى ءاردايىم حالىقتىڭ نازارىندا دەۋگە بولادى. ول ءار­ جىلدارى رەسپۋبليكالىق ءجا­نە حالىقارالىق كور­مەلەرگە قا­تى­سىپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بول­عان سۋرەتشى رەتىندە بەلگىلى. ال 2001 جىلى استانا قالاسىندا جا­ڭادان اشىلعان قازىرگى زامان مۋزەيىندە, 2002 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مادەنيەت ورتالى­عىندا جەكە كورمەلەر وتكىزىپ, شىعارمالارى حالىقتىڭ شىنايى ىقىلاسىنا يە بولدى. بيىل اسقارالى الپىستىڭ بەل­ەسىنە كوتەرىلىپ وتىرعان اما­­نات نازارقۇل ءوزى دۇنيەگە كەل­گەن تاراز توپىراعىنا ارنايى كەلىپ, شى­عارماشىلىق ەسەپ بەردى. جۋىردا جامبىل وب­لىستىق مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ ۇيىم­داستىرۋىمەن وبلىستىق كورمە زالىندا ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالا­نىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقا­لا­لارى جانە «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك!» اكتسياسى اياسىندا بەلگىلى سۋرەتشى-مونۋمەنتاليست, قا­زاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى امانات نازارقۇلدىڭ «كۇن شى­عىستان» اتتى جەكە شى­عار­­ماشىلىق كورمە كەشى ءوت­تى. جيىنعا اۋليە­اتا وڭىرىنە بەل­گىلى سۋرەتشىلەرمەن قاتار, ونەر­سۇيەر قاۋىم دا كوپتەپ قاتى­سىپ, تالانت تۋىندىلارىنا ريزا­شى­لىق­تارىن ءبىلدىردى.

كورمەگە سۋرەتشىنىڭ قىرىققا تارتا گرافيكالىق جۇمىستارى جانە مايلى بوياۋمەن جاسالعان «كۇن شىعىستان», «كەنتاۆر سۇ­لۋىمەن», «كاتارسيس» سياقتى, سونىمەن قاتار باسقا دا مونۋمەنتالدى تۋىندىلارى قويىلىپ, كوپ­تىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىر­دى. كورمە اتاۋىنىڭ ءوزىنىڭ ءسو­رەگە قويىلعان تۋىندىلار سە­كىل­­دى ەرەكشەلەنىپ تۇرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل رەتتە امانات نازار­­قۇلدىڭ دا ءوز ايتارى بار. جال­­پى, عالامدىق دەڭگەيدەگى الىپ­تاردىڭ تىرشىلىك تۋرالى في­لو­­سوفياسى كۇننىڭ شىعىستان شى­عا­تىنىن دالەلدەۋگە قۇ­رىل­عان. ياعني, دۇنيەگە تارالاتىن نۇر اتاۋلى شىعىستان باستالادى.

تالانت يەسىنىڭ تاعدىرى, جال­­پى شىعارماشىلىق جولى كىمدى دە بولسىن قىزىقتىرماي قويمايدى. ماسەلەن, سۋرەت سالۋ الا قاعازدى شيمايلاۋ ەمەس, كەرىسىنشە بەكزات ونەر ەكە­نىن ۇعى­ن­دىرۋدا اما­نات نازار­قۇل­دىڭ ۇستانعان ۇس­تانىمى بولەك. ول بىزبەن سۇح­باتىندا بارلىق ونەر­دىڭ بالا­لىقپەن بايلانىستى ەكەنىن ايتتى. «مەنىڭ سۋرەتشىلىك قاسيەتىم ەرتە وياندى. ەس بىلگەن ساتىمنەن باستاپ مەنى سۋرەت ونەرى وزىنە باۋراپ الدى. سۋرەتتى بەس جاسىمنان باستاپ سالا باستادىم. ايتپەسە ماعان سۋرەتشى بولۋ ءۇشىن ەشكىم دە باعىت بەرگەن ەمەس. ءالى ەسىمدە, ءۇشىنشى كلاستا وقىپ ءجۇر­گەنىمدە اعام تالعات وسكەندە كىم بولاتىنىمدى سۇراعاندا, سۋرەتشى بولاتىنىمدى ايتىپ جاۋاپ بەرگەنمىن. العاش رەت كوپفيگۋرالى «امان­گەلدى يمانوۆتىڭ قازاق حالقىن كوتەرىلىسكە شاقىرۋى», «مايدانعا» دەگەن كومپوزيتسيا سالدىم. سونىمەن قاتار, بالا كۇنىمنەن جىلقىنىڭ سۋرە­تىن سالۋعا قۇشتار بولدىم. ءسوي­تىپ ارادا جىلدار ءوتىپ, ارمان العا جەتەلەدى. الماتى, ءماس­كەۋ سياقتى ءىرى قالالاردا ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ءتۇرلى تاقى­رىپتا سۋرەت سالدىق. ال بۇگىنگى كورمەگە كەيىنگى ءۇش جىل­دا سالعان تۋىندىلارىم قو­يىل­دى. مۇندا كونە تۇركى تاريحىنا قاتىستى كوپتەگەن ءدۇ­نيەلەر بار. تاريح تۇلعالار ارقىلى جاسالادى. ماسەلەن, ءال-فارابي, ەدىل باتىر, قورقىت, سۇل­تان بەيبارىس سياقتى ۇلى تۇلعالار ءبىزدىڭ تاريحىمىز. تاريحىمىزدى, سونىمەن قاتار تا­ريحي تۇلعالارىمىزدى كەيىنگى ۇر­پاققا تانىتۋ ماقساتىندا ءبىر­قاتار جۇمىستار جاسادىم. ەندى وسىنداي تسيكلدار بويىنشا تاعى دا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارۋ جوس­پاردا بار», دەيدى امانات نازارقۇل.

قاشاندا تۋعان جەرىنە تۋ تىك­كەن, دۇنيەگە كەلگەن جەرىن جۇ­ماق سانايتىن ازاماتتىڭ ابى­رويى دا اسقاق بولماق. ال, تۋعان توپىراققا ەتكەن ەڭبەك, ول ءۇشىن توككەن تەر زامانالار مەن ءداۋىر­لەردىڭ الدىندا دا ەرلىك بولىپ قالا بەرمەك. سۋرەتشى امانات نازارقۇلدى كوپشىلىك ءمۇسىنشى رەتىندە دە جاقسى بىلەدى. بۇل تۇرعىدا ونىڭ قولتاڭباسى تاراز قا­لا­سىندا دا قالىپتاسقان. كو­نە شاھاردا امانات نازار­قۇل­­­دىڭ اۆتورلىعىمەن 2013 جى­لى قولادان تولە بي ەسكەرت­كىشى تۇرعىزىلدى. ەڭسەلى ەس­كەرت­­كىشتىڭ اشىلۋ راسىمىنە تا­راز­دىق جۇرتشىلىقپەن ءبىر­گە ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ تا قاتىسقان بولاتىن. سو­نى­مەن قاتار 2016 جىلى تا­راز قا­لاسىندا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىل­دىعىنا وراي «گۇلدەنگەن قازاق­ستان» اتتى ارحيتەكتۋرالىق مە­موريال اشىلدى. بۇگىندە بۇل نىسانداردىڭ ءبارى دە تاراز قا­لاسىنىڭ ساۋلەتتىك كەلبەتىن ارتتىرىپ تۇرعان تۋىندىلار قاتارىندا.

امانات نازارقۇل ءاربىر تۋىن­­دىسىندا قازاق حالقىنىڭ تا­ري­حىن, مادەنيەتىن, سالتى مەن ءداستۇرىن دارىپتەپ ءجۇر­گەن سۋرەتشى. ۇلتتىڭ ۇلى كو­شىن زاماناۋي ونەر تۇرىندە حا­لىق­قا ۇسىنعان قايراتكەر. ءما­سە­لەن, ول ستۋدەنت كەزىندە ءاي­گىلى جازۋشى شىڭعىس ايتماتوۆ­تىڭ شىعارمالارىن ەرەكشە جاقسى كورىپ وقىعانىن, كەيىن قالام­گەردىڭ وزىمەن ديدار­لاسىپ, ارالاسقانىن ايتا­دى. جىل­­دار وتكەن سايىن جازۋشى­نىڭ تۇلعالىق بولمىسى سۋ­رەتشىنىڭ كوڭىل تۇكپىرىندە ءىرى­لەنە تۇسكەن. ءوزى دە «اق شارشى» كارتيناسىندا دۇنيەنى ايت­­ماتوۆ دۇنيەتانىمى تۇرعى­سىنان باعامداپ, بۇگىنگى زاماناۋي عىلىم مەن كەشەگى وتكەن تاريحتىڭ اراجىگىن وزىنشە كور­كەم بەينەلەگىسى كەلگەنىن اڭگى­مەلەيدى. سونىمەن قاتار «دالا مۇڭى» گرافيكالىق كومپوزيتسيا­سىندا ۇلى دالامىزدىڭ كوركى مەن كيەسى بولىپ سانالعان كيىك جانۋارىنىڭ تاعدىرىن بەي­نەلەيدى. سول ارقىلى ءومىر مەن ونەر­دىڭ ءتۇرلى قۇبى­لىس­تارىن ءوزارا قابىستىرۋعا ارەكەت جاسايدى.

سۋرەت ونەرى شەكسىز مۇمكىن­دىكتەردى كورسەتەتىن كوركەم الەم.­ مۇندا ەڭ اۋەلى تاعدىر بار.­ ال تاعدىردىڭ قاي كەزدە­ دە تۋرا جولدى تاڭدايتىنى بەل­­­گىلى. ونەردىڭ بەكزات رۋحى ءومىر­دىڭ وزىندەي شىنايىلىقتى تالاپ ەتەدى. قىلقالام يەسىنىڭ قايتا­لانباس قولتاڭباسى ۇلتتىڭ ۇلى تاري­حىنا قوسىلعان ەڭبەك بولىپ قالا بەرمەك. شەبەردىڭ قولىنان شىققان شىعارمانىڭ دا شىندىعى مول, اقيقاتى اي­قىن, ماقساتى بيىك بولماق. عالام مەن ادامنىڭ تاعدىرى جايلى پاراسات بيىگىنەن كوز سالعان سۋرەت­شىنىڭ سىيى ونىڭ تۋىندىلارىندا تۇنىپ تۇر.

جامبىل وبلىسحاميحى