تۋرا ەرتەگى كەيىپكەرلەرىندەي ءومىر سۇرگىم كەلەدى كەيدە. سەبەبى ادىلدىك بار وندا. اق پەن قارانىڭ ارپالىسىنا, جاقسى مەن جاماننىڭ تەكەدەي تىرەسكەن تارتىسىنا قۇرىلعان مىنا ومىردە ارىنا جۇگىنەتىن جانداردىڭ كوپ بولعانىن قالايمىن. وندا ادامعا بولسىن, تابيعاتقا بولسىن جاساعان قياناتى ءۇشىن كەيىپكەر جازالانادى. سوڭىندا قاتەسىن ءتۇسىنىپ, ساباق الىپ, ناعىز ادامعا اينالادى ەمەس پە؟ وندا جاقسىلىق – جاقسىنىڭ جارشىسى.
ال جاقسى بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ وسى مەن قانداي اداممىن؟ كەيىنگى وقىعان دۇنيەلەرىمنىڭ كوزقاراسىمەن قاراسام, جاقسى بولۋدان الدەقايدا الىسپىن. سەبەبى جاقسى ءسوزىنىڭ ماعىناسى وتە اۋقىمدى. سوندىقتان بۇگىنگى سانانى قاراجات بيلەگەن نارىق زامانىندا يگى جاقسىلار كوپ بولسا ەكەن دەگەن اق تىلەگىمنىڭ بارىن جاسىرمايمىن. جۇرەگىندە يماندىلىق, جانىندا تازالىق, تىلەگىندە اقتىق, ارەكەتىندە شىنايىلىق, كوزىندە مەيىرىم, الاقانىندا جىلىلىق بار ادامدار كوپ بولسا, مىنا الەم قاتىگەزدىڭ قارەكەتىنەن, ۇرىنىڭ ارەكەتىنەن, سۋايتتىڭ وتىرىگىنەن, ارسىزدىڭ ارامدىعىنان, ادىلەتسىزدىكتىڭ بۇعاۋىنان, تابيعات قۇندىلىقتارىن باعالامايتىن ىسىراپشىلداردان تازارار ەدى....
كوپشىلىكتىڭ كوزقاراسى مەنىمەن ۇندەس كەلمەي قالاتىنىنا كوزىم جەتىپ كەلەدى. سەبەبى «زامانىڭ تۇلكى بولسا, تازى بوپ شالدىڭ» ارەكەتىن ۇستاناتىندار بارشىلىق. الايدا مەنىڭ تابيعاتىم ونداي مىنەزدى قۇپتامايدى, جانىم قالامايدى. ەگەر ونداي ارەكەت ورىن الاتىن بولسا, ءوز-ءوزىمدى جەگىدەي جەپ, رۋحاني اشتىق پايدا بولادى. ءجاندۇنيەم كىرلەگەندەي سەزىنەمىن ءوزىمدى. نەگىزى, ءبىز, ادامدار, تابيعاتتىڭ بايلىعىن ەشقاشان سارقىلمايتىن قازىنا رەتىندە تۇسىنسەك تە, ونىڭ لاستانىپ جاتقانىنا نازار اۋدارا قويماساق تا, ءوز قاجەتتىلىگىمىزدىڭ كىرلەگەنىن بىردەن اڭعارامىز. الايدا كيىم, كولىك, ءۇي كىرلەنسە, سۋمەن جۋىپ الۋعا مۇمكىندىك بار. بىراق ول سۋدىڭ ءوزىنىڭ تازالىعىنا قازىر كۇمانمەن قارايمىن. ال ەگەر ادامداردىڭ ىشكى دۇنيەسىنىڭ «كىرى» وسىلاي بىردەن كورىنەتىن بولسا, قالاي بولار ەدى؟ ءبىز, ادامدار, جاندۇنيەمىزدى قالاي تازارتامىز؟ قالاي جۋامىز؟
ال مەن ءوز-وزىمنەن ەسەپ الۋ ارقىلى «جۋامىن». كىنانى وزگەدەن ەمەس, وزىمنەن ىزدەۋدى باستايمىن. مۇمكىن, ءسوزىمدى تۇزەۋىم كەرەك شىعار, بالكىم, ارەكەتىم دۇرىس بولمادى ما؟ وسى كەزدە: «ءسوزىڭدى تۇزە, مىنەزىڭە اينالادى, ال مىنەزىڭ – سەنىڭ تاعدىرىڭ» دەگەن اتالى ءسوز ويىما ورالادى. «...ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم, ار, مىنەز دەگەن نارسەلەرمەن وزباق. ونان باسقامەن وزدىم دەۋ – اقىماقتىق», دەگەن ابايداي عۇلامانىڭ ءسوزىن ارقاۋ ەتەمىن ۇنەمى. قاتارلاستارىمنىڭ بويىنا دا وسى قاعيدالاردى سىڭىرۋگە تىرىسىپ كەلەمىن. سەبەبى قازىرگى كەزدە وقىعان بىلىمنەن گورى جۇرەككە توقىعان ءبىلىم ماڭىزدىراق كورىنەدى ماعان. جان تازالىعىنا قولدىڭ, قۇلاقتىڭ, ءتىلدىڭ, ويدىڭ, جۇرەكتىڭ, قورشاعان ورتانىڭ تازالىعى الىپ باراتىنىنا ەش كۇمان كەلتىرمەيمىن.
قازىر ادامدار ءبىر-بىرىنە: «زامان وزگەردى مە, الدە ادام ءوزگەردى مە؟» دەگەن سۇراقتى كوپ قويادى. زامان وزگەرەتىندەي كۇننىڭ ورنىنا ءتۇن كەلىپ جارىق پەن قاراڭعى اۋىسىپ جاتقان جوق قوي. ەندەشە ادام دا, زامان دا وزگەرگەن جوق. وزگەرگەن تەك ادامنىڭ پەيىلى مەن پيعىلى عانا.
ادام بالاسىنا دا جان تازالىعى ءۇشىن رۋحاني ازىق اسا قاجەت. وبال, ساۋاپ, ۇيات دەپ اتالاتىن بيىك قۇندىلىقتار ادامنىڭ قورجىنى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ادامنىڭ تابيعاتى سونىسىمەن ەرەك. تابيعاتتىڭ تازالىعى ادامنىڭ جاندۇنيەسىنىڭ تازالىعىمەن ۇشتاسىپ جاتىر دەسەك, ەش قاتەلەسپەيتىنىمىز انىق. تازالىقتى وزىمىزدەن باستايىق, ەندەشە. ەڭ باستىسى, كوڭىلىمىزدى, جاندۇنيەمىزدى كىرلەتپەيىك.
ءمادينا بەكسەيىت,
«ج.اقىلباەۆ اتىنداعى ەكسپەريمەنتالدىق مەكتەپ- گيمنازيا» كمم-ءنىڭ تۇلەگى
قاراعاندى وبلىسى,
شەت اۋدانى,
اقسۋ-ايۋلى اۋىلى