ستوماتولوگتارعا سۇرانىس جوعارى
شەتەلدەن ەم ىزدەگەن وتانداستاردىڭ 15 مىڭى وڭتۇستىك كورەياعا اتتانسا, تاعى 10 مىڭ ازامات ءتۇركيادا ەمدەلىپتى. قالعاندارى قىتاي, سول سەكىلدى الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردە دەنساۋلىقتارىن تۇزەگەن. ال ساراپشىلاردىڭ سوزىنە سەنسەك, وسىنداي احۋالدىڭ ورىن الۋىنا كەزىندە مەديتسينالىق نىسانداردى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋدىڭ ناشارلىعى, زاماناۋي اپپاراتتاردىڭ ازدىعى, بىلىكسىز مەديتسينالىق كادرلار, سونداي-اق قىزمەت كورسەتۋدەگى ولقىلىقتار, ستاتسيونارلىق ورىنداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى اسەر ەتسە كەرەك.
ايتسە دە اۋىزدى قۇر شوپپەن سۇرتۋگە دە بولمايدى. 2008 جىلى ەلوردادا ۇلتتىق مەديتسينالىق حولدينگ قۇرىلىپ, ونىڭ قۇرامىنا استاناداعى جەتەكشى مەديتسينالىق ۇيىمدار بىرىكتى. قازىر اتاۋى «University Medical Center» كورپوراتيۆتىك قورى بولىپ وزگەرتىلىپ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قاراماعىنا وتكەن.
Joint Commission International نەمەسە JCI-دىڭ (مەديتسينالىق كلينيكالارداعى جوعارى قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى مەن ەمدەلۋشىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن كۋالاندىراتىن حالىقارالىق ۇيىم) ساپا تالاپتارىنا ەلىمىزدە 7 مەديتسينالىق مەكەمە جاۋاپ بەرەدى ەكەن. ونىڭ بەسەۋى باس شاھاردا ورنالاسسا, قالعان ەكى مەكەمە الماتىدا. JCI – مەديتسينالىق ۇيىمداردى اككرەديتتەۋدەگى حالىقارالىق «التىن ستاندارت». ونىڭ تالاپتارىن ءۇش جىلدا ءبىر مارتە ورىنداۋ قاجەت.
«قازاقستان مەديتسينالىق تۋريزمدى دامىتۋعا قولايلى ەل. الەمدەگى ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردى ەسكەرسەك, بىزدەگى باستى ارتىقشىلىق – مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى. ادامدار قازىر ءتيىمدى ءومىر سۇرۋگە تىرىسادى, بۇرىنعىداي اقشانى وڭدى-سولدى شاشپايدى. وسى رەتتە ەلىمىز شەتەلدىك ەمدەلۋشىلەرگە ىڭعايلى بولىپ كەلەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن قازىر كوپتەگەن مەكەمەلەر سوڭعى ۇلگىدەگى قوندىرعىلارمەن جاراقتالىپ جاتىر. اسىرەسە وتاندىق ستوماتولوگياعا شەتتەن قىزىعۋشىلار كوپ. مىسالى, بىزدەگى ستوماتولوگيالىق قىزمەت ەۋروپا ەلدەرىنە قاراعاندا 10-15 ەسەگە ارزان. مۇنداي دەرەكتى قازاقستان ستوماتولوگتار قاۋىمداستىعى ۇسىنىپ وتىر. بۇل قىزمەت ءتۇرىن شەتەلدىكتەر كەڭىنەن پايدالانىپ ءجۇر. سونىمەن قاتار ترانسپلانتولوگيا سالاسى دا بىرتىندەپ جولعا قويىلۋدا. اقش-تا اعزا مۇشەلەرىن اۋىستىرۋ شامامەن 100 مىڭ دوللارعا شىقسا, بىزدەگى بۇل قىزمەت ءتۇرى ەداۋىر ارزان. وتانىڭ ساپاسى دا ەش كەم ەمەس, – دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنىڭ مەديتسينالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى عالىمجان سەيسەنبەك. ول قازاق جەرىندە ەمدەلەتىندەردىڭ 90 پايىزى كورشىلەس رەسەي, قىرعىزستان مەن ءوزبەكستاننىڭ ازاماتتارى ەكەنىن ايتتى. قالعان 10 پايىزى الىس شەت مەملەكەتتەردىڭ حالقى.بۇدان بولەك, مەديتسينالىق تۋريستەردى تارتۋدا شەكارالىق ايماقتاردىڭ دا ۇلەسى بار. جامبىل, ماڭعىستاۋ, اقتوبە جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ وسى سالاداعى تابىستارى جامان ەمەس. دەسەك تە, بۇل يندۋستريانىڭ قارقىنىنا كەدەرگى كەلتىرىپ تۇرعان جايتتار دا جەتەرلىك. عالىمجان سەيسەنبەك رەسمي ستاتيستيكانىڭ جوقتىعى سالانى ىلگەرىلەتۋگە قولبايلاۋ بولعانىن, ونى شەشۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءماسەلەنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتادى.
– ستاتيستيكا كوميتەتى بولسىن, باسقا دا ورگانداردىڭ سايتتارىن اشىپ قاراساڭىز, ەلگە قانشا ادامداردىڭ كەلىپ ەمدەلىپ جاتقانى تۋرالى ناقتى مالىمەتتى تابا المايسىز. رەسمي ورگاندار بۇل تۋرالى ەسەپ جۇرگىزبەيدى. سوندىقتان بيىل دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە ساناق ءجۇرگىزۋ جونىندە ۇسىنىس جاساۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ول ءۇشىن, وڭتۇستىك كورەيانىڭ ستاتيستيكا ءجۇرگىزۋدەگى مودەلىن نەگىزگە الدىق. كورەيالىقتار ءوز تاجىريبەسىمەن ءبولىسۋگە دايىن, – دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنىڭ ءبولىم باسشىسى.
كورەي ەلىندە تۋريستىك جانە بيزنەس ۆيزالارىنان بولەك, مەديتسينالىق ۆيزا قولدانىسقا ەنگىزىلگەن. ول – ۇزاق جانە قىسقا مەرزىمدى رەتىندە ەكىگە بولىنەدى. اتالعان ءۇردىس قازاقستاندا دا ىسكە قوسىلسا, ۇپايىمىز تۇگەندەلەر ەدى. بۇل مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىلەتىن ماسەلە. وتاندىق مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ىشىندە, ءاسىرەسە نەيروحيرۋرگيا, كارديوحيرۋرگيا, ترانسپلانتولوگيا, ورتوحيرۋرگيا جانە رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا سىندى باعىتتار شەتەلدىكتەر اراسىندا ۇلكەن سۇرانىسقا يە.
كورەيا قالاي كوش باستادى؟ەلوردالىق زەينەتكەر شاربانۋ قۇلجانوۆانىڭ كەلىنى 2017 جىلى جول-كولىك اپاتىنا ءتۇسىپ, جاس كەلىنشەكتىڭ بەت ءالپەتىنە پلاستيكالىق وتا جاساۋ قاجەتى تۋىندادى. وتباسى ءمۇشەلەرى اقىلداسا كەلە, وڭتۇستىك كورەيادا ەمدەتۋگە بەل بۋادى. تاڭداۋ كۆاندجۋ شاھارىنداعى كلينيكالاردىڭ بىرىنە تۇسكەن. ناتيجەسى كۇتكەننەن دە ارتىق شىعىپتى. كارىس ماماندارى جول اپاتىنىڭ سالدارىنان پايدا بولعان تىرتىقتاردىڭ ءىزىن دە قالدىرماي وتانداسىمىزدىڭ جۇزىنە كۇلكى ۇيالاتقان. بۇعان قوسا, قازاقستان ازاماتشاسى كوپتەن بەرى ۇرپاق سۇيە الماي كەلگەن. تاڭعى جۇپار ەلىنىڭ دارىگەرلەرى بۇل ءماسەلەنىڭ دە شەشىمىن تابۋعا كۇش سالىپتى. كەشەندى مەديتسينالىق تەكسەرۋگە جانە ەمدەلۋگە 6 مىڭداي اقش دوللارى كەتكەن.
راس, وڭتۇستىك كورەيا مەديتسيناسى بۇگىندە اناعۇرلىم ىلگەرىلەپ كەتكەن. 50 ملن حالقى بار كورەي ەلى نومينالدى ىشكى جالپى ءونىم بويىنشا الەمدە 15-ءشى ورىندا تۇر. ەكونوميكاسى جوعارى تەحنولوگيالىق يندۋستريالاندىرۋعا نەگىزدەلگەن ەلدە باسقاشا بولۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنى انىق. جىلدا كورەي تۇبەگىنە باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعان شامامەن 400 مىڭداي تۋريست بارادى. مەديتسينالىق تۋريزم يندۋسترياسىنىڭ جاھاندىق رەيتينگىندە كورەيلەر ۇزدىك وندىقتىڭ قاتارىنا نىق ورنالاسقان. ساراپشىلاردىڭ مالىمەتىنشە, وسى سالادان تۇسەتىن جىلدىق تابىس – 1,34 ملرد دوللاردىڭ شاماسىندا. ال بۇل تابىستىڭ قۇپياسى – جوعارى تەحنولوگيالىق ەمدىك-دياگنوستيكالىق جابدىقتارمەن جاراقتاندىرىلۋىندا, جوعارى دەڭگەيلى ماماندار مەن قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا بولسا كەرەك.
جان باسىنا شاققانداعى شىعىستار كولەمى بويىنشا, وڭتۇستىك كورەيا ورتاشا تابىستى ەلدەردىڭ ساناتىنا جاتادى. باسەكەلەستىك دەڭگەيى جاعىنان الەمدىك تىزىمدە 26-شى ورىندا. ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, گەرمانيا جانە سينگاپۋر سىندى مەملەكەتتەردەن ارتتا قالعانىمەن, بۇل ەلدەگى مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ اقىسى اناعۇرلىم ارزانىراق. ساپاسى دا كەم تۇسپەيدى. مىسالى, ساقتاندىرىلعان كورەيلىك تۇرعىن ءۇشىن كۇردەلى وتانىڭ قۇنى 2 مىڭ دوللارعا ءتۇسۋى ىقتيمال. ءدال مۇنداي وپەراتسيانىڭ ءتۇرى دامىعان ەلدەردە 20 مىڭ دوللارعا دەيىن باراتىن كورىنەدى. ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي.
سينگاپۋردا مەديتسينالىق قىزمەت 10 ەسەگە قىمباتقا شىعادى ەكەن. كورەياداعى مەديتسينالىق كومەك نەگىزگى ءۇش كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلادى. اتاپ ايتقاندا, امبۋلاتورلىق ەمدەۋ, جالپى بەيىندەگى ستاتسيونارلىق قىزمەت, سونداي-اق جوعارى تەحنولوگيالىق كلينيكالار مەن ءۇشىنشى دەڭگەيلى كلينيكالاردىڭ قىزمەتى كىرەدى. بارلىق مەكەمەلەرى زاماناۋي قوندىرعىلارمەن قامتىلعان, بۇل ءوز كەزەگىندە ساپالى ەمدەۋ ءىسىن جۇرگىزۋگە ءارى ناقتى دياگنوستيكا جاساۋعا مۇمكىندىك تۋدىرىپ وتىر. اقپاراتتىق تەحنولوگيالارى دامىعان ەلدىڭ روبوتتاندىرىلعان حيرۋرگيا باعىتىندا دا جەتىستىكتەرى بارشىلىق. كورەي كلينيكالارىندا 30-دان اسا «daVinci» وزىق حيرۋرگيالىق جۇيەسى ورناتىلعان.
مەديتسيناعا جۇمسالعان شىعىستار كوبەيدىبىلتىر اقش تۇرعىندارى ەم-دوم شارالارىنا جان باسىنا شاققاندا 9400 دوللاردان جۇمساپتى. قۇراما شتاتتار دۇنيەجۇزى بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ەڭ كوپ قاراجات اۋداراتىن بىردەن-ءبىر مەملەكەت. الايدا الپاۋىت ەلدەگى ءومىردىڭ ورتاشا ۇزاقتىعى - 75-78 جاس. ال دامىعان مەملەكەتتەردەگى بۇل كورسەتكىش 80 جاستان اسىپ جىعىلادى. سول سەبەپتى امەريكالىقتار سىرت ەلدەردە ەمدەلۋگە ءماجبۇر. اقش-عى ستاتيستيكا دەرەكتەرى كوڭىل كونشىتپەيدى. ماسەلەن, مىڭ بالا دۇنيە ەسىگىن اشسا, وكىنىشكە قاراي التاۋى شەتىنەپ كەتەدى ەكەن. انا ولىمىنە قاتىستى دەرەكتەر دە وسىعان ۇقساس. 100 مىڭ ايەلدىڭ اراسىنان 26-سى جۇكتىلىك كەزەڭى مەن بوسانۋ بارىسىندا كوز جۇمادى. باسقا دامىعان مەملەكەتتەردەگى ورتاشا كورسەتكىش – 8,4. ساراپشىلار دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا جۇمسالعان شىعىستاردى ازايتۋدىڭ ەسەبىنەن قۇراما شتاتتاعى احۋالدى رەتتەۋگە بولاتىنىن ايتادى. Usa.one پورتالىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, Amazon, Berkshire, Hathawaۋ جانە JPMorgan Chase سەكىلدى كومپانيالار بۇل باعىتتاعى كۇرەستى قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ قۇنىن تومەندەتۋدەن باستاپتى.
العاشقى زاڭمالىق قۇجات
ايتۋلى سالانىڭ تاعى ءبىر اۆانگاردى – يزرايل. بۇل ەلدە مەديتسينالىق تۋريزمنەن ءتۇسەتىن جىلدىق تابىس – 1,5 ميلليارد شەكەلدى قۇرايدى (159 ملرد تەڭگە). ەلدەگى ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسىنىڭ دەرەگىنە ءسايكەس, جىلما-جىل يزرايلدىك اۋرۋحانالارعا شەتەلدىك تۋريستەردەن 500 ميلليون شەكەل كولەمىندە كىرىس تۇسەدى. تاياۋ شىعىستاعى مەملەكەت الەمدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مەديتسينالىق تۋريزم تۋرالى زاڭ قابىلدادى. زاڭ جوباسىن كنەسسەت دەپۋتاتتارى بىلتىر شىلدە ايىندا بەكىتىپ, اعىمداعى جىلى قۇجات ءوز كۇشىنە ەندى. وسى رەفورمانىڭ نەگىزىندە مەديتسينالىق تۋريستەر ءوز قۇقىقتارىن رەسمي ينستانتسيالاردا قورعاۋ مۇمكىندىگىنە يە. بۇل الەمدىك تاجىريبەدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان وزگەرىس. ايتسە دە يزرايل ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسى جاڭا زاڭنىڭ كەمشىن تۇستارى از ەمەس ەكەنىن راستادى. مۇنداي پىكىردى كنەسسەت دەپۋتاتتارى جانە ءيزرايلدىڭ مەديتسينالىق تۋريزم قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى دە قۋاتتاي كەلە, قۇجاتتاعى كەيبىر تالاپتاردى ورىنداۋ قيىنعا سوعاتىنىن العا تارتتى. مەديتسينالىق تۋريزم قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى مارك كاتسەنەلسون ەندى شەتەلدىك ەمدەلۋشىلەرگە وڭايعا تيمەيتىنىن ايتىپ, بۇل وزگەرىسكە كۇمانمەن قاراۋدا. ونىڭ سوزىنشە, يزرايلدەگى مەدتۋريزم كاسىبى قازىر نەگىزگى تۇتىنۋشى ەلدەردەگى داعدارىستىڭ سالدارىنان توقىراۋ كەزەڭىن وتكەرۋدە. جەرگىلىكتى اق حالاتتىلار بيلىكتى كلينيكالار مەن مەديتسينالىق كومپانيالار جانە شەتەلدىك ەمدەلۋشىلەر اراسىنداعى بايلانىس تەتىگىن ودان سايىن كۇردەلەندىرىپ جىبەردى دەپ كىنالايدى. ماماندار جاڭا زاڭدى جەتىلدىرمەيىنشە وعان قاتىستى داۋ ۇزاققا سوزىلاتىنىن بولجاپ وتىر.
جاقسىلىق مۇراتقالي,
«Egemen Qazaqstan»