ءۇش كۇن بويى اقپارات ايدىنىنىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىعا سالاتىن كاسىپقوي الاڭدا جاھاندانۋعا قارسى ۇدەرىستەر, تۇتىنۋ داعدارىسىنىڭ تەرەڭدەۋى, حالىقارالىق قۇقىق پەن جاساندى اقىل-ويدى پايدالانۋعا بايلانىستى قاۋىپ-قاتەرلەر كۇن ءتارتىبىنە شىعادى. سونداي-اق مەديا سالاداعى كاسىبي تاقىرىپتار – تسيفرلى الەمدەگى جۋرناليستيكانىڭ بولاشاعى مەن بلوگوسفەرا ىقپالىنىڭ ارتۋى ايتىلماي قالمايتىنى بەلگىلى ەدى.
فورۋمنىڭ العاشقى كۇنى الىس جانە جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن مەديا-ساراپشىلاردىڭ 7 بىردەي شەبەرلىك دارىسىنە ارنالدى. شەبەرلىك ءدارىس دەگەننەن گورى, جۋرناليستىك پىكىر الماسۋ, وي بولىسۋگە كوبىرەك ۇقسايتىن ءارىپتەستەردىڭ باسقوسۋىندا اركىم ءوزىنە كەرەكتى تاقىرىپتى تاپتى.
قىسقاسى, ەۋرازيالىق مەديا-فورۋم اياسىندا ءوتىپ جاتقان شەبەرلىك ساباقتارى اقپارات تاراتۋدىڭ تىڭ ءتاسىلدەرىن قامتىعان. ماسەلەن, «ەكولوگيالىق جۋرناليستيكا» تاقىرىبىندا وي وربىتكەن ۇلىبريتانيالىق مامان نەلسون گرەيۆس قورشاعان ورتا مەن جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ ماسەلەسىنىڭ ماڭىزدى قىرلارىنا توقتالدى. بۇگىندە ەكولوگيا – الەمدىك باسىلىمداردىڭ ءبىرىنشى بەتىنەن ورىن الاتىن وزەكتى سالا. جالپى, ەكولوگيا ماسەلەسىن كوتەرۋدە ەڭ الدىمەن نە ماڭىزدى؟ جۋرناليستەر اسا كۇردەلى اقپاراتتى وقىرمانعا بارىنشا تۇسىنىكتى تىلمەن قالاي جەتكىزە الادى؟ بۇل ءۇشىن قانداي دەرەك كوزدەرى پايدالى؟ ەگجەي-تەگجەيلى رەپورتاج جاساۋ ءۇشىن ولاردى قالاي پايدالانعان ءجون. تاجىريبەلى مامان وسى تاقىلەتتەس كوپتەگەن ماڭىزدى ساۋالدىڭ جاۋابىن تابۋدىڭ وڭتايلى تۇستارىن سارالاپ بەردى. گرەيۆستىڭ ايتۋىنشا, بۇل تاقىرىپتى قوزعاعاندا ەڭ الدىمەن عىلىمي نەگىزگە سۇيەنە وتىرىپ, اقپاراتتار قورىن جان-جاقتى قورىتىپ بارىپ ىسكە اسىرۋ قاجەت. بۇل رەتتە تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە جۇگىنۋ – اقيقاتتان الشاقتاماۋدىڭ ايقىن جولى. عالامدىق كليماتتىڭ وزگەرۋى, ساياسي ىقپالعا ءتۇسىپ كەتپەۋ جايىنا اسا نازىك قاراعان ءجون. «الەم وسىنداي قاقتىعىستارمەن ۇشىراسقىسى كەلمەسە, ەكونوميكاسىن وزگەرتۋى كەرەك. ياعني, ءاربىر باستامانىڭ ەكولوگيالىق ءتيىمدى تۇستارىنا, وڭتايلى تاسىلىنە قاراي بەتبۇرىس جاساعانى ابزال. ايتالىق, مەن تۇراتىن فرانتسيادا اۆتوكولىكتەر ديزەل وتىنىن تۇتىنادى. بۇقارا حالىق بۇعان نارازى. فرانتسيا ءۇشىن بۇل اسا شيەلەنىستى ماسەلەنىڭ ءبىرى دەپ ايتا الامىز. مۇنىڭ سالدارى اۋانىڭ لاستانۋىنا اكەلۋدە. ايتپاعىم, عىلىم مەن جۋرناليستيكانى جاقىنداستىرۋ, ءوزارا ساباقتاستىرۋ كەرەك. باستىسى – ناقتى دايەككە جۇگىنۋ, كوڭىل كۇي اۋانىنا بوي الدىرۋدىڭ قاجەتى جوق», دەيدى ساراپشى.
ءوزارا پىكىر الماسۋ بارىسىندا ادامزات بالاسى ءۇشىن اسا قاتەر تۋدىرىپ وتىرعان ماسەلەلەر – ورمانداردىڭ جوعالۋى, عالامدىق قۋاڭشىلىق قاۋپى دە كەڭىنەن ءسوز بولدى. بايقوڭىر, ارال, سەمەي تاقىرىپتارىنا قاتىستى دا ۇسىنىستار ايتىلماي قالعان جوق. جەر بەتىندەگى بارلىق يگىلىك ادام بالاسىنىڭ قاجەتى ءۇشىن. وسى مۇراتتى كوزدەگەندىكتەن دە بۇل تاقىرىپ ەشقاشان وزەكتىلىگىن جويماق ەمەس.
ۇزىن سانى 60 مەملەكەتتەن كەلگەن مەديا ارىپتەستەرىمىز ءۇشىن تاجىريبە الماسۋدىڭ تۇراقتى الاڭىنا اينالعان جۇزدەسۋدە رەسەيلىك تانىمال پروديۋسەر سەرگەي بودروۆ «كينوداعى پروديۋسەرلىك ونەر» تاقىرىبىندا شەبەرلىك ساباعىن وتكىزدى. ءوزىنىڭ العاشقى جۇمىسىن قازاقستاندا باستاعانىن تىلگە تيەك ەتكەن «وسكار» سىيلىعىنىڭ ەكى دۇركىن نومينانتى ادامزات ءمۇددەسىن بىرىكتىرەتىن تۋىندىلار ءتۇسىرۋدە وزىق مامانداردىڭ باس ءبىرىكتىرگەنى ابزال دەپ ەسەپتەيدى. «ەسكى قالىپتاسقان جۇيەدە بار شىعىندى مەملەكەت كوتەرەتىن. وسىنىڭ ناتيجەسىندە الەم مويىنداعان تالاي تالانتتار قانات قاقتى. ياعني, ماماندار تازا ونەرمەن شۇعىلدانىپ, ماتەريالدىق قاجەتتىلىكتەرگە باس قاتىرعان جوق. قازىر ءبارى مۇلدە باسقا ارناعا بۇرىلدى. ءوزىڭدى ءوزىڭ قارجىلاندىراتىن زامان. ءوندىرىس, قارجى, ءونىمىڭدى ناسيحاتتاۋ جۇمىستارى ءبىر-ءبىرىمەن جىمداسىپ جاتقان ۇلكەن ەڭبەك. پروديۋسەر وسىنىڭ ءبارىن مەڭگەرگەنى دۇرىس. جان-ءتانىڭمەن تەر توگىپ, جولدا كەزدەسكەن كەدەرگىلەردى كوكتەپ وتكەندە عانا ناعىز ىرگەلى دۇنيە جاساي الاسىڭ. ءۇيرەنۋگە ەش ۋاقىتتا كەش ەمەس. ءار ادامنان ءبىر جاقسى ۇلگى الاسىڭ», دەيدى. پروديۋسەر بۇگىندە ءبىر عانا قىتايدا 60 مىڭ كينوتەاتر بار ەكەنىن, كينو وندىرىسىندە اقش پەن قىتاي اراسىنداعى قىزۋ باسەكەلەستىكتى مىسال رەتىندە كەلتىرىپ, ولاردىڭ ەڭسەرگەن جەتىستىكتەرىنە توقتالدى.
«كوپتەگەن ويشىلدار بالانىڭ تالانت قۋاتى 4 جاسقا دەيىن قالىپتاساتىنىن ايتادى. بۇعان مەنىڭ دە انىق كوزىم جەتتى جانە وسىنى كينودا كورسەتۋگە تىرىستىم. قازاقستاندىق مامانداردان تيمۋر بەكمامبەتوۆتى جوعارى باعالايمىن», دەدى سەرگەي بودروۆ.
ال «ۆيرتۋالدىق اقيقاتتى قالىپتاستىرۋ» تاقىرىبىندا ءوتكەن ءدارىستىڭ تىزگىنىن «ءال-جازيرا» تەلەكومپانياسىنىڭ قۇرامىنداعى «Contrast» اگەنتتىگىنىڭ جەتەكشىسى زاحرا راسۋل قولىنا الدى. «ەكولوگيالىق, ياكي كليماتتىق ءماسەلەلەرگە قوعام نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن VR تاسىلدەرىن قولدانساق, كوپ نارسەدەن ۇتار ەدىك» دەگەن ارىپتەسىمىز 360 گرادۋستا بەينەماتەريالدار جاسايتىن قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن اۋديتوريا تارتۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىمەن ءبولىستى.
«پارتيزاندىق جۋرناليستيكاعا» ارنالعان شەبەرلىك ءدارىسى ۇتقىر (موبيلدىك) جۋرناليستيكاعا قىسقاشا كىرىسپە ىسپەتتەس بولدى. وندا سمارتفوننىڭ كومەگىمەن بەينەرەپورتاج ءتۇسىرۋ, رەداكتسيالاۋ مەن ونى جاريالاۋ جاعى ءسوز بولدى. ۇتقىر جۋرناليستيكا حاقىنداعى ءدارىستى اۋستراليالىق مەديا پاندەر وقىتۋشىسى, كولۋمنيست, پروديۋسەر يۆو بۋرۋم جۇرگىزدى.
قاراپ وتىرساق, قازىرگى تاڭدا ءار بۋىننىڭ ءوز تالعامى مەن ءۇردىسى بار. كوزقاراستارى دا ءسايكەس كەلە بەرمەيدى. مۇنى تەلەۆيزيا مەن تسيفرلى مەديا ءۇشىن كونتەنت ءوندىرۋشىلەر ءاردايىم قاپەرىندە ۇستاۋى ءتيىس. قانداي دا ءبىر تەلەباعدارلاما, بەينەباعدارلامالار مەن ايدارلاردى كىم ءۇشىن جاسايمىز؟ ەندى قانداي قۇندىلىقتار ءجونىندە ءسوز قوزعاۋىمىز كەرەك؟ قانداي قۇرالدار پايدالانامىز؟ ءارتۇرلى بۋىننىڭ پىكىرلەر قاراما-قايشىلىعىن ۇيلەستىرە الامىز با؟ وسى ساۋالدارعا تانىمال جۋرناليست, رەسەيدەگى ءبىرىنشى ارنا مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاعان ءارى جەتەكشىسى ەلەنا افاناسەۆا ارىپتەستەرىمىزبەن بىرىگىپ جاۋاپ ىزدەدى. ورايى كەلىپ تۇرعاندا, ەلەنا افاناسەۆانىڭ «تۆ-عا قالاي كەلۋگە بولادى؟» بەستسەللەرىنىڭ اۆتورى ەكەندىگىن ايتا كەتۋ كەرەك.
سول سياقتى «فريلانسەر بولۋ كەرەك پە, جوق پا؟» تاقىرىبىندا وتكەن ۇلىبريتانيانىڭ تاۋەلسىز ءجۋرناليسى دجەنني كليماننىڭ دا ءدارىسى وزىندىك وزەكتىلىككە يە.
سونداي-اق فورۋم اياسىندا «ورتالىق ازياداعى ايماقتىق ينتەگراتسيا» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتىپ, اقش, رەسەي, قىتاي, ءباا, تۇرىكمەنستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان جانە قازاقستان ساياساتكەرلەرى ءسوز الدى.
ايناش ەسالي,
ارمان وكتيابر,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى