سەيسەنبى, 12 ناۋرىز 2013 6:35
مەن نۇريدەن جيعانشا ۇلى 1926 جىلعى 3 ناۋرىزدا دۇنيەگە كەلىپپىن. ءبىزدىڭ بالالىعىمىز بەن جاستىعىمىز قيىن كەزەڭدەردە ءوتتى. كىشكەنە كۇنىمىزدە ەلدى جايلاعان اشارشىلىق تالاي ءۇيدىڭ ءتۇتىنىن وشىرسە, ودان كەيىنگى ەسبىلگى ازاماتتاردى باۋداي جوساعان 37-ءنىڭ زۇلماتىنان حالىق كوز اشپاي جاتىپ, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ وتى بۇرق ەتتى.
سەيسەنبى, 12 ناۋرىز 2013 6:35
مەن نۇريدەن جيعانشا ۇلى 1926 جىلعى 3 ناۋرىزدا دۇنيەگە كەلىپپىن. ءبىزدىڭ بالالىعىمىز بەن جاستىعىمىز قيىن كەزەڭدەردە ءوتتى. كىشكەنە كۇنىمىزدە ەلدى جايلاعان اشارشىلىق تالاي ءۇيدىڭ ءتۇتىنىن وشىرسە, ودان كەيىنگى ەسبىلگى ازاماتتاردى باۋداي جوساعان 37-ءنىڭ زۇلماتىنان حالىق كوز اشپاي جاتىپ, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ وتى بۇرق ەتتى.
ءسويتىپ, 1944 جىلى 18 جاسىمدا مايدانعا اتتاندىم. اتاقتى گەنەرال چۋيكوۆ باسقارعان ارميادا الدىمەن مينومەتشى, ودان كەيىن پۋلەمەتشى بولدىم. درەزدەن, بۋحارەست قالالارى ءۇشىن بولعان قيان-كەسكى ۇرىستارعا قاتىستىم. جاۋدان بۇعىپ قالعان جەرىم جوق. بۋحارەستە جاساعان ەرلىگىم تۋراسىندا «گۆاردەەتس» گازەتىندە جازىلدى. قان كەشكەن, ميلليونداردىڭ دەمىن تاۋىسقان سوعىستى اياقتاپ, ەلگە تەك 1949 جىلى ورالدىم. وتان سوعىسى وردەنىمەن, 13 مەدالمەن, باس قولباسشى ءستاليننىڭ العىس حاتىمەن تۋعان جەرىمە كەلىپ, 61 جىل وتاسقان جۇبايىممەن 5 ۇل, 3 قىز ءوسىرىپ, 24 نەمەرە, 14 شوبەرەنىڭ قىزىعىنا بولەنىپ وتىرعانىما شۇكىرشىلىك ەتۋدەمىن. اسپاننان وق قارشا بوراعان, وق-ءدارىنىڭ ءيىسى مۇڭكىگەن, قان ساسىعان مايدان دالاسىندا جۇرگەندە وسى كۇندەردى كورەمىن دەپ كىم ويلاعان؟! قانشاما جىلدار وتسە دە سوعىس ەستەن شىقپايدى…
جاسىم 87-گە كەلسە دە گازەت-جۋرنال وقىپ, تەلەديدار كورىپ ۋاقىتىمدى وتكىزەمىن. راقىمجان قوشقارباەۆ جايىندا كەيىنگى كەزدە كوپ ايتىلىپ, كوپ جازىلىپ تا جاتىر. استانامىزدا جاڭا كوشەگە اتى بەرىلدى. قاتتى قۋاندىم. اتسالىسقان ازاماتتارعا, ۇكىمەت باسشىلارىنا سوعىس ارداگەرلەرى اتىنان شىن كوڭىلدەن ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىرىپ, ۇلكەن راحمەتىمدى ايتقىم كەلەدى.
وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريالانعان جۋرناليست انار تولەۋحانقىزىنىڭ, سوعىس ارداگەرى كامەتاي توقاباي ۇلىنىڭ, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى الىبەك ساتباەۆتىڭ «حاس باتىردىڭ ەسكەرتكىشى قايدا؟» اتتى ماقالالارىن وقىپ, ويعا قالدىم. كوز الدىمنان وتتى كۇندەر كۇنى كەشەگىدەي ءوتىپ مازالاي بەرگەن سوڭ, ءوز تىلەگىمدى دە قوسىپ, حات جازايىن دەپ وي ءتۇيدىم. ءسويتىپ, اقساقالدىعىمدى العا سالىپ, اپىر-اي, راقىمجان رۋحىنان قاشانعى ۇيالماي جۇرە بەرەمىز دەپ نالىدىم. ويلاپ وتىرسام, ءومىر دەگەن قاس-قاعىمداي عانا ءسات ەكەن. جىلجىپ, جىلىستاپ, ءبىر كۇنگىدەي بولماي وتە شىعادى. ۇرپاقتار اۋىسقانىمەن, بابالار جاساعان ەرلىك ءىس ولمەيدى. وسىناۋ ۇلان-بايتاق جەردى بىزگە ەنشىلەگەن باتىرلار ەسىمى – قانجىعالى بوگەنباي, قاراكەرەي قابانباي, شاپىراشتى ناۋرىزباي, شاقشاق جانىبەك, سالقام جاڭگىر, ابىلاي, كەنەسارى حانداردىڭ ەرلىك داستاندارى تالاي بۋىندى تامساندىرىپ كەلەدى ەمەس پە؟!
1945 جىلدىڭ 2 مامىرى ءبۇگىنگىدەي كوز الدىمدا. گەرمانيا جەڭىلگەنىن مويىنداپ, كوپ ۇلتتان قۇرىلعان جاۋىنگەرلەر قۇشاقتاسىپ, ءماز-ءمايرام بولدىق. ەرتەڭىندە: «رەيحستاگقا العاش تۋ تىككەن قازاق جىگىتى ەكەن» دەگەن حابار ەستىدىك. سول ساتتە راقىمجان ارقىلى ءوزىمنىڭ دە وسى ۇلتتىڭ وكىلى ەكەندىگىمە ماقتاناتىنداي ءسات تۋدى. قارۋلاستارىم مەنى دە قۇتتىقتاپ جاتتى.
ءبىز ارىن الاۋ ەتىپ, جانىن جالاۋ ەتىپ جاۋعا قارسى اتتانعان ءوز ماقتانىشتارىمىزعا دەگەن قۇرمەتىمىزدى ەش كەمىتۋگە ءتيىس ەمەسپىز. ولاردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, ەرلىك ىستەرىن كەيىنگى جاستارعا ۇلگى ەتۋ پارىز. راقىمجانداي ۇل كۇندە تۋمايدى. ونىڭ ادام سەنگىسىز قيىندىقتى كەشىپ ءوتىپ, 360 مەتر جەردى 7 ساعاتتا ءومىر مەن ءولىم اراسىندا جەر باۋىرلاپ, جىلجىپ بارىپ رەيحستاگ قابىرعاسىنا تۋ تىگۋى شەكسىز باتىرلىق, كوزسىز ەرلىك. ونداي ءىستى ۇمىتۋعا ار بارماۋى ءتيىس دەپ بىلەمىن. قايتا استانا عانا ەمەس, وزگە دە قالالاردا كوشەلەرگە ەسىمى بەرىلىپ, تاس تۇعىردا بەينەسى قاسقايىپ تۇرسا جاس بۋىنعا ۇلگى ەمەس پە؟ ونەگەلى ءىس جاساۋ ءۇشىن قان مايدان قاجەت ەمەس. كەشەگى جاسالعان ەرلىكتى باعالاۋدى كورسەتۋمەن-اق ونەگەلى تىرلىك جاساۋعا بولادى.
ومىرىنە ريزا, ەڭبەگىنىڭ زەينەتىن كورىپ, بالالارىمەن نەمەرە-شوبەرەلەرىنىڭ ايالاعانىنا تويىپ وتىرعان, ءبىر اۋلەت قانا ەمەس, ەل قادىرىنەن دە قۇرالاقان ەمەس اقساقالمىن. تاۋبە. بىراق, ءبىر ارمان-تىلەگىم بار دەپ ايتسام ارتىق بولماس. مەنىڭ تىلەگىم – راقىمجان قوشقارباەۆقا ەلىمىزدىڭ باس قالاسىندا ەسكەرتكىش ورناتىلعانىن كورۋ. باتىردىڭ ەسكەرتكىشىنە نەمەرە-شوبەرەلەرىمدى الىپ بارىپ, ولار گۇل شوقتارىن قويسا دەيمىن. «ءولى ريزا بولماي, ءتىرى بايىمايدى», دەگەن ءسوز بەكەر ايتىلماسا كەرەك.
نۇريدەن جيعانشين,
سوعىس ارداگەرى.
استانا.
––––––––
سۋرەتتە: ر.قوشقارباەۆ.