– تۋعان جەرىم بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىنا قاراستى رۋزاەۆ اۋدانىنداعى مۇقىر اۋىلى عوي. ەتەك-جەڭى جيناقى, كىشكەنتاي عانا ەلدى مەكەن. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ءورتى قيانداعى ءبىزدىڭ اۋىلدى دا شارپىپ تۇرعان كەزدە ويىن بالاسى ەدىك. بىراق بالا بولىپ ويناپ كورگەن جوقپىز. ءتىرى قالۋدىڭ ءوزى ارمان ەدى. ءايتەۋىر, ءبىر ءۇمىت العا جەتەلەپ, تاعدىردىڭ تالكەگىمەن جاعالاسىپ ءجۇرىپ ەر جەتتىك. توعىز جاسىمدا ۇجىمشاردىڭ جۇمىسىنا قولعابىسىمدى تيگىزدىم. ول كەزدە ۇجىمشاردىڭ شارۋاسى شاعىن ەدى. بىرەر ءجۇز گەكتار ەگىن سالاتىن. از عانا مال. ەر-ازاماتتىڭ ءبارى وتان قورعاۋ جورىعىنا كەتكەننەن كەيىن سول شاعىن شارۋانىڭ بابىن تابۋدىڭ ءوزى بەس باتپان جۇك. سوقانىڭ تۇتقاسىن ۇستاۋعا شاما جوق, ەتەگىمە ءسۇرىنىپ, جىلاپ-ەڭىرەپ ءجۇرىپ, وگىز ايدايمىن. باربولعىرلار تابانداپ, العا ۇمتىلا قويمايدى. قارا جەرگە قادالعان سوقانىڭ ءتىسى قايتىپ اجىراماستاي بولىپ جەلىمدەپ قويعانداي جابىسادى. قابىرعاسى ارسا-ارسا, جامباس سۇيەگى شودىرايعان, جىلىك مايى جۇقارعان وگىزدەردىڭ سوقانى سۇيرەۋگە شاماسى كەلمەيدى. قازىرگى كۇنى ويلايمىن, سول وگىزدەر سوقانى ەمەس, مايدان كەزىندەگى بار اۋىرتپالىقتى سۇيرەگەن ەكەن عوي...
ومىرگە 15 پەرزەنت اكەلگەن, ونىڭ ونىن تاربيەلەپ وسىرگەن ارداقتى انا كۇلبارشىن كاكەنوۆانىڭ تىرشىلىكتەن تۇيگەنى از ەمەس ەكەن. پەرزەنتتەرىنىڭ تورتەۋى جاستاي, ال بەسىنشىسى ەر جەتكەن سوڭ ومىردەن وزعان. ەل ىشىندە مەديتسينالىق كومەكتىڭ تاپشى كەزى. قايران دا قايران سابيلەر قىزىلشادان, جۇقپالى اۋرۋلاردان كوكتەي سولعان. قالعانى قازىرگى كۇنى ءبىر-ءبىر ءۇيدىڭ يەسى, اقار-شاقار وتباسى بولىپ, ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىر. كۇلبارشىن اجەمىزدىڭ ءورىسىن كەڭەيتىپ, تۋىسىن كوبەيتىپ, كوز قۋانىشىنا اينالعان. وتىزعا جۋىق نەمەرەدەن, جيىرمادان استام شوبەرە ءسۇيىپ, شوپشەگىنىڭ ماڭدايىنان وپكەن.
– ءبىزدىڭ قازاق بالادان نەمەرە ىستىق دەۋشى ەدى, نەمەرەدەن شوبەرە, شوبەرەدەن شوپشەگىڭ ىستىق ەكەن عوي, – دەيدى اجەي, – جاراتقان يەگە تاۋبە, جاستىق شاقتا كورگەن بەينەت ەگدە تارتقان شاعىمىزدا زەينەت بولىپ ورالدى. وسىنشا جاسقا كەلىپ باقىتتىڭ قۇشاعىنا بولەنىپ وتىرۋىم – زايىرى, ۇلكەندەردىڭ بەرگەن باتاسىنىڭ شاراپاتى شىعار.
كۇلبارشىن اجەمىز سول كەزدەگى كوپتەگەن زامانداستارى ءتارىزدى ۇزاپ شىعىپ, ءبىلىم قۋا الماعان. تۇرمىستىڭ تۇسامىس تاۋقىمەتى بوساتپاسا كەرەك. جەتى جىلدىق مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ ساۋىنشى اناسىنا ىلەسىپ ۇجىمشار جۇمىسىنا جەگىلگەن. كەيىن كوكشەتاۋ اۋدانىنا قاراستى باراتاي اۋىلىنىڭ تۋماسى ماناپ ەسىمدى ازاماتقا تۇرمىسقا شىققان سوڭ دا ەڭبەكتەن قول ۇزبەگەن. ون بالانىڭ اس-سۋىن دايىنداۋ, كيىم-كەشەگىن ازىرلەۋ ءتارىزدى كۇندەلىكتى تاۋسىلىپ بىتپەيتىن قارەكەتتەن باسقا اتالاس اعايىن, ەت جاقىن تۋىسى نۇرعوجا مولداجانوۆ اقساقالدى تابانى كۇرەكتەي جەتى جىل باعىپتى. اجەمىزدىڭ وسى ەرلىككە بەرگىسىز ەڭبەگىن ەستىگەندە تاڭعالعانىمىز دا راس. جاسىراتىنى جوق, بۇگىندە كەيبىر كەلىن ءتورت اتادان قوسىلاتىن اعايىن تۇگىل, تۋعاندارىنا دا تەرىس قاراپ كەتىپ جاتقان جوق پا؟ نەتكەن مەيىرىم, نەتكەن جۇرەك جىلۋى دەرسىز.
– بالا-شاعاسى جوق, جەتىم ادام ەدى. جاسى كەلىپ قالعان. جالعىز كەمىستىگى بۋىن اۋىرىنا شالدىققاندىقتان, اياعىن باسىپ جۇرە المايتىن, – دەيدى اجەي, – ۋاقىتىندا اس-سۋى دايىن تۇرۋى كەرەك, ونىڭ وزىندە دە قايىن اعام ازداپ كىرپياز ادام بولدى. تەك جۋىندىرۋى عانا قيىن. ويتكەنى مەن كەلىن دە, ول كىسى قايىن اعا ەسەبىندەگى ادام عوي.
قاشان قايتپاس ساپارعا اتتانعانشا قاباعىنا كىربىڭ تۇسىرمەي, ۇستىنە قۇس ۇشىرماي باقسا كەرەك. باتاسىن بەرىپتى, ۇزاق عۇمىر تىلەگەن. ۇل-قىزىڭنىڭ قىزىق-قۋانىشىن كور دەگەن. نەمەرە كەلىنىنىڭ قىزمەتىنە ابدەن ءتانتى بولعان عوي. ءوزى ۋاقىتىمەن نامازىن وقىعان, ورازاسىن ۇستاعان تاقۋا ادام ەكەن. اق تىلەگى قابىل بولعان. اجەمىزدىڭ ۇلكەننەن باتا الۋى جالعىز بۇل عانا ەمەس. باراتاي – بىرلىگى بەكەم اۋىلى. ول تۇستا ەل ىشىندە ومىرتقادان ءدام تاتىرۋ بۇلجىماس زاڭ.
– قايىن ەنەم سوعىم سويعان كۇنى كورشى-قولاڭدى قۋىرداققا شاقىرادى. كەمى ءۇش-ءتورت تاباق. ودان سوڭ كەشكىلىك اۋىلدىڭ ءۇلكەندەرى. بەس-التى تاباق. ءار تاباقتا ون ادامنان دەپ ەسەپتەپ كورىڭىز, – دەيدى كۇيەۋ بالاسى اسىلبەك ەسماعامبەتوۆ, – سونشا كىسىنىڭ بابىن تابۋ وڭاي-وسپاق شارۋا ەمەس. ال ەندى بۇل كىسىنىكى ءتىپتى قىزىق. قىستىڭ كۇنى بولعان سوڭ اۋىل ىشىندە قاتىناۋ قيىن. ۇيدەگى بالالاردى جىبەرىپ ۇلكەندەردى قول شانامەن تاسيدى. مونشاسىن جاعىپ قويادى. بۇيىرعان ءدامىن تاتىپ بولعان سوڭ اۋىلداعى اجەلەردى مونشاعا تۇسىرەدى. ولار قونا جاتادى. كەلەسى كۇنى شاي-سۋىن ءىشىپ بولعان سوڭ قايتادان كۇپىگە وراپ, تونمەن قىمتاپ, شانامەن تاسيدى.
مەنىڭ ويىمنان ون بالانىڭ سالماعى شىعار ەمەس. اڭگىمەنىڭ ءبىر تۇسىندا اجەمىزدەن:
– ون بالانى ءوسىرىپ جەتكىزۋ قيىن بولدى ما؟ – دەپ سۇرادىم.
– ءار بالا ءوز نەسىبەسىن الا تۋادى. بارعا قاناعات. كىشكەنتايىنان قاناعاتشىل بولۋعا ءتاربيەلەپ وسىردىك.
شارۋاباستى وتاعاسى ماناپ اقساقال تاڭنىڭ اتىسى, كۇننىڭ باتىسى جۇمىستا بولعاندىقتان, ءۇيدەگى مالدى دا ءوزى جايلاعان. جارىنا ەرىپ ءشوپ شابۋعا دا بارعان, وتىن دا جيناسقان, ءۇي شارۋاسىنا دا ۇلگەرگەن. وزگەسىن بىلاي قويعاندا, تەكەمەت توقىپ, الاشا باساتىن ونەرىن ايتساڭىزشى. ءار قىزىن ۇزاتاردا جاساۋىن ءوز قولىمەن جاساعان. كورپەسىن كوكتەگەن, جاستىعىن جايناتقان. قىسقاشا ايتقاندا, ون ساۋساعىنان ونەر تامعان قولونەر شەبەرى. سول ونەرى ارقىلى بالالارىن ادەمىلەپ كيىندىرىپ قويادى ەكەن.
– تۋعان اۋىلدىڭ ءار ءتۇتىنى كوز الدىڭدا عوي, – دەيدى كوكشەتاۋ قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى شياپ اليەۆ, – بۇل شاڭىراقتان وربىگەن بالالاردىڭ ءبارى ۇلكەننىڭ الدىن كەسىپ ءوتپەيتىن, اعا سىيلاي بىلەتىن, اتا سىيلاي بىلەتىن تاربيەلى بولىپ ءوستى. قازىر ارقايسىسى ءبىر-ءبىر ءۇيدىڭ يەسى بولىپ وتىر. سونىڭ بارلىعى ۇشقان ۇيانىڭ تالىمىنەن عوي.
– جالعىزباستى انا دەگەنىمىز كىم؟! – دەپ تولقىدى اعا, – ولار نەگە كوپ. ارينە, ءبىر پاراسى ءدام-تۇزى جاراسپاي اجىراسىپ كەتۋدە جاتىر. ماسەلەن, ەل گازەتى «ەگەمەندە» اقمولا وبلىسىندا وتكەن جىلى شاڭىراق كوتەرگەن جاستاردىڭ قاق جارتىسى اجىراسىپ كەتكەنى تۋرالى جازعان جوقسىڭدار ما؟ مىنە, تۇپكى سەبەپ قايدا جاتىر. ال جالعىزباستى انانىڭ قۇشاعىندا ەر جەتكەن ەر بالانىڭ مىنەزى قالاي بولاتىنىن ويلادىڭدار ما؟ ونىڭ ۇستىنە قازىر ءبىلىم وشاقتارىندا كوبىنە قىز-كەلىنشەكتەر جۇمىس ىستەيدى. سوندا اينالىپ كەلگەندە ۇرپاعىمىزدى ايەلدەر عانا تاربيەلەپ جاتىر. بالالاردىڭ بويىندا ەرگە ءتان مىنەزدىڭ, ەرلىك پەن ورلىكتىڭ كەمشىن ءتۇسىپ جاتۋى مەنىڭ ويىمشا, وسى سەبەپتى.
اعانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءبىز بۇل كەسەلدەن ۇلتتىق تاربيەنىڭ تۇمشالانعان كوزىن اشقاندا عانا بەتىن قايتارا الامىز.
– بۇرىن ەل ىشىندە اجىراسۋ دەگەن ىلۋدە بىرەۋ عانا بولاتىن. ۇيات سانالاتىن, – دەيدى اعا, – قازىرگى كۇنى كەي جاستار ار-ۇياتتى ويلاۋدان قالىپ بارادى.
اردى ويلاعان كۇلبارشىن ءتارىزدى انالار ۇرپاعى ءۇشىن تاۋ كوتەرگەن تولاعايداي قياپات ەڭبەك ەتىپ, بۇگىندە سول ەڭبەگىنىڭ زەينەتىن كورىپ وتىر. بالالارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى جوعارى ءبىلىم العان. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ مامانى, دارىگەر, ساۋدا سالاسىنىڭ قىزمەتكەرى, نەمەرەلەرى دە جەتىلىپ قالدى. جاراتقان يەدەن ودان ارتىق نە تىلەرسىڭ؟!
اقمولا وبلىسى