ەلوردانىڭ تورىندە سيريا اراب رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن قارۋلى وپپوزيتسيا توپتارىنىڭ جانە كەپىلگەر ەلدەر – يران, رەسەي, تۇركيا ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق باقىلاۋشى رەتىندە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى مەن يوردانيا حاشيميت كورولدىگىنىڭ دەلەگاتسياسى باس قوستى. ەكى كۇنگە جالعاسقان كەلىسسوزگە قاتىسۋشىلار سيرياداعى قازىرگى احۋالدى تالقىلاپ, استانا فورماتىندا بۇدان بۇرىن قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردىڭ ورىندالۋ بارىسىن, ساياسي پروتسەستى ىلگەرىلەتۋ جانە ەلدەگى گۋمانيتارلىق جاعدايدى جاقسارتۋ بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدى ودان ءارى نىعايتۋ جولدارىن قاراستىردى. سونىمەن قاتار اتالعان كەزدەسۋ شەڭبەرىندە سيريا بويىنشا كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانى قۇرۋ, استانا پروتسەسىنە جاڭا باقىلاۋشى مەملەكەتتەردى قوسۋ ماسەلەلەرى نازارعا الىندى.
قورىتىندى جيىندا سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار تىلەۋبەردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تولعاۋى توقسان سيرياداعى ءتۇيىتكىلدى جاعدايدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا باستاماشى بولعان استانا پروتسەسىن باستاۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى. ءسويتىپ ۆيتسە-مينيستر اتالعان كەزدەسۋ بويىنشا كەپىلگەر ەلدەر – يران, رەسەي جانە ءتۇركيانىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىن جاريا ەتتى.
بۇل مەملەكەتتەر بىرىنشىدەن سيريا اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگەمەندىگىنە, تاۋەلسىزدىگىنە, اۋماقتىق تۇتاستىعىنا شاك كەلتىرمەي, بۇۇ جارعىسىنىڭ ماقساتتارى مەن قاعيداتتارىنا ادالدىعىن راستادى. بۇل قاعيداتتاردىڭ ساقتالۋى جالپىعا بىردەي ەكەنى, قانداي جاعداي بولماسىن ونىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرىلمەۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. وسى تۇرعىدا حالىقارالىق قۇقىقتى, اتاپ ايتقاندا, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 497-قارارىن ورەسكەل بۇزدى جانە تاياۋ شىعىستاعى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە سەلكەۋ ءتۇسىردى دەپ سيريالىق گولان جوتالارىن يزرايلگە قاراستى دەپ مويىنداعان اقش اكىمشىلىگىن قاتتى سىنعا الدى.
تەرروريزممەن كۇرەس جەلەۋىمەن جاڭا «شىندىققا» دەگەن تالپىنىستاردى جوققا شىعارىپ, سيريا شەكاراسىنىڭ بۇتىندىگى مەن كورشى ەلدەردىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن بۇزۋعا باعىتتالعان سەپاراتيستىك جوسپارلارعا قارسى تۇرۋعا شەشىم قابىلدادى.
كەپىلگەر ەلدەر سيريانىڭ سولتۇستىك-شىعىسىنا قاتىستى كەڭەستەردى جالعاستىرۋعا ۋاعدالاسىپ, يدليب ماسەلەسىن تالقىعا سالدى. بۇل دەەسكالاتسيا ايماعىنداعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جۇمىستارى 2018 جىلدىڭ 17 قىركۇيەگىندە جاسالعان مەموراندۋم شەڭبەرىندە جالعاسىن تابادى. مۇندا الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ تۇرعانى – «حەيات تاحرير اش-شام» تەرروريستىك ۇيىمىنىڭ ايماقتى باقىلاۋعا الۋ ارەكەتىنىڭ كۇشەيۋى. سونداي-اق دايش, «جابحات ان-نۋسرا», «ءال-كايدا» جانە باسقا دا تەرىس پيعىلدى توپتاردى تۇبەگەيلى جويۋ ماقساتىندا ءبىرلەسكەن جۇمىستى ودان ءارى ءجۇرگىزە بەرمەك نيەتتە.
اتالعان ۇيىمداردىڭ بارلىعىن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تەرروريستىك ۇيىم رەتىندە مويىنداعان.
بۇل كەلىسسوز سيريا قاقتىعىسىنىڭ اسكەري كۇشتەردىڭ ارالاسۋىنسىز شەشىلەتىنىنە سەندىردى. سوچيدەگى سيريا ۇلتتىق ديالوگى كونگرەسىنىڭ شەشىمدەرىنە سايكەس ءۇش تاراپ, وعان قوسا بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ارنايى وكىلى گەەر پەدەرسەنمەن جان-جاقتى كەڭەسىپ, كونستيتۋتسيالىق كوميتەتتى تەزدەتىپ ىسكە قوسۋ تۋرالى ءسوز قوزعادى. وسى ماقساتتا كەڭەستىڭ كەلەسى راۋندىن جەنەۆادا وتكىزەتىن بولىپ شەشتى.
2018 جىلدىڭ قاراشا, 2019 جىلدىڭ اقپان جانە ءساۋىر ايلارىندا بەيىندى جۇمىس توبىنىڭ كۇش سالعانىنىڭ ارقاسىندا زورلىقپەن ۇستالعان ادامداردى بوساتۋ جونىندەگى ءساتتى وپەراتسيالار اتالىپ ءوتتى. بۇل وپەراتسيالار سيريا تاراپتارى اراسىندا سەنىم ورنىقتىرىپ, ساياسي پروتسەستى ىلگەرىلەتۋدە استانا كەلىسسوزىنىڭ ۇلەسى مەن ماڭىزىن ايشىقتادى.
قانشا جىل سوعىستان كوز اشپاعان ەلدىڭ اياقتان تۇرىپ كەتۋىنە ۇلكەن كومەك-قولداۋدىڭ قاجەت ەكەنى تۇسىنىكتى جانە ونداي كومەكتىڭ الدىن الا شارتسىز, مىندەتسىز جاسالعانى ماڭىزدى. وسى تۇرعىدا كەپىلگەر ەلدەر يران, رەسەي جانە تۇركيا حالىقارالىق قوعامداستىقتان, اسىرەسە بۇۇ مەن ونىڭ گۋمانيتارلىق اگەنتتىكتەرىنەن سيريا حالقىنا كومەك قولىن سوزۋدى, ينفراقۇرىلىمىن قالپىنا كەلتىرۋگە جاردەمدەسۋدى سۇرادى. سۋمەن, ەلەكترمەن, جارىقپەن قامتاماسىز ەتۋ, مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار جۇمىسىن جانداندىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتە اتقارىلۋى ءتيىس شارۋا بولىپ تۇر.
سونىمەن قاتار بوسقىندار مەن ەل ىشىندە كوشىپ جۇرگەندەردىڭ تۇرعىلىقتى مەكەنىنە ورالۋىنا جاعداي جاساۋ كەرەكتىگى نازاردان تىس قالمادى. وسى ماسەلەدە بوسقىندار ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسساردىڭ باسقارماسى جانە باسقا مامانداندىرىلعان حالىقارالىق ۇيىمدارعا قوسا, بارلىق مۇددەلى تاراپتار ءوزارا ءىس-قيمىلدى جالعاستىرۋعا دايىن ەكەندەرىن جەتكىزدى.
بۇعان قوسا كەلىسسوزگە قاتىسۋشىلار استانا پروتسەسىنە باقىلاۋشى ەلدەردىڭ سانىن ارتتىرۋدى تالقىلادى. ناتيجەسىندە سيرياعا كورشى مەملەكەتتەر – يراك پەن ليۆاندى استانا پروتسەسىنە قوسىلۋعا شاقىراتىن بولىپ كەلىستى.
سوڭىندا وسىنداي حالىقارالىق ماڭىزدى كەزدەسۋدى ۇيىمداستىرۋعا سەبەپشى بولعان قازاقستان بيلىگىنە ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, استانا پروتسەسىنىڭ كەلەسى كەزەڭىن نۇر-سۇلتان قالاسىندا 2019 جىلدىڭ شىلدەسىندە وتكىزۋ تۋرالى ۇيعارىم جاسادى.
باشار ءال-جافاري,
سيريا ۇكىمەتى دەلاگاتسياسىنىڭ باسشىسى, سيريانىڭ بۇۇ-داعى وكىلى:
– ءبىز نۇر-سۇلتان قالاسىنا قاتارىنان 12-ءنشى رەت ات باسىن بۇرعانىمىزعا قۋانىشتىمىز. استانا پروتسەسىنىڭ بۇل راۋندىنىڭ ناتيجەسىندە الدىڭعى كەلىسسوزدەردە قوزعالعان ماسەلەلەردى تاعى ءبىر ناقتىلىپ, وعان قوسا بىرقاتار وڭ شەشىم قابىلداندى. سونىڭ ىشىندە وسىناۋ باسقوسۋعا قاتىسقانداردىڭ سيريانىڭ تاۋەلسىزدىگىن, اۋماقتىق تۇتاستىعىن مويىنداپ, سيريالىق گولان جوتالارىنا قاتىستى اقش-تىڭ كوزقاراسىن قۇپتاماۋىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.
استانا پروتسەسىنىڭ وسى كۇنگە دەيىنگى كەلىسسوزدەرىنىڭ بارلىعىندا تالقىلاۋسىز قالمايتىن تاقىرىپ – تەرروريزممەن كۇرەس. بۇگىن ءبىز ءارتۇرلى حالىقارالىق تاراپتاردىڭ قولداۋىنا يە اشىق تەرروريزم تۋرالى ءسوز قوزعادىق. شىن مانىندە, ءبىزدى كۇيرەتكەن قاقتىعىستار تەرروريستىك سوعىستاردىڭ سالدارىنان بولدى. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ءبىزدىڭ ەلدەگى تەرروريزممەن كۇرەس جونىندە جەتى قارار, سوڭىنان تاعى ەكى قارار قابىلدادى. بۇل سيريا ۇكىمەتىنىڭ استانا پروتسەسىندە ءاردايىم ءبىلدىرىپ كەلگەن پىكىرىن ماقۇلدايدى. اقش-تىڭ دايش جويىلدى دەگەنىنە قاراماستان, سيريادا ءالى تەرروريزم قاۋپى بار. دايش-تان قالعان توپتارمەن ءالى دە كۇرەس ءجۇرىپ جاتىر.
احماد ءال-توما,
سيرياداعى قارۋلى وپپوزيتسيا دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى:
استانا پروتسەسىنىڭ بۇل كەلىسسوزىندەگى باستى ماقسات – سيريا حالقىنىڭ بولاشاعىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, ەلدى دەموكراتيالىق مەملەكەتكە اينالدىرۋ تۇرعىسىندا ناتيجەگە جەتۋ. كەپىلگەر ەلدەردىڭ بىرلەسكەن ءمالىمدەمەسىنىڭ سيريا ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قاتىستى ءبولىمى ۇلكەن ماڭىزعا يە. سونداي-اق زورلىقپەن ۇستالعاندار بوساتۋ جونىندەگى ماسەلەگە ءمان بەرمەي كەتۋگە بولمايدى. بۇل باعىتتاعى ءىس-شارالار ءالى ىلگەرىلەي تۇسەدى دەپ ويلايمىز.
سونىمەن قاتار ءبىز ەۆفرات وزەنىنىڭ شىعىسىنداعى جاعدايدىڭ قالىپقا كەلگەنىن, تۇرعىندارىنىڭ ورالعانىن قالايمىز. بۇل ايماقتا تەرروريستەرمەن كۇرەستى كۇشەيتىپ, ماسەلەنى جاقىن ارادا شەشۋ كەرەك. ويتكەنى وسىدان ەكى اي بۇرىن ەۆفراتتىڭ شىعىسىندا پولكوۆنيك انۋار حۋسەين وپات بولدى. ول بۇرىن وسى استانا پروتسەسىنە قاتىسقان ەدى. سوندىقتان حالىقارالىق قوعامداستىقتاردان تەرروريزممەن كۇرەس جۇمىستارىن جەدەلدەتۋدى سۇرايمىز.