• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
الەم 23 ءساۋىر, 2019

ۋكراينا ءوز تاڭداۋىن جاسادى

730 رەت
كورسەتىلدى

سونىمەن كوپتىڭ نازارىن بۇرعان ۋكرايناداعى پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى اياقتالدى. ۋكراين ەلى ءوزىنىڭ التىنشى پرەزيدەنتىن سايلاپ الدى. ەكىنشى كەزەڭگە ەكى كانديدات وتكەن ەدى. ولار قازىرگى ەل باسشىسى پەتر پوروشەنكو مەن اكتەر ۆلاديمير زەلەنسكي. قازىرگى مالىمەتتەرگە قاراساق, ۆ.زەلەنسكيگە 73,24%, ال پ.پوروشەنكوعا 24,44% حالىق داۋىس بەرگەن.

21 ساۋىردە ەكزيت-پولدىڭ ءناتي­جەلەرى ءمالىم بولعاندا پورو­شەن­كو ءوز جەڭىلىسىن مويىندادى ءجا­نە 1 ايدان سوڭ قىزمەتىن بوساتىپ­ بە­رەتىنىن, الايدا ساياساتتان كەتپەي­تىنىن مالىمدەدى. وعان قوسا, ۋكراينا ەۋروپاعا بەت العان جولىنان قايت­پاۋى كەرەكتىگىن قايتالاپ كەتتى. مۇ­نى بەسىنشى باسشىنىڭ سوڭعى وسيەت ءسوزى دەۋگە دە كەلەدى. ساياساتتان كەت­­پەي­مىن دەگەنى تەگىن ەمەس, الدا پار­لامەنت سايلاۋى كەلە جاتىر. قا­زىر پوروشەنكونىڭ پارتياسى زاڭ شىعارۋشى ورگاندا باسىمدىققا يە. بۇعان دەيىنگى سۇحباتتارىندا زەلەنسكي دە ەۋرووداق پەن ناتو-عا مۇشەلىكتەن باس تارتپايتىنىن مالىمدەگەن. جالپى ۋكراينانىڭ قازىر­گى حالىندە باسقا جولدى تاڭداۋ مۇمكىن ەمەس سياقتى. رەسەيمەن دون­باستاعى سوعىس, قىرىمنىڭ اننەكسيا­سى جوعارىدا ايتىلعان جولعا يتەر­مەلەيدى. 

بۇل ءان بۇرىنعى اننەن وزگەرەك دەمەكشى, ۋكرايناداعى بيىلعى سايلاۋ الدىڭعىلارىنان ەرەكشەلەۋ بولدى. نەگە؟ بىرىنشىدەن, بيلىكتەگى پرەزيدەنتتىڭ رەيتينگىسى و باستان تومەن بولدى. ەكىنشىدەن, ساياسي فاۆو­ريتتەردىڭ قاتارىنا ارتىستەر, ياعني زەلەنسكي سەكىلدى اكتەر, ۆاكارچۋك سياقتى انشىلەر شىقتى. ۇشىنشىدەن, بۇرىنعىداي ناقتى ەكى نەگىزگى كانديدات انىقتالمادى (يۋششەنكو مەن يانۋكوۆيچ, تيموشەنكو مەن يانۋ­كوۆيچ). تورتىنشىدەن, سايلاۋعا قا­تىسۋى مۇمكىن دەگەن كىسىلەردىڭ رەي­تينگىسى سايلاۋالدى كەزەڭدە كۇرت ءوز­گەرىپ وتىردى.  مىسالى, جازدا پورو­شەنكو 6-شى ورىندا بولسا, كۇزدە كانديدات يۋليا تيموشەنكو توپ باستاپ تۇرعان ەدى.

31 ناۋرىزدا وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە ۋكرايناداعى 24 ءوڭىردىڭ 19-ى زە­لەن­سكيگە كوبىرەك داۋىس بەردى. ەكىنشى كەزەڭدە تەك لۆوۆ وبلىسى عانا پوروشەنكونى كوبىرەك قول­دادى, قالعان وڭىرلەردە زەلەنسكي جەڭىسكە جەتتى. جۇرتتىڭ ءوز تاڭداۋىن جاساۋىنا جۇما كۇنى, 19 ساۋىردە كيەۆتىڭ ورتالىق ستاديونىندا ءوت­كەن كانديداتتاردىڭ ۇلكەن پىكىر-سايىس كەزدەسۋى ىقپال ەتكەن سەكىلدى. اتال­عان دەباتتىڭ مەرزىمى, وتەتىن ورنى تۋرالى كانديداتتار كوپ ۋاقىت بويى كەلىسە المادى. پوروشەنكو 14 ءساۋىر دەسە, زەلەنسكي 19 ءساۋىر دەپ تۇرىپ الدى. ال ۋكرايننىڭ سايلاۋ زاڭى بويىنشا دەبات تەلەارنانىڭ ستۋدياسىندا ءوتۋ كەرەك. جالپى ستاديوندا كەزدەسۋ يدەياسىن ۇسىنعان زەلەنسكي. شوۋمەن وسىلايشا ۇلكەن شوۋ جاساعىسى كەلگەن شىعار. ول ماق­ساتىنا جەتتى دە. 22 مىڭ حالىق جي­نالدى. پوروشەنكو ونىڭ ايتقان جەرىنە, ايتقان ۋاقىتىندا كەلدى.

جۇرت كۇتكەن پىكىر-سايىس 60 مينۋت جالعاستى. شارانى وتكىزۋدىڭ قۇنى 6-8 ملن گريۆنانى قۇراپ, ونى قوس تاراپ ءبولىپ تولەگەن. كەزدەسۋ قىزۋ ءوتتى. ەكى جاق تا ءبىر-بىرىنە ايىپتار تاقتى, ەموتسياعا بەرىلدى, داۋىستارى قارلىقتى. پوروشەنكو ۆلاديمير زەلەنسكيگە ساياسي تاجىريبەڭ جوق, 2014 جىلى دونباستاعى سوعىسقا نەگە بارمادىڭ دەسە, اكتەر قازىرگى باسشىعا: نەگە ءبىزدىڭ پرەزيدەنت ەڭ باي وليگارح, ال ۋكراينا ەڭ كەدەي ەل؟ نەگە دونباستاعى سوعىستى ءالى توقتاتپادىڭ دەپ قارسى ءمىن تاقتى.

ءسوز بارىسىندا زەلەنسكي دونباس­تاعى سوعىستا كوز جۇمعان ءاربىر اكەنىڭ بالاسىنان, كۇيەۋىنەن ايرىلعان ايەلدەن كەشىرىم سۇراپ, تىزەسىن بۇكتى. پرە­زيدەنت پوروشەنكوعا ءسىز دە سو­لاي جاساڭىز دەپ ۇسىنىس جاسادى. پوروشەنكو كەلىستى. بىراق جيىل­عان حالىققا قاراپ ەمەس, ولارعا ار­قاسىن بەرىپ, جانىنداعى تۋدى ءسۇيدى. بۇل كوپتەن كۇتكەن كەزدەسۋ ەدى. ۋكراينالىقتاردى مازالاعان سۇراق­تار كوتەرىلدى. شوۋ ەلەمەنتتەرى دە قولدانىلعانىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. الايدا شىنايى ءارى اشىق پرەزيدەنت سايلاۋى ءۇشىن قاجەت شارا ەكەنى داۋسىز. مۇنداي شارالار پرەزيدەنت سايلاۋى وتەتىن وزگە ەلدەردە دە ۇيىمداستىرىلا ما ەكەن؟

الايدا ۋكراينا حالقىنىڭ بۇيرەگى نەگە اكتەرگە بۇرىلدى. ال 5 جىل ەل باسقارعان پرەزيدەنت پو­روشەنكودان نەگە جۇرتتىڭ كوڭىلى قالدى؟ اكتەر, كوميك ۆلاديمير زەلەنسكي ۋكرايناعا «95 كۆارتال» شوۋى جانە «حالىق قىزمەتشىسى» سەريالى ارقىلى تانىمال بولدى. بۇدان باسقا بىرنەشە فيلمگە دە ءتۇستى. بىلتىر ۋكراينانىڭ تەك 6 پايىز ازاماتى عانا ونى تانىمايمىن دەگەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, زەلەنسكي بۇعان دەيىن دە ءوز ەلىندە وتە تانىمال مەديا تۇلعا بولدى.

ەندى حالىق ونى بىرنەشە سەبەپپەن قولداۋعا دايار ەكەن. بىرىنشىدەن, «حالىق قىزمەتشىسى» اتتى سەريال ساياسي جانردا تۇسىرىلگەن. سەريالدىڭ رەيتينگىسى وتە جوعارى. ويتكەنى زەلەنسكي وينايتىن باس كەيىپكەر ۆاسيلي گولوبورودكو قاتارداعى ۇستازدان اياقاستى پرەزيدەنت اتانىپ, ەلدىڭ ارمانداعان مەملەكەت باسشىسىنا اينالادى. سەريالدا ۋكراينانىڭ ىشكى پروبلەمالارى انىق كورسەتىلەدى. ياعني, بەيسانالى تۇردە حالىق كەيىپكەر گولوبورودكو مەن زەلەنسكيدى بايلانىستىرىپ, ول ءوز كەيىپكەرى سياقتى پرەزيدەنت بولادى دەپ ۇمىتتەنىپ وتىرعان بولار. ەكىنشىدەن, ساراپشىلار ۋكراينا حالقى سوناۋ 2004 جىلعى رەۆوليۋتسيادان بەرى كەلە جاتقان بۇرىنعى ساياساتكەرلەردەن شارشادى, ولاردىڭ ءۇمىتى اقتالمادى, ولار جاڭا, تىڭ ەسىمدى كورگىسى كەلەدى دەيدى. ۇشىنشىدەن, پرەزيدەنت پوروشەنكونىڭ جىبەرگەن قاتەلىكتەرى, بەرگەن ۋادەسىن ورىنداماۋى, ەلدە ورناعان وليگارحات زەلەنسكيدىڭ العا شىعۋىنا جاعداي جاساعانداي. باسقاشا ايتقاندا, زەلەنسكيدى قولداۋشىلاردان گورى قازىرگى پرەزيدەنتكە قارسىلار جانە ۇلكەن وزگەرىستەردى قالايتىندار كو­بىرەك بولعان سىڭايلى. وسى فاكتورلار جەڭىمپازعا 73 پايىز داۋىستى قامتاماسىز ەتتى دەۋگە بولادى.

ەندى ۋكراين جۇرتى پوروشەن­كونى نەگە قولدامادى دەگەن ساۋالعا كەلسەك. نەگىزگى سەبەپ – اقتالماعان ۇمىتتەر سياقتى. ياعني, 2014 جىلى مايدانداعى رەۆوليۋتسيانىڭ ءناتي­جەسىندە بيلىككە كەلگەن پوروشەنكو ءۇيىپ-توگىپ ۋادە بەردى. رەفورمالار جۇرگىزۋدى جوسپارلادى. بىراق ناتيجە جەر­گىلىكتى حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقپاعانداي. ماسەلەن, ۋكراينادا جەمقورلىق ءالى كەڭ تارالعان ماسەلە. جەمقورلىق يندەكسىندە بۇل ەل الەمدە 120-ورىندا. كوممۋنيكالدىق تاريفتەر دە حالىقتى ءجيى مازالايدى. رەسەي ۇنەمى گازىمەن ۇركىتەدى. ەكونوميكا ءوسىمى 3 پايىز عانا. ۋكراينا ەۋرو­پاداعى ەڭ كەدەي ەلدىڭ ءبىرى ەسەپتەلەدى. الايدا  پەتر پوروشەنكو وڭاي بەرىلە سالعان جوق. وسى سايلاۋدا جەڭۋ ءۇشىن بىرنەشە ماڭىزدى قادامدار جاسادى. بىرىنشىدەن, ورىس پراۆوسلاۆ شىركەۋىنەن ۋكراين شىركەۋىن ءبولىپ الدى. ەكىنشىدەن, ازوۆ تەڭىزىندە ۋكراينا تەڭىزشىلەرىن رەسەي شەكاراشىلارى تۇتقىنداعان كەزدە, ءوز ەلىندە اسكەري جاعداي جاريالاپ, حالقىن رەسەيگە قارسى بىرىكتىرۋگە تىرىستى. بىراق سىرتتاي مۇنىڭ بار­لىعى يميدجدىك پيار قادام, سايلاۋ­دا جەڭۋدىڭ امالى دەگەن باعانى ءوز ەلىندەگى ساراپشىلار دا, باسقالار دا ايتىپ جاتتى. ياعني, پوروشەنكو حالىقتىڭ ءدىنى, ءتىلى جانە ارمياسىنا نەگىزدەلگەن پاتريوتتىعى ارقىلى جۇرتتىڭ قولداۋىن جيماق بولدى. سايلاۋ قورىتىندىسى بۇل ۇمتى­لىستىڭ ءساتسىز شىققانىن كورسەتتى.

سونىمەن, 41 جاسار كريۆوي روگتىڭ تۋماسى ۆلاديمير زەلەنسكي 42 ميلليون حالىقتىڭ جاڭا باسشىسى. ونىڭ الدىندا شەشىلمەگەن ماسەلە شاش-ەتەكتەن. حالىقتىڭ ەۋروپاعا ۇمتىلعان ءۇمىتىن اقتاۋ, قىرىمدى قايتارۋ, دونباستاعى سوعىستى توقتاتۋ, جەمقورلىقتى ازايتۋ, ەكونوميكانى كوتەرۋ, كەدەيلىكتى ازايتۋ, جۇمىس ورنىن اشۋ, وليگارحيامەن كۇرەس جانە تاعىسىن تاعىلار. ونىڭ ساياسي تاجىريبەسى جوق, ونىڭ ەل باسقارۋعا كومەكتەسەتىن كومانداسى دا بولماي تۇر. بىراق حالىق قولدادى. ەندى الىنعان مىندەتتى ورىنداپ, سەنىمدى اقتاۋ كەرەك. بۇل ميسسيانىڭ قانشالىقتى ءساتتى شىعاتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار