سارسەنبى, 21 قاراشا 2012 7:13
باياعىدا بىرەۋ «اتىڭ شىقپاسا, جەر ورتە» دەگەن ەكەن. قازىر سونىڭ ناقتى مىسالىنا مىنا ەلدەن قاشقان الاياق ءابىلازوۆ تۋرا كەلىپ تۇر. جەر ورتەمەسە دە سوعان جاقىنداتىپ اقشا ۇرلاپ, تالاي جاندى تاقىرعا وتىرعىزىپ, اتىن شىعاردى. ءيا, جامان اتىن شىعاردى. ەندى ونىڭ الاياق دەگەن اتاقتان ارىلار شاماسى جوق. ءوز وزىنە جاماندىق جاساپ, ءوز ەلى تۇگىلى شەت ەلدە دە باتپاققا باتتى. وعان مىسالدار جەتكىلىكتى. سونىڭ ءبىرى – رەسەيلىك «Daily» گازەتىنىڭ جازۋىنا قاراعاندا, قىلمىسكەر ءابىلازوۆ تەك قازاقستاننان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار رەسەيدەن دە قوماقتى قارجىنى ۇرلاعان. بۇل قارجىلار بتا مەن امت بانكتەرىنىكى كورىنەدى.
سارسەنبى, 21 قاراشا 2012 7:13
باياعىدا بىرەۋ «اتىڭ شىقپاسا, جەر ورتە» دەگەن ەكەن. قازىر سونىڭ ناقتى مىسالىنا مىنا ەلدەن قاشقان الاياق ءابىلازوۆ تۋرا كەلىپ تۇر. جەر ورتەمەسە دە سوعان جاقىنداتىپ اقشا ۇرلاپ, تالاي جاندى تاقىرعا وتىرعىزىپ, اتىن شىعاردى. ءيا, جامان اتىن شىعاردى. ەندى ونىڭ الاياق دەگەن اتاقتان ارىلار شاماسى جوق. ءوز وزىنە جاماندىق جاساپ, ءوز ەلى تۇگىلى شەت ەلدە دە باتپاققا باتتى. وعان مىسالدار جەتكىلىكتى. سونىڭ ءبىرى – رەسەيلىك «Daily» گازەتىنىڭ جازۋىنا قاراعاندا, قىلمىسكەر ءابىلازوۆ تەك قازاقستاننان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار رەسەيدەن دە قوماقتى قارجىنى ۇرلاعان. بۇل قارجىلار بتا مەن امت بانكتەرىنىكى كورىنەدى. ول مۇنداي ميللياردتاعان دوللارلاردى كيپردە ارنايى قۇرعان وففشورلىق كومپانيالار ارقىلى شىعارعان. ونىڭ كوپتەگەن سىبايلاستارى قازىرگى كۇنى تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە مەرزىمدەرىن وتەۋدە. ال ءابىلازوۆتىڭ ءوزى بولسا قازاقستاندىق, رەسەيلىك جانە بريتاندىق سوت تورەلىگىنەن جاسىرىنىپ ءجۇر.
جالعاندىقتىڭ قىلمىستىق پيراميداسى
اتالعان گازەتتىڭ حابارلاۋىنشا, ەگەر ءابىلازوۆتى اعىلشىن قۇقىق قورۋ ورگاندارى ۇستار بولسا, وندا ول كەمىندە ەكى جىلعا تەمىر تورعا توعىتىلماق. الاياق مۇنداي مەرزىمدى سوتتى قۇرمەتتەمەگەنى ءۇشىن الىپ وتىر. سول سياقتى, قازاقستاندىق فەميدانىڭ دا ءابىلازوۆتى ەلدەن 7 ميلليارد دوللاردى شىعارعانى ءۇشىن ۇزاق مەرزىمگە تۇرمەدە وتىرعىزۋعا تولىق نەگىزى بار.
ۇلىبريتانيادا سوتتالعان قىلمىسكەر ءابىلازوۆتىڭ رەسەيلىك امت بانكتەگى الاياقتىق ءىسى بتا بانكتىڭ مىڭداعان سالىمشىلارىنا جاساعان قيانات تاريحىمەن ۇقساس كەلەدى. نەگىزىنەن امت بانك ناعىز قارجىلىق پيراميداعا ۇقساعان, ءويتكەنى, وندا قارىز جاڭا سالىمشىلاردىڭ ەسەبىنەن وتەلىپ وتىرعان. سوندىقتان, ءابىلازوۆتىڭ بانكى كلاسسيكالىق ممم-گە قاراعاندا الدەقايدا ۇزاق قارجىلىق پيراميدا جاعدايىندا ءومىر سۇرگەن.
ءابىلازوۆتىڭ امت بانكىن ناقتى پيراميداعا اينالدىرعان كەزىن تۋرا انىقتاۋعا بولادى, دەپ جالعاستىرادى اتالعان تاقىرىپتى «يزۆەستيا» گازەتى. 2010 جىلدىڭ 12 تامىزىندا رەسەيدىڭ تسەنتربانكى امت بانكىنە حالىقتان سالىم قابىلداۋعا تىيىم سالدى. بىراق ودان كەيىن سالىم قابىلداۋ ارتا ءتۇستى, ويتكەنى, سالىم مولشەرى دە كوبەيە بەردى. سودان ازاماتتار ءوزدەرىنىڭ جيعان-تەرگەندەرىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا بانكروت بولىپ جاريالانعانعا دەيىن امت كەڭسەسىنە بارۋمەن بولدى.
وففشورلارداعى ميللياردتار
ابىلازوۆتىك امت بانكى بانكروت بولىپ جاريالانىسىمەن ونداعى اكتيۆتەگى قاراجات ءتورت ەسە از ەكەندىگى, ءتىپتى العاشقى كەزەكتە تۇرعاندارعا دا تولەۋگە جەتپەيتىندىگى انىقتالدى. ال العاشقى كەزەكتە الدانعانداردىڭ سانى 5,5 مىڭ ادام بولاتىن. ءسويتىپ, ءابىلازوۆ الدانعان سالىمشىلاردىڭ اقشاسىن قىلمىستىق جولمەن شەت ەلدەگى وففشورلىق ەسەپكە اۋدارعان.
ال سالىمشىلاردىڭ اراسىندا تەك قانا كاسىپكەرلەر عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جۇمىسشىلار, زەينەتكەرلەر, الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى جانە ءىرى ۇيىمدار, ءماسەلەن, 2008 جىلى امت بانكىنە 24 ملرد. رۋبل بەرگەن رەسەي بانكى دە بار.
بۇگىندە بۇرىنعى بانك ءبولىمشەلەرىنىڭ ءبىرىنىڭ ورنىندا ياعني, ماسكەۋ قالاسىنىڭ ءبىر شەتىندەگى قاراشا ءۇيدىڭ تار بولمەسىندە الدانعان سالىمشىلار جۋرناليستەر مەن تەرگەۋشىلەرگە وزدەرىنىڭ تاقىرعا وتىرعاندارىن, بۇزىلعان جوسپارلارى مەن ۇزىلگەن ۇمىتتەرىن ايتىپ, شاعىمدانۋدا. ولار وزدەرىنە مول اقشانى قايتارۋعا سەرت ەتكەن ءابىلازوۆتىڭ قالايشا ماڭداي تەرلەرىمەن تاپقان قارجىلارىن شەت ەلگە شىعارىپ جانە ءالى كۇنگە ۇستالماي جۇرگەنىنە تاڭ قالادى.
سوندىقتان دا قازاقستان مەن رەسەيدە قارجىلىق جانە الەۋمەتتىك الاۋىزدىقتى قوزدىرۋشى رەتىندە ءوزىنىڭ جاساعان قىلمىسىن ءابىلازوۆ تارتۋعا ءتيىس دەپ سەنەدى. بۇگىندە «قارا ميللياردەردىڭ» قازاقستاندىقتاردىڭ كەز كەلگەن ءماسەلەسىن ساياسيلاندىرۋعا ارەكەتتەنەتىنى تۇسىنىكتى. ول, بىرىنشىدەن, بارلىق ادامدى, حالىقارالىق قاۋىمداستىق نازارىن ءوزىنىڭ قىلمىسىنان اۋدارعىسى كەلەدى. ەكىنشىدەن, وسىنداي داۋ-دامايدىڭ كولەڭكەسىندە كەزەكتى ءبىر الاياقتىعىن جاساپ قالۋدى ويلايدى. ويتكەنى, قازىرگى ونىڭ ەسەبىندەگى 10 ميلليارد دوللار ەندى ازدىق ەتە ءتۇسكەندەي. ءابىلازوۆ سەكىلدى ادامدار ءۇشىن ساراڭدىق ەندى ونىڭ جانىندا قالعان جالعىز جولداسى سەكىلدى.
ناعىز ۇرلىق
2008 جىلى ناعىز تاپشىلىق كەزدە ءابىلازوۆتىڭ امت بانكى رەسەيدىڭ تسەنتربانكىنەن 27 ملرد. رۋبل كولەمىندە سالىقسىز نەسيە الادى. ەندى وسى قارجىنى ءابىلازوۆ سول كەزدە ءوزىنىڭ سالىمشىلارىنا تولەگىسى كەلمەگەنى انىق بولىپ وتىر. ويتكەنى, امت بانك رەسەيدىڭ بانكىنەن الىنعان 24,2 ملرد. ءرۋبلدى سول ساتتە-اق ءابىلازوۆكە بايلانىستى كومپانيالاردى قارجىلاندىرۋعا اۋدارىپ ءجىبەرگەن. تەرگەۋدە انىقتالعانداي, بۇل مەملەكەتتىك اقشانى ءابىلازوۆ ءتىزبەك بويىنشا بىرتىندەپ شەت ەلدىك بانكتەرگە شىعارعان. قاراجات «ۇلەسكەرلەر تولەمدەرىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شەت ەلدىك ۆاليۋتانى ساتىپ الۋ ماقساتىندا» دەگەن سىڭايمەن اۋدارىلعان كورىنەدى.
بىراق شىندىعىنا كەلگەندە, ءابىلازوۆ بەنەفيتسيار رەتىندە ەكى بانكتى دە سالىمشىلاردىڭ اقشاسىن شەت ەلگە شىعارۋ ءۇشىن پايدالانعان. ال بىردەن ۇرلاۋعا ءۇلگەرمەي قالعان اقشالار بۇل كەزدە ءابىلازوۆ كومپانيالارىنىڭ ەسەبىندە قالىپ قويعان. سوندىقتان بتا مەن امت بانكىلەرىندە ەشتەڭە قالعان جوق. توقەتەرىن ايتقاندا, ءابىلازوۆ مىڭداعان ادامدى ميللياردتاعان تەڭگەگە «وتىرعىزىپ» كەتتى.
قازىرگى تاڭدا امت بانكتىڭ بۇرىنعى قوجايىنى ءابىلازوۆ بتا بانك سالىمشىلارىنىڭ 7 ميلليارد دوللارىن الاياقتىق جولمەن جىمقىرعانى ءۇشىن ايىپتالىپ, قىلمىستىق قۋدالاۋدان قاشىپ, شەت ەلدە جاسىرىنىپ ءجۇر.
امت بانكتىڭ ليتسەنزياسىن قايتارۋ كەزىندە ونىڭ تسەنتربانك الدىنداعى قارىزى 7 ملرد. ءرۋبلدى قۇرادى, ال سالىمشىلار قارىزى بولسا 15 ملرد. رۋبل بولدى. ەندى كوپتەگەن ادام ول اقشانىڭ قايتارىلاتىنىنا سەنبەيدى. ويتكەنى, ءابىلازوۆتىڭ ءوزى ميللياردتاردى قوينىنا باسىپ الىپ قاشقىن اتاندى.
ونىڭ ۇستىنە ابلىازوۆكە بايلانىستى كومپانيالارعا بەرىلگەن بارلىق نەسيەلەر ماسكەۋ وبلىسىنىڭ دومودەدوۆو اۋدانىنداعى جەر تەلىمدەرى ەسەبىنەن كەپىلگە بەرىلگەن ەكەن. الايدا, كەپىلگە بەرىلگەن جەر تەلىمدەرىن باعالاۋ كوپتەگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتارمەن جۇرگىزىلگەن كورىنەدى. ماسەلەن, قۇجاتتاردا كورسەتىلگەندەي, 2006 جىلى ورتالىق ءبىر كومپانيا 1954,8 مىڭ شارشى مەتر جەر تەلىمىن 296 ملن. رۋبلگە العان. الايدا, 2008 جىلدىڭ كۇزىندە بۇل جەر تەلىمى ابىلازوۆكە بايلانىستى كومپانيالاردىڭ نەسيەسى بويىنشا كەپىلدە تۇرعاندىعى انىقتالىسىمەن, سول ساتتە-اق ونىڭ قۇنى 9,3 ملرد. رۋبلگە ءبىر-اق قارعىعان, ياعني 31 پايىزعا وسكەن. ال, ماسەلەن, 711 مىڭ شارشى مەتر جەر تەلىمى العاشقىدا 895 ملن. رۋبل بولىپ باعالانسا, 2009 جىلى ول ەكى ەسە جوعارىلاپ, 1,997 ملرد. رۋبلگە جەتكەن.
سوتتاعى ءابىلازوۆتىڭ سىبايلاستارى
قازىر دۇنيە ءجۇزى بويىنشا قازاقستاننان اقشانى شىعارۋعا كومەكتەسكەن ءابىلازوۆتىڭ جاقتاستارىن ۇستاۋ جالعاسۋدا. ماسەلەن, وتكەن جولى چەح پوليتسياسى قازاقستاندىق بتا بانكتەن 5 ملرد. دوللاردى ۇرلادى دەپ ايىپتالعان ءابىلازوۆتىڭ سىبايلاسى ت.پاراسكەۆيچتى ۇستادى. رەسەيلىك تەرگەۋ ورىندارىنىڭ بولجامى بويىنشا, بۇل ايەل ءابىلازوۆ باستاعان حالىقارالىق قىلمىستىق توپتىڭ مۇشەسى ەكەن. ت.پاراسكەۆيچ اقشا ءتۇسىرۋدىڭ قىلمىستىق سىزبالارىن جاساپ, جالعان قارجىلىق قۇجاتتار دايىنداعان. ونىڭ ماسكەۋدەگى پاتەرىن تىنتكەندە, كوپتەگەن ومىردە جوق فيرمالار مەن سالىق ورگاندارىنىڭ مورلەرى, بلانكتەرى تابىلعان.
سونىمەن قاتار, پاراسكەۆيچ پەن ءابىلازوۆ بتا بانكتەن قاراجات ۇرلاۋ كورىنىستەرىن تەك قازاقستاندا, رەسەيدە عانا ەمەس, ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە دە جۇزەگە اسىرعان. ابىلازوۆكە جانە ونىڭ بارلىق قىلمىستىق توپ سىبايلاستارىنا قارسى قىلمىستىق ءىس قوزعالىسىمەن پاراسكەۆيچ ۇزاق ۋاقىت پولشادا, لاتۆيادا, چەحيادا جانە كيپردە جاسىرىنىپ ءجۇرىپتى.
سونداي-اق, كيپر سوتى ءابىلازوۆتىڭ تاعى ءبىر سىبايلاسى – ۇلىبريتانيا ازاماتى پول كيترەوتيستى تۇرمەگە قامادى. ابىلازوۆپەن بىرگە كيترەوتيس تە بتا بانكتەن ۇرلانعان 295 ميلليون دوللار ءىسىنە قاتىستى ايىپتالىپ وتىر. سوندىقتان ول سوت زالىندا-اق قاماۋعا الىندى.
وتكەن جىلى اقپان ايىندا لوندوننىڭ جوعارى سوتى ءابىلازوۆتى جالعان مالىمەت بەرگەنى مەن سوتتى قۇرمەتتەمەگەنى ءۇشىن قاماۋعا الۋعا ۇكىم شىعارعان بولاتىن. بىراق, بۇل ۇكىمدى ورىنداۋ ءالى كۇنگە مۇمكىن بولماي تۇر, ويتكەنى, 48 جاستاعى بيزنەسمەننىڭ قايدا جۇرگەنى بەلگىسىز.
قاراشا ايىنىڭ باسىندا انگليانىڭ اپەللياتسيالىق سوتى ءابىلازوۆتى تۇرمەگە توعىتۋ تۋرالى شەشىمدى وزگەرىسسىز قالدىردى. ول انگليانىڭ جوعارى سوتىنىڭ ەكى نەگىزگى شەشىمى بويىنشا اپەللياتسيادا جەڭىلىس تاپتى. ويتكەنى, ءبىرىنشى شەشىم بويىنشا ءابىلازوۆ سوتتى قۇرمەتتەمەگەنى ءۇشىن 22 ايعا قاماۋعا ۇيعارىلدى. ەكىنشى شەشىم بويىنشا ول ءتيىستى ورگاندارعا بەرىلىپ, ءوزىنىڭ بارلىق اكتيۆتەرىندەگى اقپاراتتى اشۋى تالاپ ەتىلدى. ايتپەسە, ول بتا بانك تالاپ ەتكەن 6 ميلليارد دوللاردان اسا سوماعا قويىلعان ارىزدان قورعانۋ قۇقىعىنان ايىرىلادى.
مۇنداي شەشىمدەر سوت ءتورەلىگى كەزىندە ءابىلازوۆتىڭ بانكتەن زاڭسىز شىعارعان اكتيۆتەرىن قايتارۋ جولدارىن تەزدەتە تۇسەدى دەپ ەسەپتەيدى بتا بانكتىڭ قازىرگى باسشىلارى. ال, ءابىلازوۆ بولسا, وتكەن جىلدىڭ اقپان ايىندا سوتتىڭ ءوزىن تۇرمەگە قامايتىنىن ءبىلىپ, انگليانى تاستاپ قاشىپ كەتكەن.