– بيىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارى اۋا رايىنا بايلانىستى جىلداعى مەجەدەن ءبىر اپتاعا ەرتە باستالۋى ىقتيمال, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ديماش تالاسباەۆ, – القاپتاعى ىلعال كەۋىپ كەتپەۋى كەرەك, شامادان تىس ىلعالدى بولسا دا ونشا جاقسى ەمەس. توپىراقتىڭ قالىپتى دەڭگەيگە دەيىن جىلىنۋى بار. سوندىقتان ماماندار ءۇستىمىزدەگى جىلعى كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىندا ءدان سىڭىرۋگە قولايلى مەرزىم مامىر ايىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستالادى دەگەن بولجام ايتىپ وتىر.
بيىل وبلىس ديقاندارى 4739,5 مىڭ گەكتار جەرگە ءداندى-داقىلدار تۇقىمىن سىڭىرمەك. ونىڭ ىشىندە 4306,7 مىڭ گەكتارى بۇرشاق تەكتەس داقىلدار. ال نەگىزگى استىق تۇقىمى 3606,7 مىڭ گەكتار جەرگە وتىرعىزىلادى. مايلى داقىلدار كولەمى دە جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. بيىل 247,7 مىڭ گەكتار القاپتى قۇراپ وتىر.
كوكتەمگى ەگىسكە قاجەتتى 521,4 مىڭ توننا تۇقىم دايىن. الدىن الا قويماعا قۇيىلعان تۇقىمنىڭ 80,2 پايىزىنا ساراپتاما جاسالىپ, 304,0 مىڭ تونناسى تەكسەرىلگەن. تەكسەرىلگەن تۇقىمنىڭ ونگىشتىك قاسيەتى جوعارى. 242,5 مىڭ تونناسى ءبىرىنشى كلاستى تۇقىم بولسا, قالعانى ەكىنشى كلاستى تۇقىمعا جاتادى. وبلىستاعى اتتەستاتتالعان تۇقىم شارۋاشىلىقتارىندا 66,5 مىڭ توننا جوعارى ونگىشتىك دەڭگەيدەگى تۇقىم قورى بار. قىسقا قايىرىپ ايتقاندا, وبلىس تۇقىمعا ءزارۋ ەمەس. زارۋلىگى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا قاجەتتى جانار-جاعارمايدا بولعالى تۇر. ماسەلەن, وبلىستىڭ بارلىق شارۋاشىلىقتارىنا ناۋقاندى ويداعىداي وتكىزۋ ءۇشىن 73662 توننا جانار-جاعارماي قاجەت بولاتىن بولسا, ونىڭ 65 000 تونناسى كەپىلدەندىرىلگەن, ارزان باعامەن بوساتىلاتىن جانار-جاعارماي. 29031 تونناسى جەتكىزىلگەن. شارۋاشىلىقتار كوكتەمگى ەگىس مەرزىمى تاقاپ قالسا دا جانار-جاعارمايمەن 48 پايىز عانا قامتاماسىز ەتىلىپ وتىر. بۇل دەگەنىڭىز جوعارىدا ءبىز اتاپ كورسەتكەن, وبلىستاعى بارلىق القاپتىڭ جارتىسىن عانا قامتيتىن كورسەتكىش. ەرتەڭ قىم-قۋىت ناۋقان باستالىپ كەتكەندە, اسىرەسە ءبىردى-بىرگە ازەر جالعاپ وتىرعان شاعىن شارۋا قوجالىقتارى قاجەتتى جانار-جاعارمايدى قايدان الماق؟..
– جانار-جاعارماي ستانسالارىنان نارىقتاعى باعامەن ساتىپ الامىز, – دەيدى جاڭاۋىل اۋىلىنداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى قۇلان بولاتوۆ, – سونىڭ ءوزى دۇرىس. ءايتپەسە, ارزانداعانىن كۇتىپ جۇرگەندە ۋاقىت ءوتىپ كەتەدى. جىلداعى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنىڭ كەي تۇستاردا قوجىراپ جاتۋى دا وسى سەبەپتى.
ەكىنشى ءبىر ماسەلە, تەحنيكانىڭ توزىعىنىڭ جەتۋى. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنداعى مامانداردىڭ ۋاجىنە قاراعاندا, سوڭعى بەكىتىلگەن ەرەجەگە سايكەس 17 جىلدان استام جۇمىس ىستەگەن تەحنيكا عانا ەسكىرگەن ساناتقا جاتادى ەكەن. ال ودان ارعىسى امالسىزدىڭ كۇنىنەن قاڭقاسىن سۇيرەتىپ جۇرگەن قاۋساعان تەحنيكا. قاۋساعان تەحنيكا قاۋقارسىز شاعىن شارۋانىڭ قولىندا. ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى ماشينا تەحنيكا پاركىن ەپتەپ جاڭارتقانىمەن, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ تىم قىمبات تەحنيكا ساتىپ الۋعا مۇمكىندىگى جوق. بۇل ورايدا, تەحنيكاسى 86,2 پايىزعا ەسكىرگەن ستەپنوگور قالاسى مەن 72,1 پايىزعا كونەرگەن ارشالى اۋدانىنىڭ احۋالى ويلاندىرماي قويمايدى. اتباسار اۋدانىنىڭ ءحالى دە مۇشكىل. اۋدانداعى قولدا بار تەحنيكانىڭ 62,1 پايىزى ەسكىرگەن. ال بۇلاندى اۋدانىندا 60,5 پايىز بولسا, استراحان اۋدانىندا 60,3 پايىز تەحنيكا توزعان.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى ماماندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وڭىردەگى جەر كولەمىنىڭ 66 پايىزى وسى زامانعى جاڭا تەحنيكالاردىڭ كۇشىمەن يگەرىلەدى ەكەن. جوعارىداعى ءبىز كەلتىرگەن دەرەكتەرگە قاراپ وتىرىپ, اقىل تارازىسىنا سالساڭىز, كۇمان قويۋلاي تۇسەتىنى داۋسىز. قاعاز جۇزىندە ءبارى قاتىپ تۇرعانىمەن, قاۋمەتىڭدى ناۋقاننىڭ قاتال ەمتيحانى سىناقتان وتكىزەدى. سول سىناقتان وتە الماعاندىقتان, جىل سايىن كوكتەمگى ەگىس كەش اياقتالىپ ءجۇر. ەل ەگىن ەگىپ بولعانشا ءارامشوپ تە باس كوتەرمەك. اگروتەحنيكالىق شارالاردى ۋاقتىلى وتكىزۋگە دە مۇمكىندىك ازايادى. كوكتەمگى ەگىس ناۋقانى كەشىككەندەردى كەشىرمەيدى. كەش ەگىلگەن ەگىن ىلعالعا جارىماي, ءبۇرىسىپ قالادى. باستانۋى دا كەشەۋىلدەيدى. توزعان تەحنيكامەن تاۋەكەلدى سەرىك ەتىپ تىربانعان ديقان قاۋىم پىسكەن ەگىندى ۋاقىتىندا جيناي الماي, كۇزدىڭ قارا جاڭبىرىنا قالىپ جاتسا, ونىڭ بارلىعى كوكتەمگى ەگىستىڭ كەشەۋىلدەۋىمەن ساباقتاس.
ەندىگى ءبىر سويىلداي ءماسەلە, مەحانيزاتورلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. ءبىز قانشا ىندەتىپ ىزدەگەنىمىزبەن, ءدال قازىر وبلىسقا قانشا مەحانيزاتور قاجەت, قاي شارۋاشىلىققا جەتىسپەي وتىر دەگەن ساۋالدارمەن ەشكىم باس قاتىرمايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى مۇنداي دەرەك جينامايدى. كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم ءبولىمى دە ءدال وسىنداي تالداۋ جاساماپتى. جەرگىلىكتى جەردە مەحانيزاتور كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن شارۋاشىلىق باسشىلارى عانا سەزىنىپ وتىر.
– مەحانيزاتور مارتەبەلى ماماندىق بولۋدان قالعانى قاشان, – دەيدى ءمادەنيەت اۋىلىنداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى باۋىرجان مولداعاليەۆ, – وتپەلى كەزەڭدە ەڭبەكاقىلارى ۋاقتىلى تولەنبەدى. سابان-ءشوپپەن, مال جەمىمەن بەرىلدى. قولدارىنا ناقتى قاراجات تيمەگەن سوڭ قۇلشىنىس ازايدى. ونىڭ ۇستىنە اۋىلدا مەحانيزاتورعا كوكتەمدە ءبىر اي, كۇزدە ءبىر اي عانا جۇمىس بار. قالعان ون اي قول قۋسىرىپ بوس وتىرادى. سوسىن ەشكىم دە مەحانيزاتور بولعىسى كەلمەيدى. امالدىڭ جوقتىعىنان ءتاجىريبەسى كەم, ءبىلىمى جوقتاردى دا كومباينعا وتىرعىزامىز. بىلتىر كومباينىمنىڭ ءبىر تەتىگى سىنىپ قالدى. كومباينشىنىڭ ايتۋىمەن وبلىس ورتالىعىنا ءۇش رەت بارىپ ءۇش ءتۇرلى تەتىك اكەلدىم. ءبىرى جارامادى. سەبەبى باسقادا ەكەن. قىرسىققاندا ءدال ناۋقان كۇيىپ تۇرعاندا ءتورت كۇن بوسقا تۇردىم.
ارينە, كوكتەمنىڭ دە, كۇزدىڭ دە ناۋقان شىنداپ قىزعان كەزدە تاۋلىگى تۇگىلى ساعاتى قىمبات. ءىس تەتىگىن شىنىندا دا كادر ماسەلەسى شەشەدى. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا وبلىس شارۋاشىلىقتارىنا قانشا اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارى كەرەك, ولار قالاي دايىندالىپ جاتىر دەگەن ماسەلەنى مىقتاپ قولعا الاتىن ۋاقىت جەتكەن ءتارىزدى.
اقمولا وبلىسى