سەيسەنبى, 24 شىلدە 2012 7:33
– مەملەكەت باسشىسى سوت جانە قۇقىق قورعاۋ سالالارىن رەفورمالاۋعاايرىقشا نازار اۋدارىپ كەلەدى. جولداۋدا مىندەتتەلگەن سوت جۇيەلەرىنجاڭعىرتۋدىڭ ماسەلەلەرى قالاي ورىندالىپ جاتىر؟
سەيسەنبى, 24 شىلدە 2012 7:33
– مەملەكەت باسشىسى سوت جانە قۇقىق قورعاۋ سالالارىن رەفورمالاۋعاايرىقشا نازار اۋدارىپ كەلەدى. جولداۋدا مىندەتتەلگەن سوت جۇيەلەرىنجاڭعىرتۋدىڭ ماسەلەلەرى قالاي ورىندالىپ جاتىر؟
– ەلباسى ءوز جولداۋىندا سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ ماسەلەسىنە ارنايى توقتالىپ, الداعى ۋاقىتتا سوت ءجۇيەسىن قاي باعىتتا جۇيەلى تۇردە رەفورمالاۋ قاجەتتىگىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. بۇل جولداۋ سۋديالار قاۋىمداستىعى تاراپىنان ەرەكشە ىقىلاسپەن قابىلدانىپ, بۇگىندە ونى ىسكە اسىرۋ باعىتىندا ناقتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. سوت بەدەلى مەملەكەت مارتەبەسى ەكەنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. ماسەلەن, سۋديالار مەن سۋديا لاۋازىمىنا كانديداتتارعا ارنالعان جوعارى كريتەريلەر مەن ستاندارتتار ەنگىزىلىپ, ساپالى سۋديالىق كورپۋس قالىپتاسىپ كەلەدى. سۋديالارعا ۇمىتكەرلەردىڭ كاسىپتىك جانە مورالدىق قاسيەتتەرىن زەردەلەۋ ماقساتىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ولار تۋرالى مالىمەت جاريالانادى. بۇل ءمىنسىز سۋديا كورپۋسىن قۇرۋدىڭ ىرگەتاسى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, وسى سوت ءجۇيەسىنىڭ وزەكتى دەگەن ماسەلەلەرىن شەشۋ ماقساتىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» جانە «جوعارعى سوت كەڭەسى تۋرالى» زاڭدارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. وندا سوتتاردىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن مەملەكەتتىك سوت قىزمەتىنىڭ ءادىل جۇمىس ىستەۋ, سوت ءىسىن ءجۇرگىزۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن وبەكتيۆتىلىگىن ارتتىرۋ, سوت پروتسەدۋرالارىنىڭ اشىقتىعى مەن ايقىندىعىن بارىنشا قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن جانە زاڭدىق مۇددەلەرىن قورعاۋ مىندەتتەرى تياناقتى تۇردە قامتىلعان. بۇگىنگى تاڭدا سوتتار قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ, سۋديالار مارتەبەسى, سۋديالىق كادرلاردى ىرىكتەۋ, تاعايىنداۋ ءتارتىبى, سونداي-اق سوتتار قىزمەتىن قارجىلاندىرۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە رەتتەلگەن.
– سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ باعىتىندا بىرنەشە زاڭدارعا وزگەرىستەرەنزىلىپ جاتىر. وسى نە وزگەرىس؟ سونى تاراتىپ ايتىڭىزشى…
– قابىلدانعان وزگەرىستەرگە بايلانىستى وبلىستىق سوتتاردا اپەللياتسيالىق سوت القالارى ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەر, قىلمىستىق ىستەر بولىپ قايتا قۇرىلادى.
كاسساتسيالىق سوت القاسىن مۇنان بىلاي وبلىستىق سوتتاردىڭ توراعالارى باسقاراتىن بولادى, ول ءوزىنىڭ توراعالىق مىندەتتەرىمەن قوسا باسقا سۋديالار سەكىلدى ىستەردى قارايدى, القاعا توراعالىق ەتەدى. وزگە القا توراعالارىنىڭ وكىلەتتىكتەرى دە وسىلاي بەلگىلەنگەن. ءبىرىنشى ساتىلى سوتتاردا قارالعان ىستەر بويىنشا قابىلدانعان سوت شەشىمدەرىنە كەلىسپەگەن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ىستەرى ەندى الدىمەن اپەللياتسيالىق سوت القاسىندا, سونان سوڭ كاسساتسيالىق سوت القاسىندا قارالىپ, تۇپكىلىكتى شەشىمىن تابادى. بۇل سوتقا جۇگىنگەن ازاماتتاردىڭ داۋلى ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن استاناعا ارىزدانباي, جەرگىلىكتى سوتتاردا تۇبەگەيلى شەشىمىن تابۋى ءۇشىن جاسالعان يگى ىستەردىڭ ءبىرى. اتالعان ءجايت جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ وكىلەتتىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ, ولارعا دەگەن حالىق سەنىمىنىڭ ارتا تۇسكەنىنىڭ ايعاعى. وسىلايشا وبلىستىق سوتتاردا ەندى ەكى سوت القاسى جۇمىس ىستەپ, زاڭنىڭ بۇل باپتارى اعىمداعى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ كۇشىنە ەندى. اتالعان زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر وبلىستىق سوت توراعالارىنىڭ جانە القا توراعالارىنىڭ قاتارداعى سۋديالارمەن بىرگە ىستەردى قاراۋى, ىستەر بويىنشا سول وڭىردە, رەسپۋبليكا كولەمىندە دۇرىس سوت تاجىريبەسىن جانە بىرىزدىلىكتى قالىپتاستىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن.
زاڭداعى تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىك وزگەرىس ول – سۋديالاردىڭ شىنايى تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن نورمالاردىڭ قابىلدانۋى. ەندى جەرگىلىكتى سوت سۋديالارىنىڭ تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىگىن قاراۋعا قاعيداتشىل كوزقاراس تانىتىلىپ, ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قاراۋ ماسەلەسى وبلىستىق سوتتاردىڭ قۇزىرىنان الىنىپ, جوعارعى سوت جانىنداعى سوت القالارىنىڭ قۇزىرەتىنە بەرىلدى. سوت القالارىنىڭ قۇرامى جوعارعى سوت, وبلىستىق جانە اۋداندىق سوتتاردىڭ سۋديالارىنان تۇرادى. بۇل – جەرگىلىكتى سوت سۋديالارى ءوز وندىرىستەرىندەگى ىستەردى قاراۋ كەزىندە, ولارعا وزگە مەملەكەتتىك ورگاندار جانە دە وبلىستىق سوت توراعالارى تاراپىنان قانداي دا ءبىر ىقپال جاساۋ, كەدەرگى كەلتىرۋ بولمايدى دەگەن ءسوز.
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋديالار وداعىنىڭ قىزىلورداوبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلانعان ەكەنسىز.سۋديالار وداعىنىڭ قىزمەتى مەن ماقساتى قانداي؟
– فيليالدىڭ ماقساتى مەن مىندەتتەرىنە سۋديالار قوعامداستىعىنىڭ ماڭىزدى مەملەكەتتىك – قۇقىقتىق پروبلەمالاردى شەشۋدەگى ايقىنداماسىن انىقتاۋ, سوتتار جۇمىسى مەن سۋديالار ءمارتەبەسىنىڭ وزەكتى پروبلەمالارىن قاراۋ, سوتتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن كۇشەيتۋ, سوت بيلىگىن نىعايتۋ جانە سۋديالىق ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردە سۋديالاردىڭ مۇددەسىن ءبىلدىرۋ, سوت ءتاجىريبەسىن جانە زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋعا قاتىسۋ, سۋديالاردىڭ كاسىپتىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ولاردى وقىتۋ ءجونىندەگى شارالارعا قاتىسۋ, سوتتاردىڭ قىزمەتىنە جانە زاڭ قولدانۋ تاجىريبەسىنە قاتىسى بار زاڭ جوبالارىنا جانە وزگە دە نورماتيۆتىك اكتىلەرگە قوعامدىق ساراپتاما جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى.
سۋديالاردىڭ بارلىعى قىلشىلداپ تۇرعان جاستاردان قۇرالماعان. ال ەگدە ادامداردىڭ دەنساۋلىق جاعدايى كوبىنە-كوپ جاقسى بولا بەرمەۋى مۇمكىن. سوندىقتان سۋديالار وداعىنىڭ جارعىسىنا 55 جاستان اسقان سوتتاردىڭ دەنساۋلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ارنايى ەرەجە ەنگىزىلگەن. ەرەجەگە سايكەس, سۋديالاردىڭ دەنساۋلىعىن قالىپتى جاعدايدا جاقسارتىپ وتىرۋ باستى ماقسات بولىپ سانالادى. سول بويىنشا ءبىز وبلىستىق مەديتسينالىق ورتالىعىمەن كەلىسىمگە كەلدىك. كەلىسىم بويىنشا, 55 جاستان اسقان سۋديالاردىڭ اراسىندا دەنساۋلىعى سىر بەرگەن ارىپتەستەرىمىزدى وبلىستىق مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ اقىلى بولىمىنە پروفيلاكتيكالىق ەمدەۋ ءۇشىن جولداما بەرىلىپ وتىراتىن بولادى.
الداعى ۋاقىتتا بەلگىلەنگەن جوسپار بويىنشا سوتتاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعدايلارىن جاقسارتۋعا ات سالىسۋ, سۋديالاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋ سياقتى جۇمىستار جوسپارلانىپ وتىر.
– وسى حالىقتىڭ سوتقا دەگەن سەنىمى قاي دەڭگەيدە دەپ ويلايسىز؟
– سوڭعى 5 ايدىڭ ىشىندە قالالىق سوتتا 3400 تالاپ-ارىز تىركەلدى. ال بىلتىرعى جىلدىڭ 6 ايىندا 2965 تالاپ-ارىز تۇسكەن بولاتىن. وسىنىڭ ءوزى حالىقتىڭ سوتقا سەنەتىنىن, سوتتاردان ءادىلدىك كۇتەتىنىن بىلدىرسە كەرەك. قازىرگى تاڭدا سوتتاردىڭ اشىقتىعى مەن جاريالىلىعىنىڭ, قولجەتىمدىلىگىنىڭ ەداۋىر جاقسارعاندىعى ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا ءجۇر. قازاقستان رەسپۋبليكاسى 17 اقپانداعى № 565-IV ساندى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ىستەردى قاراۋدىڭ اپەللياتسيالىق, كاسساتسيالىق جانە قاداعالاۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋ, سوت تورەلىگىنە سەنىم دەڭگەيىن ارتتىرۋ جانە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭى اتى دا ايتىپ تۇرعانداي سوت تورەلىگىنە سەنىم دەڭگەيىن ارتتىرۋ جانە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قادام.
اڭگىمەلەسكەن ەرجان بايتىلەس,«ەگەمەن قازاقستان».قىزىلوردا.