7-20-25: «مەگاپوليستەر باعدارلاماسىنا» اينالىپ بارادى

بىلتىر ەلباسىنىڭ «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اتتى ۇندەۋى جاريالانعان سوڭ ەلىمىزدە «7-20-25» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. باعدارلامادا باس­پانانى ازاماتتارعا جىلدىق 7 پا­يىز­بەن, 20 پايىزدىق العاشقى جارناسىن تولەگەن سوڭ 25 جىل مەرزىمگە يپوتەكاعا بەرۋ كوزدەلدى. راس, ءبىرشاما ازاماتتار باعدارلاما ارقىلى ءۇيلى-كۇيلى بولىپ, مارە-سارە بولىستى. الايدا, «7-20-25» باعدارلاماسى ازىرگە كوڭىلدەن شىعاتىن دەڭگەيدە جۇمىس ىستەمەي تۇر. وتكەن ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا «باسپانا» يپوتەكالىق ۇيىمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دارحان بايقۋاتوۆ بىلتىردان بەرى باعدارلاماعا قاتىسۋعا 10 321 ءوتىنىش قابىلدانعانىن ايتقان ەدى. بۇل وتىنىشتەردىڭ جالپى سوماسى 117,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە بولعان. بىراق بانكتەر وسى وتىنىشتەردىڭ 5983-ءىن عانا ماقۇلداعان. مۇنىڭ جالپى سوما­سى شامامەن 70 ملرد تەڭگە كولەمىن قۇرايدى. Nur Otan پارتياسى جانىنداعى پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىندە وسى ماسەلە قارالىپ, «7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ جەدەل جۇزەگە اسىرىلۋىنا كەدەرگى بولىپ تۇرعان فاكتورلار تالقىلانعان-دى. جيىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى بالايىم كەسەباەۆا بۇل باعدارلامانىڭ اۋىلدارعا ءالى جەتپەگەنىن ايتتى. ياعني, «7-20-25» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا بىرقاتار ماسەلەلەر ءالى شەشىلمەگەنى بەلگىلى بولدى.

نۇر-سۇلتان قالاسى كوش باستادى

«7-20-25» باعدارلاماسىنا ءوتىنىش بەرۋشىلەر مەن بانكتەردىڭ وتىنىشتەردى ماقۇلداۋ دەڭگەيى وڭىرلەردە الا-قۇلا بولىپ تۇر. «باسپانا» يپوتەكالىق ۇيىمى سىرتقى بايلانىستار دەپار­تا­­مەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايبار ولجاەۆتىڭ ايتۋىنا قارا­عان­­دا, ەلوردالىقتار باعدارلاماعا قا­تى­سۋ­دا كوش باستاپ كەلەدى. بۇگىنگە دەيىن استانالىق تۇرعىندار ءوتىنىش بەر­گەندەردىڭ 31 پايىزىن قۇرادى. بۇل – 3369 ادام. «سونىمەن بىرگە الدىڭ­عى قاتاردا الماتى قالاسى تۇر. الما­تىلىقتار اراسىنان 2658 ازامات ءوتى­نىش بەرىپ, جالپى كولەمىنىڭ 25 پايىزىن قۇرادى. ماڭعىستاۋ وبلى­سى­نان باعدارلاما ارقىلى باسپانا الۋعا نيەت تانىتقاندار سانى 555 ازامات, بۇل ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 5 پايىزىن قۇرايدى. اقتوبە وبلىسىنان 549, شىعىس قازاقستان وبلىسىنان 505, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان 494 ازامات باعدارلاماعا قاتى­­سۋعا ىنتا تانىتتى», دەيدى ا.ولجاەۆ. ياعني, ۇيىم وكىلى اتاپ وتكەن ءار وبلىستىڭ جالپى وتىنىشتەردەگى ۇلەسى 5 پايىزدان كەلىپ وتىر. دەمەك, «7-20-25» باعدارلاماسى «مەگاپوليس­تەر باعدارلاماسىنا» ۇقساپ بارا جاتىر. ويتكەنى نۇر-سۇلتان قالاسى مەن الماتى تۇرعىندارىنىڭ جالپى ۇلەسى بۇگىنگە دەيىن باعدارلاماعا قاتىسۋعا ءوتىنىش بەرگەندەردىڭ تەڭ جارتىسىنان اسادى (56 پايىز). ال حالقىنىڭ سانى جاعىنان ەلدە كوش باستاپ تۇرعان تۇركىستان وبلىسىندا 27 ناۋرىزداعى دەرەك بويىنشا باعدارلاماعا قاتىسۋعا ءوتىنىش بەرگەن ءبىر-اق ازامات تىركەلىپتى. قىزىلوردا وبلىسىندا 87 ازامات ءوتىنىش بەرگەن. بۇل دەرەكتەردىڭ ءوزى «7-20-25» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا كوپتىڭ كوزىنە تۇسە بەرمەيتىن ولقىلىقتار بار ەكەنىن اڭعارتسا كەرەك. باعدارلامانىڭ ارتىقشىلىقتارى تۋرالى ناسيحات از بولىپ تۇر ما, الدە بانك­تەردىڭ نەسيە الۋشىلاردىڭ «قارجى­لىق ءومىربايانىنا» مۇقيات ءۇڭىلۋىنىڭ دە كەسىرى ءتيىپ جاتىر ما, بۇل جاعى بەيمالىم. دەگەنمەن, مۇندا اڭگى­مە بانكتەر ماقۇلداعان ءوتىنىش ەمەس, تىلەك بىلدىرگەن ازاماتتار سانى­نا قاتىستى بولعاندىقتان, «7-20-25» باعدارلاماسى تۇرعىندارعا تولى­ق تۇسىندىرىلمەي جاتىر-اۋ دەگەن وي تۇيدىك. دەمەك, وڭىردەگى ءتيىستى قۇرىلىم­دار بۇل ماسەلەگە نازار اۋدارۋى كەرەك. ايتپەسە تۇرعىندار سانى ەڭ كوپ اي­ماق­تا باسپاناعا مۇقتاج جاندار جوق دەگەن­گە كىم سەنەدى؟!

قۇرىلىس كومپانيالارى ق ۇلىقتى بولماي تۇر

«7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتى­سا­­تىن قۇرىلىس كومپانيالارى پايدا­لا­نۋعا بەرىلگەن نىسانداردى ۇسىنۋى ءتيىس. مۇندا ۇلەسكەر رەتىندە قارجى قۇيۋ قاراستىرىلماعان. بالكىم, بۇل دا ءجون شىعار. سەبەبى تىرنەكتەپ جي­نا­عان قارجىسىن 20 پايىزدىق ال­عاش­­قى جارنا رەتىندە سالعان ادام باسپا­نا تولىق اياقتالعانشا كۇتىپ وتى­را المايتىنى تاعى بار. ونىڭ ۇستىنە ۇلەسكەر رەتىندە قاتىسقاندا باس­پاناعا تولىق ارلەگەن سوڭ كىرۋگە دە, قارابايىر ارلەۋ جۇمىستارىنان سوڭ ەنۋگە دە بولادى. دەمەك, 20 پايى­ز العاشقى سومانى تولەپ تاستاپ, تاعى بىرەر جىل كۇتۋگە, ءۇي العان سوڭ قاي­تادان جوندەۋ جۇرگىزۋگە ءماجبۇر بولۋ قاۋپى بار. ارينە مۇنداي ارتىق شىعىندى ورتاڭقول عانا تابىسى بار وتباسىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. سودان دا بولسا كەرەك, ءاۋ باستا «7-20-25» باعدارلاماسىنا ۇلەسكەرلىك قۇرىلىس كىرمەيتىن بولعان. قۇرىلىس كومپانيالارى تەك جاڭا ءھام پايدالانۋعا بەرىلگەن نىسانداردى عانا ۇسىنا الادى. شاماسى, ءدال وسى تالاپ قۇرىلىس سالۋشىلارعا ءسال ىڭعايسىزداۋ بولىپ تۇر ما, قايدام, ۇكىمەتتە «7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلارعا قۇرىلىسقا ۇلەسكەر رەتىندە قارجى سالۋ باستاماسىن كوتەرگەندەر دە تابىلدى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەر كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان كاچاكوۆ ناۋرىز ايىندا ۇكىمەت ۇيىمداستىرعان ءدوڭ­گە­لەك ۇستەلدىڭ بىرىندە «7-20-25» باع­دارلاماسىنا ۇلەسكەرلەردى تارتۋ ماسە­لە­سىن كوتەردى. «ۇلتتىق بانك­كە «7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلارعا ۇلەسكەر رەتىندە قۇرىلىس جۇمىستارىنا قاتىسۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىندىق. ويتكەنى, بارلىق باسپانالار قۇرىلىس سالىنا باستاعان كەزدە ساتىلىپ كەتەدى», دەدى ول. ب.كاچاكوۆتىڭ ايتۋىنشا, «7-20-25» باعدارلاماسى تولەم قابىلەتى جوعارى ازاماتتار ءۇشىن عانا قولجەتىمدى بولىپ تۇرسا كەرەك. ياعني, ءار مۇشەسىنىڭ تابىسى 150 مىڭ تەڭگەدەن كەم ەمەس وتباسىلار عانا بۇل باعدارلامانىڭ يگىلىگىن كورۋگە مۇمكىندىك العان. ولار تاڭداعان پاتەرىن قالاعان جەرلەرىنەن الا الادى. تابىس كولەمى 150 مىڭنان تومەن وتباسىلار ءۇشىن مۇنداي مۇمكىندىك از. كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى 2018 جىلى ەلىمىزدە پايدالانۋعا بەرىلگەن بارلىق باسپانانىڭ 70 پايىزى نەمەسە 60 مىڭ پاتەر ءىرى قالالاردا سالىنعانىن ايتتى. سويتە تۇرا, قۇرىلىس نارى­عىن­دا جاڭادان سالىنىپ جاتقان باسپا­نا­لاردىڭ 80 پايىزى ۇلەسكەرلەر قارجى­سىن تارتۋعا نەگىزدەلسە كەرەك. دەمەك, مۇنداي جاعدايدا «7-20-25» باعدار­لا­ماسىنىڭ قارجىلىق وپەراتورى دا جاعدايدى وزگەرتۋگە قاۋقارسىز. اتالعان ماسەلە ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت دەڭگەيىندە شەشىلۋى كەرەك. ال «باسپانا» يپوتەكالىق ۇيىمى سالىنىپ بىتكەن پاتەرلەر ءۇشىن قارجى بولەدى. تەك كومپانيالار ۇيلەرىن دايارلاپ قويسا بولعانى. الايدا, قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ كوبى ۇلەسكەرلەردىڭ قارجىسىن پايدالانۋدى قۇپ كورەدى.

شاعىن قالالار مەن اۋداندار تىس قالدى

ءماجىلىس دەپۋتاتى بالايىم كەسە­باە­ۆا Nur Otan پارتياسى جانىن­داعى پارتيالىق باقىلاۋ كومي­تەتىنىڭ وتىرىسىندا «7-20-25» باعدار­لاماسى اۋىلدارعا جەتپەگەنىن ايتتى. «ەل حالقىنىڭ 40 پايىزدان استامى تۇراتىن اۋىلدى جەرلەردە تۇرعىنداردى باس­پانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر. ەلباسى بولاشاعى بار اۋىلداردا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ بويىنشا باسپانا قورىن قۇرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن. اۋىل ادامدارى بىزگە, دەپۋتاتتارعا باسپانا ماسەلەسى بويىنشا ءجيى حابارلاسادى. الايدا, قازىرگى كەزدە بىردە-ءبىر تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى اۋىلعا جەتكەن جوق. اۋىلداردا قۇرىلىس بيزنەسى جوق. بانكتەر اۋىل تۇرعىندارىنا نەسيە بەرمەيدى. سوندىقتان حالىق قالاعا اعىلىپ جاتىر», دەگەن ەدى ب.كەسەباەۆا. دەپۋ­تات وسى ماسەلەگە بايلانىستى اۋىل­عا ارنالعان جەكە تۇرعىن ءۇي باع­دار­­لاماسىن ازىرلەۋ قاجەت ەكەندىگىن ايتقان. ونسىز ۋربانيزاتسيانى باقىلاۋ دا مۇمكىن بولمايدى. اۋىلداردى دامىتۋ دا جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسپايدى. ءتىپتى, بۇل جاعداي مەملەكەتتىڭ الەۋ­مەت­تىك از قامتاماسىز ەتىلگەن وتبا­سىلاردى قولداۋ باستاماسىنىڭ دا ناتيجە بەرۋىن قيىنداتادى. ماسەلەن, Nur Otan پارتياسىنىڭ ءحVIIى سەزىندە ايتىلعان 40 مىڭنان استام جالدامالى پاتەر سالۋ ءىسىن الايىق. ءيا, ءتاۋىر باستاما. كوپ ماسەلەنى شەشۋى مۇمكىن. الايدا, اۋىلدى جەرلەردەگى ينفراقۇرىلىم دامىماسا, باسپانا ماسەلەسى شەشىلمەسە, تۇرعىنداردىڭ قالاعا اعىلۋى توقتاماق ەمەس. 40 مىڭ پاتەر بەرىلەتىنىن ەستىگەن حالىق تاعى دا قالاعا اعىلادى. ءسويتىپ كوپ بالالى وتباسىلار مەن انالارعا ارناپ 40 مىڭ جالدامالى پاتەردى سالىپ بىتكەنشە, قالاعا تاعى دا 80 مىڭ وتباسى كەلىپ ۇلگەرەدى. ارينە بۇل بولجام عانا. دەگەنمەن ۋربانيزاتسيا كەزىندە بۇل قالىپتى قۇبىلىس ەكەنىن دالەلدەۋدىڭ قاجەتى جوق. دەمەك, ازاماتتارعا تەڭ مۇمكىندىكتەر جاسالۋى كەرەك. سوندىقتان تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ اۋىلدارعا جەت­كە­نى ماڭىزدى بولىپ تۇر. «باسپانا» يپو­­تە­كا­لىق ۇيىمىنىڭ وكىلى ا.ولجاەۆ تا اۋىل­داردا قۇرىلىس قار­قىنى تىم تومەن ەكەنىن اشىق ايتتى. «اۋدانداردان, مونوقالالاردان يپوتەكالىق نەسيە الۋعا ءوتىنىش بەرەتىن ازاماتتار ۇلەسى كوپ ەمەس. ونىڭ باستى سەبەبى, اۋداندار مەن مونوقالالاردا جاڭا سالىنىپ جاتقان ۇيلەر سانى بىرەن-ساران عانا. ال «7-20-25» باعدارلاماسى ارقىلى تەك جاڭا سالىنعان, باستاپقى (العاشقى قوجايىنى ءسىز بولۋىڭىز ءتيىس) تۇرعىن ۇيلەردى الۋعا بولادى. سوندىقتان «7-20-25» باعدارلاماسىن اۋداندار مەن مونوقالالاردا تەجەپ وتىرعان فاكتور ءۇي جەتىسپەۋشىلىگى بولىپ وتىر. ال باعدارلامانىڭ سەرىكتەس بانكتەرى بارلىق اۋداندار مەن مونوقالالاردا بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى, ەگەر سالىنعان ءۇي بولسا, بانكتەر يپوتەكالىق نەسيە بەرۋگە دايىن», دەيدى ا. ولجاەۆ. ال ءبىز سويلەسكەن بىرقاتار بانك وكىلدەرى اۋىلدى جەرلەرگە نەسيە بەرۋدىڭ وزىندىك ءتارتىبى بار ەكەنىن ايتادى. «7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ جاتقان «سبەربانك» مەنەدجەرى بانك­تىڭ قالا اۋماعىنان 50 شاقىرىم قاشىق­تىقتاعى ەلدى مەكەندەردە نەسيە بەرە­تىنىن ايتتى. دەمەك, «7-20-25» باعدار­لاماسى دا ءىرى قالالاردان 50-60 شاقىرىمنان الىسقا ۇزاماي جاتىر دەگەن ءسوز. كوپتەگەن بانكتەگى جاعداي وسىنداي. اۋدانداردا بىرقاتار بانكتەر نەسيە بەرۋى مۇمكىن, بىراق ولار اۋىلعا ەشقا­شان بارمايدى. مۇنداي جاعدايدا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك جاع­داي­ىن جاقسارتۋ قيىن ءىس بولماق.

جاقسىلىق كورسەم وزىمنەن...

ءسوز باسىندا «7-20-25» باعدار­لا­ماسىنا قاتىسۋعا ناۋرىزعا دەيىن ەل بويىنشا 10 321 ازامات ءوتىنىش بەرگەنىن ايتتىق. ونىڭ 5983-ءىن بانك­­تەر ماقۇلداعان. بۇل دەگەنىڭىز ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ 42,1 پايىزى بانك­تەردىڭ «سىنىنان» وتپەي قال­دى دەگەندى بىلدىرەدى. ياعني, ءوتىنىش تاپ­سىرعانىمەن, باسپانا الا الماعان ازاماتتار بىرنەشە ماسەلە بويىنشا كەدەرگىگە تاپ بولادى. بىرىنشىدەن, سول 42,1 پايىز ءوتىنىش بەرۋشىلەرگە «نەسيە تاريحى» بوگەت جاساۋى عاجاپ ەمەس. ويتكەنى «ءبىرىنشى كرەديت­تىك بيۋرو» دەگەن مەكەمە بار. ءسىزدىڭ قار­جىلىق «ءومىربايانىڭىزدى» ماي­شا­­ممەن قارايدى. بۇرىن نەسيە الىپ دۇرىس تولەمەگەن بولساڭىز, كەستەدەن جاڭىلساڭىز, بانكتەر بۇل دەرەك­تەردى الگى بيۋروعا وتكىزەدى. ءسوي­تىپ «قارا تىزىمگە» ىلىنەسىز. ەكىنشىدەن, تۇرمىستىق ماقساتتاعى نەسيە العاندار دا قارىزىن وتەپ بىتكەنشە «7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتىسا المايدى. ويتكەنى وتباسىنىڭ ورتاق تابىسى جەتپەي قالۋى مۇمكىن. سوندىقتان «7-20-25» باعدارلاماسى ارقىلى باس­پانالى بولۋ نەسيە تاريحىندا ءمىن جوق ازاماتتارعا بۇيىرىپ تۇرعان جايى بار. ەلدە 6,3 ملن ازاماتتىڭ وتەپ جاتقان نەسيەلەرى بار ەكەنى انىق­تالعان, ونىڭ 1,5 ملن-ى نەسيە تولەۋ كەزىندە مەرزىمىن وتكىزىپ العان­دار قاتارىنا كىرەدى. «قارا ءتىزىم­دە­گىلەردەن» بولەك تۇتىنۋشىلىق نەسيە العاندار ولاردى وتەپ بىتپەي تۇرىپ, يپوتەكالىق باعدارلامالارعا قاتىسقانمەن ەش پايدا جوق. بانكتەر ءبارىبىر وتىنىشتەردى ماقۇلدامايدى. دەمەك, 6,3 ملن ادام ازىرگە «7-20-25» باع­دارلاماسىنا قاتىسا المايدى دەگەن ءسوز. باعدارلاماعا قاتىسۋ ءۇشىن تەز ارادا تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەردى جابۋ كەرەك. ياعني, ءبارى وزىڭىزگە بايلانىستى. «جاقسىلىق كورسەم وزىمنەن...» دەپ وتىرعانىمىز سودان. بىراق بانكتەردىڭ دە تىم كىرپياز بولعانى قاجەت ەمەس-اۋ. ويتكەنى ۇكىمەت سىيلاعان ءۇمىتتى, بانكتەر ءۇزىپ-اق جاتىر...