تۇرلەنگەن تۇركىستان

سونداي-اق تۇركىستان قالا­سىن تۇركى الەمىنىڭ مادەني-رۋحا­ني ورتالىعى رەتىندە دامى­تۋ جونىندەگى باس جوسپار­دىڭ تۇجىرىمداماسىن ماقۇل­داپ, «Turkistan» ارنايى ەكونو­ميكالىق ايماعىن قۇرۋ جونىندەگى جارلىققا قول قويدى. 

وسىعان سايكەس, كونە شاھاردى قايتا تۇلەتىپ قانا قويماي, جاڭا وبلىس­تىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتۋعا باسىمدىق بەرىلدى. حا­لىقتىڭ تۇرمىسىن تىكتەپ, تابى­سىن مولايتۋ ءۇشىن كەشەندى جوس­پار جاسالىپ, ەكونوميكانى كوتەرۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ادامي كاپيتال قالىپتاستىرۋ مىن­د­ەت­تەرى مۇقيات نازارعا الىندى. 

ءار سالاداعى اۋقىمدى ىستەر مەن ناقتى قادامدار ناتيجەسىز ەمەس, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كوڭىل كونشىتەر كورسەت­كىشتەرگە قول جەتكىزىلدى. وڭىرلىك ءونىم 1 ترلن 103,9 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, وزىق تەحنولوگيانى ەنگى­زۋ­دىڭ ناتيجەسىندە ونەركاسىپ ال­دىڭ­عى جىلعى مەجەدەن اسىپ ءتۇس­تى. يندۋستريالاندىرۋ كارتا­سى ­اياسىندا 10 جوبا ىسكە قو­سى­­لىپ, مىڭعا جۋىق جۇمىس ور­نى اشىلدى. اتاپ ايتقاندا, ور­داباسى اۋدانىندا پوليەتيلەن قالدىقتارىن قايتا وڭدەيتىن «Green Technology Industries» ءوندىرىس وشاعى تۇساۋىن كەسىپ, «اسىل تۇقىمدى شارۋاشىلىق. ورداباسى ەشكى ءسۇت ونىمدەرى» فەر­ماسى بازاسىندا ەشكى ءسۇتى قايتا وڭدەلە باستادى. سون­داي-اق «بادام ونىمدەرى» جشس كۇيدىرىلگەن قىش زاۋىتى تۇتىنۋ­شىلار سۇرانىسىن ورىنداۋعا كىرىستى. تۇركىستان قالاسىندا بوي كوتەرگەن ەلىمىزدەگى بىرەگەي جوبا «Golden Camel Group LTD» جشس 1,5 مىڭ توننا تۇيە مەن بيە ءسۇتى ونىمدەرىن ەكسپورتقا شىعارسا, تولە بي اۋدانىندا شوكولادتى كونفەت ءوندىرىسى جولعا قويىلدى. كەلەس اۋدانىندا ءشوپ بايلايتىن ءجىپ ءيىرىلىپ, شاردارا اۋدانىندا بالىق وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. سايرام اۋدانى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىن وڭدەيتىن تسەح اشسا, قازىع­ۇرت اۋدانى مايسىز ءسۇت ۇنتاعى مەن ماي شىعاراتىن زاۋىت تارتۋ ەتتى. ارىس قالاسىندا مي­نە­رالدى جانە الكوگولسىز سۋ­سىن­د­اردىڭ ءوندىرىسى ەل يگىلىگىنە ۇسىنىلدى.  ماڭىزدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇ­مىستاردىڭ ناتيجەسىندە وب­لىسقا 288,1 ملرد تەڭگە ينۆەستي­تسيا باعىتتالسا, ونىڭ ىشىندە 58,6 ملرد تەڭگە سىرتتان تارتىلدى.

شەتەلدىك الەۋەتتى ينۆەستورلارمەن جانە جەرگىلىكتى بيزنەسمەندەرمەن كەزدەسۋلەر ءوتىپ, العاش رەت «كونە تۇركىستان – جاڭا مۇمكىندىكتەر» اتتى حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق جانە تۋريستىك فورۋم ۇيىمداستىرىلدى. ەۋرو­پا ەلدەرىنەن, تۇركيا, رەسەي, وڭتۇستىك كورەيا, قىتاي, سينگا­پۋر, يران, مالايزيا, پاكىستان, وزبەك­ستان سياقتى شەت مەملەكەت­تەن 500-گە جۋىق دەلەگات قاتى­سىپ, 1,7 ملرد اقش دوللارىن قۇراي­تىن 19 قۇجات كەلىسىلدى. الەۋەت­تى ينۆەستورلار ءۇشىن اعىل­شىن, فرانتسۋز, قىتاي, تۇرىك, اراب, ورىس, قازاق تىلىندە قىزمەت كورسەتەتىن www.investinturkistan.org ينۆەستيتسيالىق پورتالى قۇرىلدى. 7 تىلدە اقپارات بەرە­تىن پورتال ارقىلى ءوڭىر تۋرالى الەمنىڭ كەز كەلگەن جەرىنەن قا­جەتتى مالىمەت الۋعا بولادى. ەلبا­سىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينالدىرۋ تاپسىرماسىنا سايكەس, ءونىم كولەمى 544,3 ملرد تەڭگەگە جەتتى. العاش رەت اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامى­تۋدىڭ وڭىرلىك باعدارلاماسى ازىر­لەنىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيستر­لىگىمەن كەلىسىلدى. فەر­مەرلىك شارۋاشىلىقتى دامىتۋ ماقساتىندا ءىرى قارا باسى كوبەيتىلىپ, مال بورداقىلاۋ الاڭدارى اشىلدى. تۇڭعىش رەت وزبەكستان, يران, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە جونەلتىلىپ, ەت ەكسپورتتاۋدا رەسپۋبليكا بو­يىن­شا كوش باستادىق. قوي-ەش­كى­نىڭ سانى جاعىنان دا ازىرگە الدى­مى­زعا ەشكىم تۇسكەن جوق. ءسۇت, جۇمىرتقا الۋ جوسپارى دا اسىرا ورىندالدى.

ەگىس كولەمى كوبەيىپ, ايماق اق التىنىمەن العا شىقتى.

2,9 ملن باقشا داقىلدارى جينالىپ, رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزىلدى. 500 مىڭ توننا كوكونىس رەسەي, بەلارۋس, لاتۆيا, گەرمانيا مەملەكەتتەرىنە, 1 ملن تونناسى ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىر­لەرىنە ساتىلدى. بيىل 8000 توننا ءونىمدى ارتىق الۋ مىن­دەتتەمەسى قويىلدى. جالپى اۋىل شارۋاشىلىعىنا 25 ملرد تەڭگە سۋبسيديا باعىتتالىپ, 26,5 مىڭ شارۋا پايداسىنا جاراتتى. 

قۇرىلىس قولداۋسىز ەمەس

ەلدىڭ كوڭىلى جايلى, تۇرمىسى سايلى بولۋى ءۇشىن پرەزيدەنت جاريالاعان «بەس الەۋمەتتىك باستاما» باعدارلاماسى حالىقتىڭ وسال توپتارىنا قامقورلىق تانىتىپ وتىر.

«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 3047 پاتەر, بيۋدجەت قارجىسى ەسەبىنەن 500 پاتەر كىلتى تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار, 935 جەر تەلىمىنە ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەر جۇرگىزىلدى. 385 ەلدى مەكەندەگى 1 ملن 72 مىڭ ادام وت جاعۋ تاۋقىمەتىنەن قۇتىلسا, كەلەر جىلى تۇركىستان قالاسىن كوگىلدىر وتىنمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلاندى. ورداباسى, سوزاق اۋداندارى دا وسى قۋانىشقا بولەنەر كۇن جاقىن.

«7-20-25» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە وبلىس اكىمدىگى مەن «باسپانا» اق اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم ءتۇزىلدى. «تۇركىستان» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى جانە جەكە سالۋشى ەسەبىنەن كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, كۇزگە قاراي اياقتاۋ مەجەلەندى. جىل سوڭىنا دەيىن 2391 پاتەرلى 40 ءۇي قونىس تويىن تويلايدى.

ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى دا اسىرا ورىندالدى. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋى رەسپۋبليكا بو­يىنشا ەكىنشى ورىنعا كوتەرىلدى.

وبلىس كولەمىندە ء«ار اۋىلعا ءوز شەبەرى» بىرەگەي جوباسى قولعا الىنىپ, ءار اۋدانعا قاجەتتى ماماندار قىسقا مەرزىمدى كۋرسقا تارتىلدى. بىلتىر جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 2 قاباتتى, 10 پاتەرلى ۇيلەر سالىنىپ, جاس ماماندارعا بەرىلدى.

سالىقتىق جۇكتەمەنى تومەن­دەتۋ باستاماسى شەڭبەرىندە 45,4 مىڭعا جۋىق جۇمىسكەردىڭ جالاقىسى ۇلعايىپ, رەسپۋبلي­كالىق بيۋدجەتتەن 1,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە وتەماقى ءبولىندى.

«جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قول­جەتىم­دىلىگى مەن ساپاسىن ارتتى­رىپ, ستۋدەنت جاستاردىڭ جا­تاق­حاناداعى جاعدايىن جاق­سارتۋ» باستاماسى بويىنشا 7 جاتاق­حانانىڭ جوبالاۋ-سمەتا­لىق قۇجات­تاماسى ازىرلەندى.

بىلىكتىلىك – باستى تالاپ

ەل پرەزيدەنتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا «بەس جىل ىشىندە ءبىلىم, عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بارلىق كوزدەردەن جۇمسالاتىن قاراجاتتى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 10 پا­يىزىنا جەتكىزۋ قاجەت» دەدى. 

ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا 262,4 ملرد تەڭگە قارجى قارالىپ, ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى جوعارى­لادى. مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى اياسىندا بالاباقشالار سالىنىپ, كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. 80 ءبىلىم وشاعىنىڭ قۇرىلىسىنا 18,03 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 34 نى­سان­نىڭ كىلتى تاپسىرىلدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى دامى­تۋدىڭ 2016-2019 جىل­دارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باع­دار­ل­اماسىنا سايكەس, وبلىس مەك­تەپتەرىنىڭ 86,1 پايى­زى كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلى­سى­مەن جاراقتاندىرىلدى. «Bilimland» تسيفرلى ءبىلىم بەرۋ رە­سۋرس­تارىنا ءجۇز پايىز قوسىل­دى. وبلىستىق بيۋدجەتتەن شالعاي اۋىل­دارعا «Bilim Book» كومپيۋ­تەر-پلانشەتتەرى تاراتىلىپ, تسيفرلى ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنا ينتەرنەتسىز قول جەتكىزۋدە.

سونىمەن قاتار www.bala­baqsha.sitcen.kz پورتالىندا 140034 ءسابي بالا­باق­شاعا تىر­كەلىپ, www.mektep.sitcen.kz ارقىلى 54751 وقۋشى 1-سىنىپقا ەلەكتروندى تۇردە قابىلداندى. www.jumys.sitcen.kz 1871 پەداگوگ پەن تەحنيكالىق قىزمەتكەردىڭ بوس ورنىنا حابارلاما بەرىپ, 1452 ادام جۇمىسقا ورنالاستى.

دەنساۋلىق سالاسىنا توقتال­ساق, مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسى تۇزەلىپ, ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى تومەندەدى. قالا جانە اۋدان ورتالىقتارى 100 پايىز ينتەرنەتكە كىرۋ مۇمكىندىگىنە يە. وبلىس بويىنشا ەلەكتروندى دەن­ساۋ­لىق پاسپورتتارى تولىق جاساق­­تالىپ, مەديتسينالىق ۇيىم­دار­دىڭ ماتەريالدىق-تەحني­كالىق جابدىق­تالۋىنا 8,1 ملرد تەڭگە ءبولىندى. 

جىل سايىن وڭىردە شامامەن 50 مىڭداي بالا دۇنيەگە كەلەدى, بۇل – ءبىر وتىرار اۋدانى حالقىنىڭ سانىمەن تەڭ. ياعني, جىل سايىن ءبىر اۋدان حالقى دۇنيەگە كەلىپ, ەلىمىزدىڭ دەموگرافيالىق دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىلىپ وتىر. سوندىقتان, ءبىرىنشى كەزەكتە انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاپ, وتا جاساۋ, جەدەل جاردەم قىزمەتىن كۇشەيتۋ جانە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ كوزدەلدى. 

پرەزيدەنتتىڭ اۋىلدىق جەرلەردە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكپەن قامتا­ماسىز ەتۋ تاپسىرماسىنا وراي, وب­لىس­تىق بيۋدجەت ەسەبىنەن مودۋل­دىك مەديتسينالىق پۋنكت­تەر ساتىپ الىندى, بۇل سالادا باس­قا مۇقتاجدىق جوق.

كومپيۋتەرلىك روبوتتالعان نەيرو­حيرۋرگيالىق جۇيە ورناتىلىپ, ومىرت­قادا ورنالاسقان جۇيكە جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارىن ەم­دەۋگە كىرىستى. قازاقستاندا ال­عاش رەت ۆيتيليگو ورتالىعى جاساق­تالىپ, جاڭا حيرۋرگيالىق ادىس­پەن ەمدەي باستادى. 

جاستارعا سەنىم جوعارى

ەلباسى كەيىنگى بۋىندى قولداۋ ماقساتىندا جاريالاعان جاستار جىلىنا وراي بىرقاتار كرەاتيۆتى يدەيا مەن حالىقارالىق جوبا قولعا الىندى. وبلىستاعى جاستار سانى – 501 369. بارلىق اۋدان, اۋىلداردا جاس­تارمەن تىكەلەي جۇ­مىس جۇرگىزەتىن «جاستار رە­سۋرس­تىق ورتالىعىنىڭ» جۇ­يەسى قالىپ­تاسقان. «سەرپىن – 2050» جوباسى بويىنشا بەرىلە­تىن گرانتتىڭ تەڭ جارتىسى تۇركىستان ءوڭىرىنىڭ تۇلەك­تەرىنە تيەسىلى. «ديپلوممەن − اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا بىلەك سىبانىپ, بەل بۋىپ كەلگەن ماماندار جۇمىسپەن قامتىلىپ, ۇشتەن ءبىرى باسپانالى بولدى. اتا-انا­سىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان جۇزگە جۋىق بالاعا تۇرعىن ءۇيدىڭ كىلتى تاپسىرىلدى. 

جاستار فورۋمىندا ەلباسى وتباسى ينستيتۋتى مەن قۇندى­لىقتارىن دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى. 134 مىڭ كوپ بالالى انالار مەن تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردى الەۋمەتتىك جاردەم كورسەتۋ مەن جۇمىسپەن قامتۋ ەرەكشە باقىلاۋعا الىندى. 

بۇدان بولەك, وبلىس ورتالى­عىندا سالىناتىن سپورت سارايى, جابىق باسسەين, ستاديون, سپورت كەشەندەرىن از قامتاماسىز ەتىلگەن, كوپ بالالى وتباسى بالا­لارىنىڭ جەڭىلدىكپەن جانە تەگىن پايدالانۋىنا مۇمكىندىكتەر جاسالدى. «تۇركىستان جاستار قۇرىلىسى جاساعى» قۇرىلىپ, اۋدان, قالالاردان 5 مىڭنان استام ەڭبەك كۇشى شاقىرىلدى.

جەرگىلىكتى جاستار الەمدىك قاۋىم­داستىق پەن تۇركى دۇنيە­سىنە ءوڭىرىمىزدىڭ تەرەڭ تاريحىن تانىستىرىپ, حالىقتىڭ قو­ناق­جايلىلىعىن كورسەتىپ, كيەلى جەر­لەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن لايىق­تى ءتۇسىندىرىپ بەرۋ ماقساتىندا 100 گيدتى ارنايى وقۋ كۋرسىنان وتكىزىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كوزدەلدى. 

قورىتا ايتقاندا, ناقتى قادامدار مەن بىرەگەي باستاما­لاردىڭ بارلىعى پرەزيدەنتتىڭ زاماناۋي پروگرەسسيۆتى مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى ستراتەگيا­ل­ىق باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ­عا باعى­ت­تالدى. الەمدەگى دامىعان وزىق 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن كۇشەيتىپ, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋدى كوزدەدىك.

الداعى ۋاقىتتا وبلىس ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ, حالقى ىنتىماق-بىرلىكتە جاساي بەرەتىنىنە سەنەمىن!

جانسەيىت تۇيمەباەۆ