جىل سايىن ەلىمىزدە سۋ تاسقىنىنان 300 مىڭعا جۋىق ادام زارداپ شەگەدى ەكەن. توسىننان كەلگەن تابيعات اپاتتارىنا توسقاۋىل رەتىندە ميلليونداپ قارجى جۇمسالاتىنىن ەسكەرسەك, بۇل ەكونوميكانىڭ دامۋىنا دا كەرى اسەرىن تيگىزبەي قويمايتىنى بەلگىلى. قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, جالپى ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنە ۇلكەن شىعىن اكەلەتىن توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى الماتىدا وتكەن «دۇلەي اپاتتاردىڭ تاۋەكەلىن قارجىلاندىرۋ» ايماقتىق فورۋمىندا جان-جاقتى تالقىعا سالىندى.
ورتالىق ازيا – دۇلەي اپاتتاردىڭ قاۋپى تىم جوعارى ايماق سانالادى. سۋ تاسقىنى مەن قۋاڭشىلىق بۇل ايماقتىق اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورىنا دا ايتارلىقتاي سالقىنىن تيگىزىپ وتىر. الماتىدا باس قوسقان ايتۋلى ساراپشىلار 2000-2001 جىلدارى ورتالىق ازيا اۋماعىنداعى ەلدەردىڭ اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى تەك قۇرعاقشىلىقتىڭ سالدارىنان 800 ميلليون دوللار كولەمىندە زيان شەككەنىن العا تارتادى. بۇل ستاتيستيكانىڭ ىشىندە, اسىرەسە اۋىل حالقىنىڭ ۇلەس سالماعى باسىم. ودان بولەك قار كوشكىنى, جەر سىلكىنىسى سەكىلدى ءتۇرلى توتەنشە جاعدايلاردان كەلەتىن شىعىندارعا دا قوماقتى قارجى قاجەت.
– قازاقستاندا جىل سايىن جەر سىلكىنىسىنەن 200 مىڭعا جۋىق ادام زارداپ شەگەدى, ال ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىنە ءزىلزالانىڭ تيگىزەتىن زيانى – جىلىنا شامامەن 1 ميلليارد دوللار. وتكەن وتىز جىلدا وسى ايماقتا ورىن العان اپاتتاردان 10 ميلليوننان استام ادام زارداپ شەكتى. مۇنىڭ ەكونوميكاعا تيگىزگەن زيانى شامامەن 2,5 ملرد دوللار. جىل سايىن ءزىلزالانىڭ سالدارى ءىجو-ءنىڭ 2%-ىن, ال سۋ تاسقىنىنىڭ زاردابى – 1,6%-ىن قۇرايدى, – دەدى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ دۇلەي اپات تاۋەكەلدەرىن باسقارۋ ءىسىنىڭ اعا مامانى كو تاكەۋچي.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلى اتو براۋن تابيعات اپاتتارى ەكونوميكاعا وراسان زيان كەلتىرۋمەن قاتار ازاماتتاردىڭ ءوزىن-ءوزى قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋ قابىلەتىنە كەرى اسەرىن تيگىزەتىنىن ايتادى. الماتى قالالىق توتەنشە جاعدايلار جانە اپات تاۋەكەلىن تومەندەتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ۆالەري پەتروۆ: «بۇل ايماقتارعا قونىستانعان كەز كەلگەن ەلدىڭ بىرىندە ورىن العان وراسان اپات بۇكىل ايماققا قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن, بۇل وسى سالاداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى», دەيدى.
فورۋمدا ءسوز العان دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر, قالا جانە اۋىلدىڭ دامۋى مەن ورنىقتىلىعى بويىنشا جاھاندىق تاجىريبە جونىندەگى اعا ديرەكتورى ەدە حورحە يياش ۆاسكەز ورتالىق ازيا ەلدەرى دۇلەي اپاتتاردىڭ زيانىنا قارسى كۇرەسۋ ىسىندە بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىرعانىن, دەسە دە وسى قىزمەتتى ءارى قاراي كەڭەيتۋ ىسىندە ءالى دە جۇزەگە اسىرىلماي كەلە جاتقان مۇمكىندىكتەر بار ەكەنىن جەتكىزدى. الەمنىڭ ءار قيىرىنان كەلگەن ۇزىن سانى 80-نەن استام ساراپشى ورتاق پروبلەمانى بىرلەسە وتىرىپ باعىندىرۋدىڭ وڭتايلى تاسىلدەرىن ساراپقا سالدى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ اپاتتار تاۋەكەلىن باسقارۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق قىزمەتى, سونىڭ ىشىندە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىندەگى قارجىلىق قورعانىس قۇرالدارىن دامىتۋ ءىسى بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار ايتىلدى. قازىرگى تاڭدا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ وسى ايماقتاعى ەلدەردىڭ جوبالارىنا قۇيعان ينۆەستيتسياسى 100 ملن دوللاردى قۇراعان. قورىتا ايتقاندا, ماماندار بۇل ايماقتاردى دۇلەي اپاتتاردان قارجىلىق قورعاۋدى كۇشەيتىپ, وسى تاۋەكەلدەردى باسقارۋ سالاسىندا كۇش بىرىكتىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.
ارمان وكتيابر,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى