الداعى ۋاقىتتا كەنيانىڭ ءتورت جەڭىل اتلەتى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇراما كومانداسى ساپىندا ونەر كورسەتەدى. بۇل جاڭالىقتى جانكۇيەرلەردىڭ دەنى جىلى قابىلدادى. سەبەبى, سپورتتىڭ بۇل ءتۇرى ءبىزدىڭ ەلدە اقساپ تۇرعانى جاسىرىن ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا ولگا رىپاكوۆادان باسقا بىردە-ءبىر جەرلەسىمىز الەمدىك دەڭگەيدەگى جارىستاردا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلە الماي ءجۇر.
تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن كەزدەن بەرى قازاقستاننىڭ ورەندەرى وليمپيادادا بەس جۇلدە الدى. ونىڭ ۇشەۋىن ءۇش قارعىپ سەكىرۋشى ولگا رىپاكوۆا (2008 جىلى – كۇمىس, 2012 جىلى – التىن, 2016 جىلى – قولا) ولجالاسا, جەلاياق ولگا شيشيگينا (2000 جىلى – التىن) مەن ونسايىسشى دميتري كارپوۆ (2004 جىلى – قولا) ءبىر-ءبىر رەتتەن مىقتىلار ساناتىنا قوسىلدى. الەم چەمپيوناتىندا سەگىز رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدىك. اتاپ ايتساق, 1993 جىلى شتۋتگارتتاعى سىرىقپەن سەكىرۋ سايىسىندا گريگوري ەگوروۆ كۇمىس مەدالدى ەنشىلەدى. 1995 جىلى گەتەبورگتا 100 مەترگە كەدەرگىلەر ارقىلى جۇگىرگەن ولگا شيشيگينا كۇمىس السا, 2001 جىلى ەدمونتوندا ول قولاعا قول سوزدى. 2003 جانە 2007 جىلدارى سەن-دەني مەن وساكاداعى ونسايىسشىلاردىڭ سايىسىندا دميتري كارپوۆ ءۇشىنشى تۇعىرعا تابان تىرەدى. ءۇش قارعىپ سەكىرۋشى ولگا رىپاكوۆا 2011 جىلى تەگۋدە ەكىنشى ساتىعا تابان تىرەسە, 2015 جانە 2017 جىلدارى بەيجىڭ مەن لوندوندا جالاۋى جەلبىرەگەن جارىستاردى ءۇشىنشى ورىنمەن قورىتىندىلادى. ال ەگەر جەڭىل اتلەتتەر سايىسىندا وليمپيا ويىندارىندا 47 جانە الەم چەمپيوناتتارىندا 48 جۇلدە جيىنتىعى ساراپقا سالىناتىنىن ەسكەرسەك, جوعارىداعى كورسەتكىشكە «كوڭىلىمىز تولدى» دەپ ايتۋ قيىن.
ونىڭ ۇستىنە, قازىرگى كەزدە ولگا رىپاكوۆادان باسقا «سپورت پاديشاسىنىڭ» وكىلدەرى الەمدىك دەڭگەيدەگى دودالاردا دارالانا الماي ءجۇر. جانە دە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ وكىلى بيىلعى جىلدىڭ كۇزىندە 35 جاسقا تولادى. ياعني, ولگانى ارداگەر سپورتشىلار ساناتىنا جاتقىزساق, ەش ابەستىگى جوق. ال وزگە جەرلەستەرىمىز قۇرلىقتىق جارىستاردا جۇلدە الۋمەن عانا شەكتەلۋدە.
ارينە, وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ەڭ وكىنىشتىسى, ءوز ورەندەرىمىزدىڭ اراسىندا باسەكەلەستىك تومەن. بىلىكتى مامانداردىڭ تاپشىلىعى, ەلىشىلىك جارىستاردىڭ ازدىعى, دارىندى سپورتشىلاردىڭ كەمدىگى وسى سپورت ءتۇرىنىڭ وركەندەۋىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. سول سەبەپتى دە جەڭىل اتلەتيكا ونەرىندە جەڭىسپەن ورىلگەن باي ءداستۇرى بار كەنيانىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە ءماجبۇرمىز. جۋىردا عانا وسكەمەندە وتكەن ەل چەمپيوناتىندا سول ەلدەن كەلگەن ورەندەردىڭ مىقتىلىعىنا ءتانتى بولدىق. ماسەلەن, ەرلەر سايىسىندا 19 جاستاعى شەدراك كوەچ 3 000 مەترگە جۇگىرۋدە الدىنا جان سالمادى. ءدال سول قاشىقتىقتاعى ايەلدەر باسەكەسىندە 24 جاستاعى كارولين كيپكيرۋي التىننان القا تاعىنسا, 22 جاستاعى دەيزي دجەپكەمەي مەن 23 جاستاعى نورا دجيرۋتا كۇمىس پەن قولا مەدالدى مويىندارىنا ءىلدى. وسى ورايدا كارولين كيپكيرۋيدىڭ الەمدەگى ەكىنشى ۇزدىك ناتيجە كورسەتكەنىن ايتا كەتكەن ابزال. ونىڭ كورسەتكىشى – 9:04.32. سونىمەن قاتار باپكەر كەنەت روتيچ تە قازاقستاندا ەڭبەك ەتۋدە.
كەنيا سپورتشىلارىنىڭ الەمدىك قاۋىمداستىق الدىندا دا زور بەدەلى بار ەكەنى ەش كۇمان تۋعىزباسا كەرەك. ولار وليمپيا ويىندارىنا 14 مارتە قاتىسىپ, سول ارالىقتا 31 التىن, 38 كۇمىس جانە 30 قولا مەدالدى ولجالادى. بارلىعى – 99 جۇلدە. بۇل – قارا قۇرلىقتا ورنالاسقان ەلدەر اراسىنداعى ەڭ ۇزدىك كورسەتكىش! جانە دە الەمنىڭ كوپتەگەن دامىعان مەملەكەتتەرىنىڭ وزدەرى دە ءدال وسىنداي زور تابىسىمەن ماقتانا المايتىنى انىق. ءبىر عاجابى, سول جۇلدەلەر سپورتتىڭ ەكى ءتۇرىنىڭ وكىلدەرىنە عانا تيەسىلى. ونىڭ جەتەۋى بوكسشىلاردىڭ ەنشىسىندە. 1968, 1972, 1984 جانە 1988 جىلدارى وتكەن وليمپيا ويىندارىندا ايتۋلى ەلدىڭ بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى 1 التىن, 1 كۇمىس جانە 5 قولاعا قول جەتكىزدى. ال قالعان جۇلدەنىڭ بارلىعىن جەڭىل اتلەتتەر جەڭىپ العان.
قازىرگى كەزدە كەنيا بوكسى قۇردىمعا كەتتى. ولاردىڭ بويىندا بۇرىنعىداي قايرات تا, قاۋقار دا جوق. ەندى 45 ميلليون حالقى بار سول ەلدىڭ جانكۇيەرلەرى تەك جەڭىل اتلەتتەرگە سەنىم ارتۋدا. بۇل رەتتە «سپورت پاديشاسىنىڭ» وكىلدەرى جەڭىسپەن ورىلگەن ءداستۇردى ماقتانارلىقتاي جالعاستىرۋدا. وليمپيا ويىندارىندا كەنيانىڭ جەڭىلى اتلەتتەرى بارلىعى 30 التىن, 37 كۇمىس جانە 25 قولانى قورجىنعا سالدى. سول جۇلدەلەردىڭ دەنىن جەلاياقتار ولجالادى. اسىرەسە ولار ورتا جانە الىس قاشىقتىقتا, كەدەرگىلەر ارقىلى جۇگىرۋدە جانە مارافوندا وتە مىقتى. الىسقا بارماي-اق, سوڭعى ءۇش وليمپيادانىڭ وزىندە كەنيالىقتار تابىستى ونەر كورسەتتى. ماسەلەن, 2008 جىلى بەيجىڭدە 6 التىن, 6 كۇمىس جانە 4 قولا مەدالدى يەلەنىپ, جالپى كوماندالىق ەسەپتە 13-ورىنعا تابان تىرەسە, 2016 جىلى ريو دە جانەيرودا 6 التىن, 6 كۇمىس جانە 1 قولا جۇلدەمەن 15-ساتىعا جايعاستى. وسىنىڭ بارلىعى دا جەڭىل اتلەتتەردىڭ ارقاسى.
جەڭىل اتلەتيكادان الەم چەمپيوناتى 1983 جىلدان بەرى ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. سول ۋاقىتتان بەرى ايتۋلى جارىستىڭ جالاۋى 16 مارتە جەلبىرەدى. فينليانديانىڭ استاناسى – حەلسينكيدە وتكەن العاشقى جارىسقا كەنيا قۇراماسى قاتىسقان جوق. ەسەسىنە سودان كەيىنگى جارىستاردىڭ بارلىعىندا قارا قۇرلىقتىڭ جەلاياقتارى جاسىنداي جارقىراپ, ۇنەمى ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىندى.
ايتۋلى جارىستىڭ ناتيجەلەرىنە زەر سالساق, كەنيالىقتاردىڭ تولاعاي تابىسىنا تامسانباۋ مۇمكىن ەمەس. تورتكۇل دۇنيە كوماندالارىنىڭ بارلىعىن قوسا العاندا جالپى ەسەپتە اتالمىش مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى ءتورتىنشى ورىندا نىق تۇر. ولاردىڭ ەنشىسىندە 38 التىن, 33 كۇمىس جانە 29 قولا مەدال بار. كەنيانىڭ الدىن تەك اقش, رەسەي (كسرو-نى قوسا العاندا) جانە گەرمانيا (گدر-دى قوسا العاندا) قۇرامالارى وراپ تۇر. امەريكالىقتار 275 (132 التىن+74 كۇمىس+69 قولا) رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلسە, رەسەيلىكتەر 226 (68+81+77) مەدالدى ەنشىلەدى. ءۇشىنشى ورىنداعى نەمىستەردىڭ قورجىنىندا 138 (46+41+51) جۇلدە بار. ال ۇزدىك التىلىقتىڭ قاتارىنا ەنگەن كۋبا مەن ەفيوپيا كەنيادان كوپ قالىپ كەلەدى. ولاردىڭ ارقايسى 18 التىننان ولجالادى.
اسىرەسە 2015 جىلى بەيجىڭدە وتكەن الەم چەمپيوناتىنا كەنيا قۇراماسىنىڭ ونەرىنە جەر-جاھان جانكۇيەرلەرى قۇلشىنا قول سوقتى. 16 جۇلدەگە قول جەتكىزگەن ولار جالپى كوماندالىق ەسەپتە كوش باستادى. ال 2017 جىلى لوندوندا جالاۋى جەلبىرەگەن جارىستا قارا مارجاندار تەك اقش-تى العا جىبەرىپ, ەكىنشى ساتىعا تۇراقتادى.
مىنە, جەڭىل اتلەتيكاعا باسىمدىق بەرگەن كەنيا سپورتىنىڭ قىسقاشا تاريحى وسىنداي. بۇگىنگى تاڭدا ولار الەمنىڭ الپاۋىت مەملەكەتتەرىمەن تەرەزەسى تەڭ ونەر كورسەتۋدە. جاسىراتىنى جوق, جەڭىل اتلەتيكا سالاسىندا «قارا مارجانداردان» كوپ نارسە ۇيرەنۋگە بولادى. وسىنداي جەلمەن جارىسقان جەلاياقتاردىڭ كەلۋى قازاقستانعا وسى سپورت ءتۇرىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنا تىڭ سەرپىلىس اكەلەدى دەگەن ويدامىز.
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى