باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ سىرىم اۋدانىندا «اتا كاسىپ – ەلگە ءناسىپ!» اتتى كاسىبي جانە اۋەسقوي اڭ اۋلاۋدان تۇڭعىش رەت اۋدان بىرىنشىلىگى ءوتتى. بىرىنشىلىكتى سىرىم اۋداندىق جاستارمەن جۇمىس جونىندەگى رەسۋرستىق ورتالىعى مەن «سىرىم جاستارى» جاستار قوعامدىق بىرلەستىگى جانە جەرگىلىكتى اڭشىلار جانە بالىقشىلار قوعامدىق بىرلەستىگى ۇيىمداستىردى.
اڭشىلار سايىسى بۇلان اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى جامبىل اۋىلىنىڭ جانىنداعى بۇلان توعايىندا ءوتتى. توعاي ىشىمەن وتەتىن بۇلان وزەنىنىڭ ۇستىنە اڭشىلار شاتىرى تىگىلدى. شارانىڭ سالتاناتتى اشىلۋ سالتاناتىندا سىرىم اۋداندىق اڭشىلار جانە بالىقشىلار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ماقسوت بيسەنعاليەۆ, اۋدان اڭشىلارىنىڭ اقساقالى, كاسىبي اڭشى, بەلگىلى اقىن ماحمەت قاجياحمەتوۆ, سىرىم اۋدانىنىڭ پوليتسيا ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى جانبولات مىرزاشەۆ ءسوز سويلەدى. جارىسقا زاڭدى اڭشىلىق مىلتىعى جانە سىرىم اۋدانى اۋماعىندا اڭ اۋلاۋعا جولداماسى اڭشىلار عانا جىبەرىلدى.
- قازىر مىلتىعى بار ادامنىڭ ءبارى اڭشى بولىپ كەتتى. سىرىم اۋداندىق اڭشىلار مەن بالىقشىلاردىڭ قوعامدىق بىرلەستىگى پوليتسيا ينسپەكتورلارىمەن بىرگە رەيد جۇرگىزىپ, 2018 جىلى اۋدان اۋماعىندا زاڭسىز اڭ اۋلاعان 4 ازاماتتىڭ ۇستىنەن حاتتاما تولتىردى. ەسكەرتۋ بەرىلگەنى قانشاما. بۇگىنگى شارا ارقىلى ءبىز زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن, ءتارتىپتى, تابيعاتقا دەگەن جاناشىرلىقتى ناسيحاتتايمىز, - دەيدى سىرىم اۋداندىق اڭشىلار جانە بالىقشىلار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ وكىلى اقەدىل نۇرماشەۆ.
سايىس اڭشى يتتەردىڭ اڭ اۋلاۋىنان باستالدى. «جۇيرىككە جەل قامشى» اتتى تازىلاردىڭ جۇيرىكتىگىن سىنايتىن كەزەڭدە جىمپيتىلىق ءسابيت ومىرزاقوۆتىڭ كوكقۇتان اتتى تازىسى قوسقان نىساناعا التى تازىدان بۇرىن جەتىپ, جەڭىمپاز اتاندى. كوكقۇتاننىڭ ءىزىن الا جەتكەن ولەڭتىلىك تولەبي قايىرجانوۆتىڭ سۇڭقار اتتى تازىسى ەكىنشى ورىندى, يتبەگى رۇستەم ماعزوموۆتىڭ لاشىنى ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. وسىلايشا بوي قىزدىرىپ العان تازىلار جامبىل اۋىلىنىڭ ىرگەسىندەگى قامىستى سايدا قوياننىڭ ىزىنە ءتۇستى. ءسويتىپ تازىلاردىڭ جۇيرىكتىگى عانا ەمەس, يىسشىلدىگى, ءىز كەسۋ شەبەرلىگى دە سىنالدى. ايتا كەتەيىك, تازىلارعا قارلى سايدى تىمىسكىلەپ شىعۋ وڭاي بولمادى. قاتقان قاردىڭ بەتىمەن قويان قۋامىن دەگەن ەكى-ءۇش تازىنىڭ تىرسەگىن مۇز ءتىلىپ كەتتى. ۇيىمداستىرۋشىلار جەر جاعدايىنىڭ قولايسىزدىعىن ەسكەرىپ, تازىلار سىناعىن ەرتە توقتاتتى.
- تازى باپتاۋمەن اينالىسقانىما ءۇش جىلداي بولدى. لاشىن اتتى قازاقى تازىم وبلىستىق كورمەلەرگە, سايىستارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىن يەلەنىپ ءجۇر. قازاق «يت – جەتى قازىنانىڭ ءبىرى» دەپ تەگىن ايتپاعان. بىراق قازىر سول قازىنادان ايىرىلىپ قالۋ قاۋپى بار. ويتكەنى, قازاقستان اۋماعىندا تازا قاندى دەگەن ستاتۋسقا يە, رەسمي تىركەلگەن تازى از. ونىڭ ۇستىنە ءيتتىڭ بۇل تۇقىمىن رەسەيدىڭ پاتەنتتەپ الماق نيەتى بار. قازىر ءبىزدىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىندا 100 شاقتى تازى بار. اسىل تۇقىمدى وسىنداي يتتەردى ساقتاپ قالۋ, ونىڭ تازا تۇقىمىن كوبەيتۋ ىسىنە ءاربىر قازاق ارالاسسا, تىلەكتەس بولسا قانداي جاقسى. تازى دا – جىلقى سەكىلدى قازاقتىڭ ءبىر قۇندىلىعى عوي, - دەيدى تازى باپتاۋشى رۇستەم ماعزوموۆ.
بۇدان كەيىن مىلتىق اسىنىپ, ءدۇربى ءىلىپ, شاڭعىمەن ءبىرى توعاي ءسۇزىپ, ءبىرى وزەننىڭ قامىسىن جاعالاپ كەتكەن كەيبىر اڭشىلار مەجەلى ەكى ساعاتتان كەيىن ورتالىق نۇكتەگە قانجىعالارىن مايلاپ قايتتى. بۇل سايىستا ساكەن سۇلتانگەرەەۆ جەڭىمپاز اتاندى. جىمپيتىلىق اڭشىلار ماحمەت قاجياحمەتوۆ, ەرلان شۇكىروۆ, تالعات جاقىپوۆ بەلسەندىلىگى ءۇشىن ماراپاتتالدى. سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋدا ۇلگى, تابيعاتتى قورعاۋدا ءبىر كىسىدەي جاناشىرلىق تانىتىپ جۇرگەن جىمپيتىلىق ەركىن شۇرەنوۆ «اقساقال اڭشى», ال جەتىكولدىك ەسمۇرات ادىلەت «ەڭ جاس اڭشى» اتالىمدارىنا يە بولدى.
تۇسكى ۇزىلىستە قاتىسۋشىلار مەن سايىستىڭ قوناقتارى اڭشىلار شاتىرىندا جايىلعان دالا داستارحانىنان ءدام تاتتى. ساياتشىلىقتىڭ سالتاناتى, اڭشىلىقتىڭ قىزىعى جايلى نەبىر اڭگىمەنى وسى داستارحاننىڭ باسىندا وتىرىپ اڭشىلاردىڭ ءوز اۋىزدارىنان تىڭدادىق.
قازاقتا «مىلتىعىڭنىڭ كۇمىسىن ايتپا, ءتيىسىن ايت!» دەگەن جاقسى ءسوز بار. اڭشىلار اراسىنداعى مەرگەندىكتى انىقتايتىن سايىس ءدال وسىلاي اتالدى. بۇل جەردە سىرىمدىق اڭشىلار كوككە لاقتىرعان تارەلكەنى وپ-وڭاي قاعىپ تۇسۋمەن بولدى. ءتىپتى, ءۇش مۇمكىندىكتى ءمۇلت جىبەرمەگەن 4 مەرگەن تاعى دا فينالدىق كەزدەسۋ جاساپ, جەتىكولدىك كيىكباي قايىرعوجين مەرگەندەر سايىسىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى.
قاتىسۋشىلاردى سىرىم اۋداندىق جاستارمەن جۇمىس جونىندەگى رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى نۇرتىلەۋ بولات جانە «سىرىم جاستارى» جاستار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ساكەن مۇسا ماراپاتتادى.
- مەنىڭ اكەم دە اڭشى بولعان كىسى ەدى. ءوزىم دە بالا كۇنىمنەن مىلتىق الىپ, اڭعا شىقتىم. اڭشىلىقتىڭ شارتى – تابيعاتتى ءبۇلدىرۋ, اڭدى قۇرتۋ ەمەس. كەرىسىنشە, اڭشىلار ادام مەن تابيعاتتىڭ اراسىنداعى ەلشىگە اينالۋى كەرەك. مەن زاڭدى اڭشىلىقتىڭ جاعىندامىن. باسقا اڭشىلار دا بۇل كاسىپكە ادالدىقپەن, تازالىقپەن كەلسە ەكەن. اۋدانداعى اڭشىلاردىڭ تۇڭعىش بىرىنشىلىگى وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الداعى ۋاقىتتا مەرگەندىك ءداستۇردىڭ ءبىر ءتۇرى – ساداق تارتۋ, جامبى اتۋ ونەرىنەن دە جارىستار وتسە دەيمىن, - دەيدى كاسىبي اڭشى, اقىن ماحمەت قاجياحمەتوۆ.
اڭشىلار بىرىنشىلىگى الداعى ۋاقىتتا ءداستۇرلى شاراعا اينالماق.
باۋىرجان شيرمەدين ۇلى,
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
باتىس قازاقستان وبلىسى