ۇستاز مارتەبەسى –ۇلت مۇراتى

نۇرلان دۋلاتبەكوۆ,

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:

– قازاق رۋحانياتىنىڭ قا­را شاڭىراعى, ەل باسىلىمى «ەگە­مەندە» مۇعالىم مارتە­بە­سىنە قاتىستى زاڭ جوبا­سى­نىڭ تالقىلاۋى وتكەنىنە قۋا­نىش­تىمىن. وسى سالاداعى مامان­دارمەن وي بولىسۋگە شاقىر­عان­دارىڭىزعا العىسىمدى بىلدى­رەمىن. وسىلايشا, بۇل زاڭ جوباسى رەسپۋبليكاعا تارالىپ, حالىقتىڭ دا تالقىلاۋىنا تۇسپەك. 

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى زاڭ جوباسىن اسى­عا كۇتىپ ءجۇر. ەلباسى سوڭعى جول­­­داۋىندا پارلامەنتكە, اسى­رەسە ونداعى پەداگوگيكالىق تا­­جىريبەسى بار دەپۋتاتتارعا مۇ­­عالىم مارتەبەسىنە قاتىستى ۇسى­­نىستاردى, كەمشىلىكتەردى قاراستىرۋ تاپسىرماسىن بەرگەن. زاڭ جوباسىنداعى ماسە­لەگە قاتىستى پىكىرى بار ازامات­تا­رىمىزدىڭ وي قوسارىنا سەنىم­دىمىز. ءبىز ءۇشىن حالىق پىكىرى, ۇسىنىستارى قاشاندا جوعارى. 

بۇل زاڭ جوباسىنىڭ ەرەكشە­لىگى – وسى سالادا ەڭبەك ەتكەن ۇلا­عاتتى ۇستازداردىڭ اۆتور بولۋى. سونىمەن قاتار مىڭ­دا­عان حالىقتىڭ وي ءبولى­سىپ, ۇسى­نىستارىن ءبىلدىرۋى دە دەپۋتاتتىق تاجىريبەمىزدە العاش­قى جاعداي بولىپ وتىر.

زاڭنىڭ ومىرشەڭ بولۋى ماماندار ويىنىڭ ءبىر جەردەن شى­عۋىنا بايلانىستى. قوعامدىق وتىرىستان كەيىن حالىق اراسىندا زاڭ قابىلدانىپ قويعانداي قاۋەسەتتەر تاراپ كەتتى. سوندىق­تان بۇقاراعا زاڭنىڭ قابىلدان­باعانىن, ءالى دە تالقىلاۋ مەن قو­سىمشالار ەنگىزۋ ۇستىندە ەكەنىن ءتۇسىندىرۋىمىز كەرەك.

ياعني, بۇل – جو­با, ءالى زاڭدىق كۇشىنە ەنبەدى. 

ءاربىر پىكىر, ءاربىر وي دەپۋتاتتار ءۇشىن ماڭىزدى. جاقسى پىكىردىڭ بارلىعىن قابىلداعىمىز كەلەدى. وسى ورايدا كاسىبي زاڭ­گەر رەتىندە ءار نورمانىڭ دەك­لا­را­تيۆتى جانە وبەكتيۆتى ورىن­دالۋى بولاتىنىن ايتىپ وتكىم كە­­لەدى. سوندىقتان زاڭنىڭ ورىن­دالۋى ءۇشىن دەكلاراتيۆتى وز­گە­رىستەر ۇيىمداستىرۋعا تىرى­سۋىمىز كەرەك. بۇل زاڭدى پاي­دالانۋشى ادام رەتىندە ءىى تا­راۋدىڭ «پەداگوگ مارتەبەسىنىڭ ماز­مۇنى» اتتى 3-بابىنا نازار اۋدارساق, باپ اتاۋىنداعى پەداگوگ مارتەبەسىنىڭ مازمۇنىن كورىپ تۇرعانىم جوق. ياعني, بۇل جەردە «پەداگوگتىڭ مارتەبەسى ەرەكشە» سىندى دەكلاراتيۆتى تۇردە سيپاتتاما بەرەدى. مەنىڭشە, بۇل جەردە پەداگوگ مارتەبەسىنىڭ انىقتاماسى بولۋى ءتيىس. «پەداگوگ مارتەبەسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ  زاڭناماسىمەن بەلگىلەنگەن قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردىڭ, ولاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىنىڭ, الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر مەن وتەم­اقىلاردىڭ, شەكتەۋلەر مەن جاۋاپكەرشىلىكتەردىڭ جيىن­تىعى» دەپ مازمۇنىن اشىپ الساق ءارى قاراي دامۋ بولادى. 

ال ءىىى تاراۋدىڭ «پەداگوگتىڭ كاسىپتىك قىزمەتتەگى اكادەميالىق بوستاندىقتارى مەن قۇقىقتارى» دەپ اتالاتىن 12-بابىندا كورسە­تىلگەن مۇمكىندىكتەر اراسىندا جاس ماماندارعا قاتىستى ماسەلەلەر جوق. 

پەداگوگتەر مارتەبەسىن قاراس­تىرعان كەزدە استانا, الماتى سياقتى ۇلكەن قالالاردىڭ توڭى­رەگىندە قالماۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ زاڭدا شالعايداعى ءتورت, سەگىز جىلدىق مەكتەپتەردىڭ مۇددەسى قاراستىرىلماعان. اۋىلداعى مەكتەپتەردە مۇعالىم از, ال ولاردى بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىنا جىبەرۋ ءۇشىن مەكتەپتى جابۋعا تۋرا كەلىپ جاتادى. وسى سىندى ماسەلەلەر زاڭنىڭ ورىندالماۋىنا, مەحانيزمنىڭ بۇزىلۋىنا الىپ كەلەدى.  پەداگوگ – بولاشاق پرەزي­دەنتتىڭ, عارىشكەردىڭ, مەملە­كەتىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتىنىڭ ءومىر جولىنا جولداما بەرەتىن تۇلعا. سوندىقتان بۇل زاڭ – كەرەمەت زاڭ. قابىلدانعالى جات­قان زاڭنىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك ءمانى ۇلكەن. بۇنىڭ جاقسى بولىپ شىعۋى, حالىققا قىزمەت ەتۋى قوعامنىڭ وسۋىنە سەپتىگىن تيگى­زە­دى. ءبىز قولدايمىز, بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى سالىپ جۇمىس ىستەيمىز.

سونىمەن قاتار كوپجىلدىق ءوتىلى بار, ورتا جاستان اسقان پەدا­گوگتارعا بىلىكتىلىك ساناتىن بەرۋ ءۇشىن مىندەتتى تەستىلەۋدەن وتكىزۋ تۋرالى ءالى دە ويلاسقانىمىز ءجون. بۇنىڭ ءوزى پەداگوگتىڭ مار­تەبەسىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن. ءبىز شەتەلدەردىڭ مۇعالىم مارتە­بەسىنە قاتىستى زاڭدارىن قارادىق. جاس ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرمەي بارلىق مۇعالىمدى تەك بىلىكتىلىك ساناتى بويىنشا تەڭەستىرۋ مەنىڭشە دۇرىس ەمەس. جاس ماماندى قورعاپ, قولدايمىز دا, ال كوپ جىل قىزمەت ەتكەن مۇعالىمدەردى ءبىر دەڭگەيدە قالدىرۋىمىز قاتەلىك. ولاردىڭ جەتىستىكتەرىن, ەڭبەگىن ەلەۋىمىز كەرەك. ولاردى تەست تاپسىرۋعا ماجبۇرلەسەك, ولاردىڭ قانداي مارتەبەسى قالادى؟!.

باعىم ابۋباكىرقىزى, 

ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگىنىڭ مەكتەپكە دەيىنگى جانە ورتا ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باسشىسى:

– ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­ترلىگىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا پەداگوگتار مەن قوعام ءۇشىن ماڭىزى زور «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭى­نىڭ جوباسىن (نەگىزگى زاڭ) ازىرلەۋ بارىسىندا جۇيەلى دە, اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق وسى نەگىزگى زاڭ جوباسىنا ەنگىزىلگەن نورمالار بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە پەداگوگ مارتەبەسى, مۇعالىم مەن وقۋشىعا جۇكتەمەنى تومەندەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن ىلەسپە زاڭ جوباسى دا ازىرلەنۋدە. نەگىزگى جانە ىلەسپە زاڭ جوبالارى پەداگوگتەر ءۇشىن بارلىق يگىلىكتى قاراستىرىپ, جۇكتەمەنى ازايتۋعا, ءجونسىز تەكسەرىستەر مەن مىندەتتەن تىس فۋنكتسيالاردان اراشالاۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قاتى­ناستاردى رەتتەيدى.

ەڭ الدىمەن مينيسترلىكتە ەكى زاڭ جوباسىنىڭ قۇرىلىمى مەن مازمۇنىن انىقتاۋ ماقساتىندا ونىڭ تۇجىرىمدامالارىن ازىر­لەۋ ءۇشىن قۇرامىنا مۇعالىم-پراك­تيكتەر, عالىمدار, زاڭگەرلەر, دەپۋتاتتار, سالالىق كاسىپوداق وكىلدەرى قوسىلعان جۇمىس تو­بى قۇرىلدى. جۇمىس توبى حا­لىقارالىق تاجىريبەلەر مەن زەرتتەۋلەردى, يۋنەسكو-نىڭ «پەداگوگتىڭ ەرەجەسى تۋرالى» ۇسىنىمدارىن, «مۇعالىم مار­­تەبەسى تۋرالى» تمد-نىڭ مو­دەلدىك زاڭىن, باسقا دا وتان­دىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق قۇ­جاتتاردى زەردەلەپ, سونىڭ نەگىزىندە ەكى زاڭ جوباسىنىڭ تۇجى­رىمدامالارى ازىرلەندى. تۇجى­رىمدامالار مازمۇنىن كەڭ كولەمدە تالقىلاۋ ءۇشىن مينيسترلىكتىڭ سايتىندا جانە ء«بىلىمدى ەل» گازەتىنىڭ بەتتەرىندە «پە­داگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ» اتتى ارنايى ايدار اشىلدى, وعان بار­لىق ءوڭىر مۇعالىمدەرىنەن 10 مىڭنان اسا ۇسىنىس ءتۇستى. وسى ۇسىنىستار ەسكەرىلە وتىرىپ, پىسىقتالعان زاڭ جوبالارىنىڭ تۇجىرىمدامالارى مينيستر­لىكتىڭ رەسمي سايتىندا جانە «اشىق نورماتيۆتىك قۇقىق­تىق اكتىلەر» پورتالىندا تال­قىلاندى. سونىمەن قاتار مەم­لەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى ات­قارۋشى ورگاندار, اككرەديتتەلگەن بىرلەستىكتەر, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ كەلىسىمى بولدى. سايكەسىنشە, 2018 جىلعى 14 جەلتوقساندا ادى­لەت مينيسترلىگىنىڭ زاڭ جو­با­لاۋ قىزمەتى ماسەلەلەرى جو­نىن­دەگى ۆەدومستۆوارالىق كو­ميسسياسىنىڭ (ۆاك) 469-وتىرىسىندا ماقۇلدانعان تۇ­جى­رىمدامالار نەگىزىندە نە­گىزگى جانە ىلەسپە زاڭ جوبالارى ازىر­لەندى. نەگىزگى زاڭ جوبا­سى­­­نىڭ قۇ­رىلىمى 6 تاراۋ, 21 باپ­تان قۇرال­سا, ىلەسپە زاڭ جوباسى 2 باپتان تۇرادى, ياعني بىرنەشە كودەكس پەن زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلۋدە.

وسى زاڭ جوبالارىمەن پەدا­گوگتەردى تانىستىرۋ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ, ۇسىنىستارىن ەن­گى­زۋگە مۇمكىندىك بەرۋ ماقسا­تىندا WhatsApp جەلىسى ارقىلى 7 231 پەداگوگيكالىق توپقا جى­بەرىلدى جانە وڭىرلەرمەن ون­لاين رەجى­مىندە, ءباسپاسوز كونفە­رەن­تسيالارىن­دا, بريفينگ­تەردە پارلامەنت ءماجى­لىسى دەپۋ­تات­تارى­نىڭ قاتىسۋى­مەن تال­قى­لاندى. سون­داي-اق مينيسترلىك قازاق­ستان­دىق سالا­لىق ءبىلىم جانە عى­لىم قىز­مەتكەرلەرىنىڭ كاسىپ­وداق وكىل­دەرىمەن بىرلەسىپ, بارلىق وڭىر­لەردە زاڭ جوبالارىن پەداگو­گيكالىق قاۋىمداستىقپەن تال­قىلاۋ جۇمىستارىن وتكىزۋدە. 

بۇگىندە «پەداگوگ مارتە­بە­سى تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا پە­دا­­گوگتىڭ ماتەريالدىق جاع­دا­يىن قامتاماسىز ەتۋگە مەملە­كەتتىك بيۋدجەتتەن بولىنەتىن شىعىس­تاردىڭ ەسەپتەرى, قارجىلىق-ەكو­نو­ميكالىق نەگىزدەمەلەرى ازىرلەنىپ, مۇددەلى مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان كەلىسىم الىنۋدا. ۇستاز مەرەيىن ءوسىرۋ, ونىڭ مارتەبەسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان تاريحي مۇمكىندىك – زاڭ جوبالارى كەلىسۋ ناتيجەسى بويىنشا جانە مۇددەلى ورگانداردان عىلىمي-قۇقىقتىق, عىلىمي-ەكونوميكالىق, عىلىمي-لينگۆيستيكالىق ساراپتامادان وتكەن سوڭ, رەگلامەنت تالاپتارىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاراۋىنا ەنگىزىلەدى.

ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنگەن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا بەلسەندىلىك تانىتىپ, دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرعانى جانە ايتىلعان قۇندى ۇسىنىستارى ءۇشىن «Egemen Qazaqstan» گازە­تىنىڭ ۇجىمىنا مينيسترلىك اتىنان العىس ايتۋىمىز كەرەك.

مايرا تۇرعانقىزى,

قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپ­وداعى­­نىڭ ءتورايىمى: 

– مۇعالىم مارتەبەسى – مەم­لەكەتتىڭ مارتەبەسى. كەيبى­رەۋلەر «ەلباسى بۇل جەردە مۇعالىمنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ, ارتىق جۇ­مىستان ارىلتۋ تۋرالى ايتتى, ولاردىڭ ەڭبەكاقىسىن ءوسىرۋ جونىندە ايتىلمادى» دەيدى. ماسەلە بۇل جەردە ەكەۋىنىڭ تۇسپا-تۇس كەلىپ, ءبىر-بىرىمەن قابىسىپ جاتۋىندا. نەلىكتەن جاس جىگىتتەر مۇعالىم ماماندىعىنا كەلمەيدى دەپ ايتىپ جاتىرمىز. الەۋمەتتىك جەلىدە جەر-جەردەگى مەكتەپتەگى ۇل بالالاردىڭ توبەلەسىپ جاتاتىن بەينەلەرى بەلەڭ الىپ كەتتى. بۇل ءبىلىم وشاقتارىنداعى ەر مۇعالىمدەردىڭ ازايعانىن اڭعارتادى. ۇلدار نەگە مەكتەپكە مۇعالىم بولىپ بارمايدى؟ سەبەبى مەكتەپتىڭ جالاقىسى از. ازامات دەگەن الىمساقتان اۋلەتتىڭ اسىراۋ­شىسى ەمەس پە؟ ول تۇرماق ايەل ازاماتتارعا دا بۇل ايلىق ازدىق ەتەدى. سوندىقتان مۇعالىمنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدى ولاردىڭ ايلىق جالاقىلارىن وسىرۋدەن باستاۋ كەرەك. زاڭدا كورسەتىلگەن دۇنيەلەردى ىسكە اسىرۋ قاراجاتقا كەلىپ تىرەلەدى. ۇستازدارعا كوشە تازالاتپاۋ, مىندەتىنە كىرمەيتىن جۇمىستارعا جۇمساۋدان بولەك, ولاردىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىن كوتەرۋدى دە باسا نازارعا العان ابزال. ەگەر مەملەكەتىمىز وسى ىسكە بارىن سالىپ جۇمىلا جۇمىس ىستەسە, بولاشاعىمىزعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا دەپ ويلايمىن. بۇل رەتتە دارىگەرلەر دە, مادەنيەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە ءبىز كىمنەن كەمبىز, بىزگە دە سونداي جاعداي جاسالسىن دەپ شىعۋى مۇمكىن. ءبىز اتالعان ماماندىق يەلەرىنىڭ ەڭ ءبىرىنشى ۇستازدىڭ الدىنان ءتالىم الاتىنىن ۇمىت­پاۋىمىز كەرەك. سول سەبەپتى زاڭ­نىڭ قاراجاتقا قاتىستى باپتارىن ناقتىلاپ شەشپەي, بۇل زاڭ دەكلاراتسيا كۇيىندە قالادى.

ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, زاڭ ورىندالۋى ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىندا قاراجات بولۋى كەرەك. قازىرگى قولدانىستاعى زاڭدا مۇعالىمدەردى وتىن-سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, تەگىن مەديتسينالىق ساراپتامادان ءوتۋ دەگەن ماسەلەلەر بار. بىراق تولىق ورىندالماي جاتىر. نەگە؟ سەبەبى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىندا قاراجات جەتىسپەيدى. قازىرگى زاڭ جوباسىندا دا مۇعالىمنىڭ تۇرمىسىنا قاجەتتى الەۋمەتتىك پاكەتتەر قاراستىرىلعان. بىراق ونىڭ دا ىسكە اسۋى اقشاعا كەلىپ تىرەلەدى. سوندىقتان وسىنىڭ بارلىعىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىنە مەملەكەتتەن قوسىمشا قاراجات بەرىلسە دەگەن ۇسىنىس بار. حالىق بۇل جاڭالىقتى ۇلكەن قۋانىشپەن قارسى الدى, ەندى وسى ويى جۇزەگە اسىپ, تاۋى شاعىلماسا ەكەن دەيمىز. ەگەر بۇل جوبا قۇجات كۇيىندە قالسا, ەلدىڭ ۇكىمەتكە دەگەن سەنىمسىزدىك سەزىمى ءورشي ءتۇسىپ, قۋانعان كوڭىلى سۋ سەپكەندەي كۇيگە تۇسەرى انىق. قاجەتتى قاراجات ءبولىنىپ, ءتيىستى كومەك كورسەتىلسە, ەر-ازاماتتار دا مۇعالىم ماماندىعىن تالاسا تاڭدايتىن ەدى. ازاماتتار جۇرگەن جەردە داۋ-جانجال بولماي, ءتارتىپ ورنايتىنىنا سەنىمدىمىن.

سۇلەيمەن مامەت, 

«Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ارداگەرى; جۋرناليست:

– جاقىندا ەل اراسىندا مۇعالىمدى اتا-انانىڭ ۇرعانى تۋرالى وقيعا تالقىلاندى. تاياۋدا عانا ول مۇعالىمنىڭ جۇمىستان كەتكەنى جانە وقۋشىنىڭ اتا-اناسىنا 100 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل تولەيتىنىن ەستىدىك. جۇمىس ورنىنان مۇعالىم كەتكەننەن كەيىن ونىڭ بەدەلىن قالاي كوتەرەمىز؟ مۇعالىم سول جۇمىس ورنىندا قالۋى ءتيىس ەدى. شەشىمدى شىعارعان سوت ورگاندارى ءىستى قايتا قاراپ جاتىر. بىزدە زاڭ جوق ەمەس, بار. تەك ءوز دەڭگەيىندە جۇزەگە اسپايدى. ماسەلەنىڭ ءبارى وسىعان كەلىپ تىرەلەدى. ءبىلىم تۋرالى زاڭنىڭ ىشىندە مۇعالىم مارتەبەسى تۋرالى ايتىلعان. ەندى تاعى جەكە زاڭ قابىلداۋ كەرەك دەپ جاتىرمىز. ەرتەڭ سوندا اتا-انا, بالا تۋرالى زاڭداردى دا قابىلداۋ كەرەك پە؟ زاڭنىڭ ورىندالمايتىن سەبەبى نەدە؟ بىزدە زاڭنان بۇرىن باسشىنىڭ ءسوزى ءجۇرىپ تۇر. تيىسىنشە باسشىدان اسىپ ەشكىم ەشقايدا بارا المايدى. 

بۇگىندە مينيسترلىك پەن اكىم­دىكتىڭ ءرولى قانداي؟ يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بولعان ۋاقىتتا ورتا ءبىلىم تۋرالى زاڭدى «Egemen Qazagstan» گازەتىنە جاريالاپ, ەكى اي تالداعانبىز. بۇكىل ەل وسى ءىستى قولعا الايىق دەپ حات جازعان بولاتىن. ي.تاسماعامبەتوۆ اتى­راۋ وبلىسىنا اكىم بولىپ كەتكەن سوڭ جوعارىدا ايتىلعان زاڭ قابىلدانبادى. ودان كەيىن قىرىمبەك كوشەرباەۆ مي­نيسترلىككە كەلگەندە ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى بىرقاتار زاڭ قابىلداندى. ول تۋرالى قى­رىمبەك كوشەرباەۆ, ءادىل اح­مەتوۆ, الما ابىلقاسىموۆا, حور­لان راحىمبەك «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جوعارى ءبىلىمدى دامىتۋ ستراتەگياسى» اتتى كىتاپ شىعارعان. ودان كەيىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىن نۇرالى بەكتۇرعانوۆ باسقارعان تۇستا 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. 48 مەكتەپكە ەكسپەريمەنت جاسالدى. ەكسپەريمەنتكە قاتىستى تالقىلاۋدا مۇعالىمدەر «ورتا مەكتەپكە دە, باسقا مەكتەپكە دە ءبىر ستاندارت ءتان» ەكەنىن ايتىپ, نارازىلىقتارىن ءبىلدىردى. مينيسترلىككە ءشامشا بەركىمباەۆا كەلگەن تۇستا اۋىل مەكتەبى تۋرالى زاڭ قابىلداندى. بۇل زاڭدا «ماسەلەنىڭ ءبارىن اۋىل­دان باستايىق» دەگەن باستاما كوتەرىلدى. «Egemen Qazaqstan» گازە­تىندە «ۇلتتىق مەكتەپتىڭ ۇلى مۇراتى» دەگەن ايدار اشىپ, بۇل ماسەلەنىڭ بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن تالقىلادىق. بۇگىنگى زاڭدى دا وسىلاي ءار باپ بويىنشا تال­قىلاۋىمىز كەرەك. 

ەڭ الدىمەن مۇعالىم مارتە­بەسىن ايلىعىن كوتەرۋدەن باستاۋ كەرەك شىعار. جۋىردا «قارەكەت» باعدارلاماسىندا التى جىل بۇرىن اۋىلعا بارعان, 28 مىڭ تەڭگە ايلىق الاتىن جاس مۇعالىم كەيىپكەر بولدى. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى اياسىندا اۋىلعا بارعان سوڭ جەرگىلىكتى بيلىك مۇعالىمگە 2 ملن 700 مىڭ تەڭگە اقشا بەرگەن. ول بۇل قاراجاتقا ءۇي ساتىپ الىپ, 15 جىلدا تولەپ ءبىتىرۋى كەرەك. قازىرگى تاڭدا مۇعالىمنىڭ جالاقىسى نەبارى – 80 مىڭ تەڭگە. سونداي-اق اتالعان زاڭداعى 6-باپتىڭ 1-تارماعىندا «پەداگوگتىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن قۇرمەتتەۋگە قۇقى بار» دەپ جازىلعان. ونى كىم قۇرمەتتەيدى؟ ءوزىن ءوزى قۇرمەتتەي مە؟ «پەداگوگكە ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن قورعاۋعا كەپىلدىك بەرىلەدى» دەلىنگەن. كەپىلدىكتى كىم بەرەدى؟ وسىنى بەرەتىن ناقتى ادام بار ما؟ سول سياقتى 7-باپتىڭ 3-تارماعىندا «ماتەريالدىق تەحني­كالىق قامتاماسىز ەتۋدى وقىتۋ جانە تاربيەلەۋ قۇرال­دارىمەن جاراقتاندىرۋدى ۇيىم­داستىرۋ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا جۇكتەلەدى» دەلىنگەن. ال ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى قارجىنى قايدان الادى؟ 

تاعى دا 11-باپتا ء«وزى­نىڭ كا­سىپتىك قىزمەتىندە ۇيىمداس­تىرۋ­شىلىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق, ونىڭ ىشىندە وقىتۋ جانە تاربيەلىك قۇرالدارىن قام­تاماسىز ەتۋ» تۋرالى جازىلعان. دەمەك, قارجىنى كىم تولەيدى دەگەن سۇراقتىڭ تۋىنداۋى زاڭدى­لىق. 

ودان بولەك «مۇعالىمنىڭ بەدەلى جوق؟ بارساق ءۇنسىز قالا­دى» دەپ پەداگوگ مامانداردى جاز­عىرۋدان العا جان سالمايمىز. مۇعالىمدەردىڭ قارسى پىكىر ايتۋىنا دا كەرى اسەر ەتەتىن فاكتورلار كوپ. بۇگىنگى تاڭدا مەكتەپ ديرەكتورلارىنا قوڭىراۋ شالساڭ, «قولى بوس ەمەس, جينالىسقا كەتتى» دەگەن جاۋاپ ەستيسىڭ. دي­رەكتور مۇعالىمدەردىڭ تۇساۋىن بايلاپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. مەكتەپتىڭ ديرەكتورىن كىم بە­كىتەدى؟ مەكتەپتىڭ ديرەكتورىن بەكىتكەن كەزدە مۇعالىمدەردىڭ پىكىرىنە قۇلاق اسقان ءجون. دي­رەكتوردىڭ مەكتەپتى بەس جىل باسقاراتىنى تۋرالى وسى زاڭدا كورسەتىلۋى ءتيىس. ياعني, بەس جىلدان كەيىن قىزمەت ورنىن بوساتۋى كەرەك. باسشىنىڭ مۇعالىم پىكىرىمەن ساناسپاي سايلانۋى مۇعالىم بەدەلىنىڭ تۇسۋىنە اسەر ەتەدى. ويتكەنى باسشىنى ۇجىم سايلاي الماعان جەردە ۇجىم مۇشەلەرىنىڭ بەدەلى بولمايدى.

ەلدوس بولاتحان ۇلى,

استانا قالاسى گۋماني­تارلىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى, زاڭگەر: 

– ءبىز ەگەر پەداگوگ مارتەبەسىن شىنىمەن كوتەرگىمىز كەلسە, جا­نە پەداگوگيكا سالاسىنداعى جا­عىمسىز ترەندتى توقتاتىپ, ونى ءوسۋ تراەكتورياسىنا شىعارۋدى قالاساق, ماسەلەگە سىني تۇرعىدا قاراۋىمىز قاجەت. بۇل دا بىزگە بەرىلگەن تاريحي مۇمكىندىك ەكە­نىن جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى رەتىندە تۇسىندىك. ونىڭ ىشىندە 60 شاقتى ادام, ديرەكتور, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىسى, كوللەدج, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەك­تەپتەرىنىڭ مۇ­عا­لىمدەرى بار. ءبا­رىمىز جينالىپ, «نە ىستەي­مىز؟» دەگەن سۇراق ورتاعا تاس­تال­عاندا, شىنى كە­رەك, الدىمەن «توبەلەسىپ» ال­دىق. اقي­قاتىن ايتايىق, قازىر حا­لىقتا قۇقىقتىق نيگيليزم دەگەن بار. زاڭ قابىلدانادى, بىراق ول ورىندالمايدى. وسىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ناقتى ورىندالاتىن, قولدانىلاتىن زاڭ جوباسىن جاسايىق دەگەن نيەتپەن باستادىق. ءبىزدىڭ قوعامدى كوپ ادام, اسىرەسە ۇلكەن كىسىلەر سىنايدى, بىراق ءوزى ەشتەڭە ۇسىنبايدى. «سىناڭىز, سوسىن شەشۋدىڭ جولىن ۇسىنىڭىز, ءوزىڭىزدى-ءوزىڭىز بۇركەمەڭىز», دەيمىز.

ءبىلىم تۋرالى زاڭدا مۇعالىم­دەردى قىزمەتىنە ءتان ەمەس جۇمىس­تارعا تارتۋعا بولمايدى دەگەن تىيىم بار. ول نەگە ورىندالمايدى؟ سويتسەك تىيىم بار, بىراق سول ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك جوق ەكەن. كەز كەلگەن زاڭنىڭ ءاربىر نورماسى ءىس-ارەكەتتىك ەمەس, ونىڭ ءبىرشاماسى قىزمەت كورسەتۋشى, سۇيەمەلدەۋشى, ياعني دەكلاراتيۆتى بولىپ كەلەدى. مىنا زاڭ جوباسى 21 باپتان تۇرادى. تىڭ نورمالار قانشالىقتى بارىن باقىلاپ كوردىم, جارتىسىنان استامىندا استىن سىزىپ قوياتىن تۇستار بار. ءسوزىمدى راستاۋ ءۇشىن كەلتىرە كەتەيىن, ء«بىلىم تۋرالى» زاڭداعى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا تىيىمعا جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بولۋىن قاراستىردىق – 8-باپتىڭ 2-تارماعى. 

زاڭ – ءنورماتيۆتىڭ, قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ يەرارحياسىندا تۇرعان جوعارعى نورماتيۆتىك قۇجات. ونىڭ ىشىندە بارلىق رەتسەپتەردى جازا المايسىز. سوندىقتان ەكىن­شى تارماقتا جاۋاپكەرشىلىكتى قاراستىردىق. ياعني, ءبىز پەداگوگتى ءوزىنىڭ فۋنكتسياسىنان تىس دۇ­نيەلەرگە تارتاتىن لاۋازىم يە­لەرىن جاۋاپكەرشىلىككە تار­تۋدىڭ قۇقىقتىق تەتىگىن بەرىپ وتىرمىز. بولاشاقتا, مىسالى, ديرەكتور دا, مينيسترلىك وكىلدەرى دە مۇنداي قادامنان بىرتە-بىرتە باس تارتاتىن بولادى. بۇل – ءبىر. ەندى وسى زاڭدى جۇمىس ىستەتۋگە ناقتى نورما – 7-باپتىڭ 4-تارماعى. 

مەن گۋمانيتارلىق كوللەدج­گە باسشىلىققا جىل اياقتالىپ قالعاندا كەلدىم. ماعان كىتاپ­حاناشى باسىلىمداردىڭ ءتىزىمىن اكەلدى. ىشىندە 66 باسىلىم بار ەكەن. كوبى وقىلمايدى. اراسىندا پەداگوگتاردىڭ ءوزى ماقالاسى شىق­قانىن عانا قولىنا الادى. ارىپتەستەرمەن اقىلداسا وتىرىپ, تەك كەرەگىن قالدىرىپ, قالعانىنا جازىلمايتىن بولدىق. مىنە, بۇل دا ءبىر ماڭىزدى نورما.

تاعى ءبىرى – 11-باپتىڭ 6-تار­ماعى. وسى باپتىڭ نەگىزىن­دە ءبىز اكىمشىلىك-قۇقىق بۇزۋ­شى­لىقتار تۋرالى كودەكستە مۇ­عا­­لىمگە قىزمەتىن جۇرگىزۋ­گە بو­­­گەت جاساعانى ءۇشىن جاۋاپ­كەر­­­­­شىلىككە تارتۋدى قاراس­تى­رىپ وتىرمىز. ارينە سوت پراك­­تيكاسى بۇل نورمانىڭ قان­شا­لىقتى ومىرشەڭ ەكەنىن, قان­داي قۇقىقتىق تەتىكتەرىمەن قامتا­ماسىز ەتىلگەنىن كورسەتە جاتار. دەگەنمەن, پەداگوگىمىز رەتتەلىپ, ءوزىنىڭ كاسىپتىك مىندەتتەرىنىڭ اياسىن انىق ءبىلىپ, وعان ەشكىمنىڭ نەگىزسىز ارالاسۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيدى دەگەن ۇمىتتەمىز. 

«وزگەگە ساۋلەمدى تۇسىرەم دەپ, ءوزىم كۇيىپ بارام» دەگەن ءسوز بار, شىنىندا بۇل اۋىر, مو­رالدىق, ەموتسيالىق تۇرعىدا ادام ءوزىن قاتتى شىعىندايتىن جۇمىس. سوندىقتان مۇعالىمنىڭ زەينەتكەرلىككە مەرزىمىنەن بۇرىن شىعۋىن گۋماندى دەپ ەسەپتەدىك. بالكىم سول ۋاقىتقا دەيىن جي­ناقتالعان زەينەتاقى قورى سونشالىقتى قوماقتى بولماۋى مۇمكىن. دەگەنمەن, ادامنىڭ مۇنداي قۇقىقتىق مۇمكىندىگىنىڭ بولعانى دا ۇلكەن جەتىستىك. 

زاڭ جوباسىندا بار بولعانى 21 باپ بولسا دا, مەكتەپ تۇلەگىنىڭ جوو-عا كەلگەننەن باستاپ ونىڭ ۇزدىكسىز كاسىبي دامۋىندا بارلىق جولدى قامتيدى. ماسەلەن, ءبىز دارىندى بالالاردى, سونىڭ ىشىندە التىن بەلگى يەگەرلەرىن, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق كونكۋرس جەڭىمپازدارىن وقۋ ورنى ارتىقشىلىقپەن قابىلداۋىنا مۇمكىندىگى بار دەگەن نورمانى ەنگىزدىك. قازاق ۇلتتىق پەدا­گوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى قازىردىڭ وزىندە وسىنداي ۇزدىك تۇلەكتەردى تارتىپ وتىر ەكەن. ال نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پەداگوگيكالىق ماماندىقتا وقيتىن ستۋدەنت­تەرىنىڭ شاكىرتاقىسى كوتەرىڭكى. مىنە, وسى جۇيەنى بارلىعىنا ەنگىزۋگە بولادى. 

پەداگوگيكالىق سالاداعى وقۋ جىلدارىن ەڭبەك وتىلىنە ەسەپتەۋ تۋرالى نورمانى دا ەنگىزدىك. سونىمەن قاتار پەداگوگيكالىق قانا ەمەس, كورشىلەس, سوعان ۇقساس سالا ماماندارى كەلسە دە, قىسقا مەرزىمدى وقۋ ارقىلى پەداگوگيكادا جۇمىس ىستەي الادى. مىسالى, يزرايلدە سولاي, بۇرىنعى ۇش­قىشتار, گەولوگتەر, قىسقاسى, تاجى­ريبەسى مول, ۇيرەتەتىنى كوپ ادام­دارعا مۇمكىندىك بەرۋ كوز­دەلگەن. 

يۋنەسكو-نىڭ مۇعالىم مار­تە­بەسى جونىندە 1966 جىلعى ۇسىنىسى بار, وندا: «مەم­لە­كەت­تەرگە مىناداي نورما­نى قاراستىرۋ قاجەت: ەگەر پە­دا­­گوگتىڭ باسى داۋعا قالاتىن بولسا, وعان بايلانىستى داۋ, تەرگەۋدىڭ بارىسى جانە ول جو­نىندەگى قابىلدانعان شەشىمدى جا­ريالاۋعا رۇقساتتى تەك پە­دا­گوگتىڭ ءوزى بەرۋى كەرەك», دە­لىنگەن. ءبىز پەداگوگتان رۇقسات سۇراماي, الەۋمەتتىك جەلىگە جاريالاي سالامىز. مىنە, بۇل دا ءبىر شىعىندى قاجەت ەتپەيتىن, بىراق اسا ماڭىزدى, مۇعالىمدەردى قۇقىقتىق جاعىنان ەرەكشە قورعايتىن نورما بولار ەدى.

اياتجان احمەتجان,

رەسپۋبليكالىق «QAZBILIM» ورتالىعى­نىڭ ديرەكتورى:

– 10 جىلدان بەرى مۇعالىممىن. ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى 90-نان اسا ماقالا جازدىم. ەڭ الدىمەن بۇل زاڭعا مەكتەپ, ءبىلىم ءبولىمى, دەپارتامەنت باسشىلارى سەكىلدى اكىمشىلىك لاۋازىمدى ورىندارعا سوڭعى بەس جىلدا ۇزدىكسىز ءبىلىم سالاسىندا جۇمىس ىستەگەن ادامدار عانا تاعايىندالۋى ءتيىس دەگەن ارنايى باپ كەرەك. بۇرىنعى زاڭدا كورسەتىلگەن «بەس جىل جۇمىس ءوتىلى تالاپ ەتىلەدى» دەگەن باپتى «سوڭعى بەس جىل كولەمىندە» دەپ وزگەرتۋ قاجەت. سەبەبى ءبىلىم باعدارلامالارى جىلدا تۇرلەنىپ جاتىر, 10-15 جىل بۇرىن ءبىلىم سالاسىندا ىس­تەگەندەر نەمەسە بۇل سالادا مۇلدە ىستەمەگەندەر مەكتەپكە ديرەكتور بولىپ كەلسە قايشىلىق, ساپاسىزدىق, جۇيەسىزدىك تۋادى. ويتكەنى وبلىستىق, اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولىپ, كەيىن سايلاۋدان وتپەي قالعان اكىمدەردىڭ مەكتەپكە نەمەسە ءبىلىم بولىمىنە باسشى بولىپ جاتقاندارىن كوزبەن كورىپ ءجۇرمىز. 

سونداي-اق اتالعان زاڭدا قا­راستىرىلۋى كەرەك تاعى ءبىر جاع­داي, مۇعالىم ماماندىعىنا تۇسەتىن تۇلەكتەردى ىنتالان­دىرۋ جايى بولسا كەرەك. ولار­دى ماماندىق تاڭداماي تۇرىپ شابىت­تاندىرۋ تەتىكتەرىن جە­تىل­دىرگەن دۇرىس. مىسالى, قو­سىمشا گرانتتار تاعايىنداپ, جا­تاق­حانامەن قامتۋ دەگەن سياقتى جوبالار قولعا الىنسا دەگەن تىلەك بار. سوندا عانا ۇزدىك ماماندار شىعادى. ايتالىق, ءبىز اۋىل كۆوتاسىمەن تۇسىرەمىز دە, اۋىلعا بارۋعا مىندەتتەيمىز. سەبەبى ول ستۋدەنت اۋىل كۆوتاسىمەن وقۋعا تۇسكەن. سول سياق­تى «مۇعالىم ماماندىعىنا وقى­عان تۇلەكتەر مەكتەپكە بارىپ قىزمەت ىستەۋگە مىندەتتى. ويتكەنى مۇ­عالىمدىككە بايلانىستى بونۋس بەرىلىپ وتىر. ايتپەسە بونۋستى ۇكىمەتكە قاي­تار» دەۋ كەرەك. ءبىز ارتىق بونۋستار بەرگەندە عانا ستۋدەنتكە جا­ۋاپكەرشىلىك مىندەتتەي الامىز. الداعى ۋاقىتتا پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا تۇسكەندەرگە ارتىق بونۋس ەنگىزىلۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. 

سونىمەن قاتار جاڭادان قابىلداناتىن زاڭعا ايتار كە­لەسى ۇسىنىس, اتالعان زاڭدى بۇز­­عان جاعدايداعى نورمالار جايىنا تەرەڭ ءمان بەرسەك دەي­مىز. ايتالىق ەگەر وسى زاڭ جو­باسىنداعى تالاپتاردى مەكتەپ ديرەكتورى بۇزسا قانداي شارا قولدانىلۋى كەرەك؟ سايكەسىنشە ول زاڭدى اتا-انا بۇزسا, وقۋشى بۇزسا قانداي شارا قولدانىلادى؟ ويتكەنى قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە مۇعالىمدەردىڭ ەتيكاسىنا ساي كەلمەيتىن بەينەلەردى ءتۇسىرىپ, تاراتاتىن جاعدايلار بەلەڭ الىپ بارادى. جانە ول بەينەلەردى كوبىنەسە وقۋشى ءتۇسىرىپ جاتىر. ءتۇسىرسىن, بىراق بەلگىلى ءبىر زاڭدى ورگاندارعا تاپسىرسا دەيمىز. مىسالى, مۇعالىمنىڭ ابىرويى­نا نۇقسان كەلەتىن بەينەنى الەۋ­مەتتىك جەلىگە بىردەن سالىپ جىبەرىپ, ەل ىشىندە تولقۋ تۋ­دىرعان بالاعا قانداي شارا قولدانىلادى؟ ديرەكتور, مەكتەپ اكىمشىلىگىنە, اتا-اناعا قانداي نورما قولدانىلادى, بارلىعى وسى زاڭدا اشىق كورسەتىلۋى كەرەك. 

كەلەسى جايت, پەداگوگتى دايىنداۋ كەيبىر جوعارى ءبىلىم بەرەتىن جەكەمەنشىك ۇيىمداردان الىنىپ تاستالعانى ابزال. وتكەن جولى 11 مىڭ ستۋدەنت وقيتىن ءبىر ۋنيۆەرسيتەتكە باردىم. ءۇش كۇن جۇرگەنىمدە 300 ستۋدەنتتەن ارتىق ستۋدەنت كورمەدىم. سونداي ۇيىمدار بار. سوسىن اتالعان زاڭدا «پەداگوگ مارتەبەسىنە يە تۇلعالار» دەگەن باپ بار. وسىعان كىمدەر جاتادى دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. جوعارى وقۋ ورىندارى, مەكتەپ, بالاباقشا بار, ولارمەن كەلىسەمىن. ەندى مىندەتتى تۇردە جەكەمەنشىك ۇيىمداردى دا ەسكەرۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. ويتكەنى قازىر جەكەمەنشىك مەكتەپتەر كوبەيىپ جاتىر. ەرتەڭ ونداعى مۇعالىمدەردىڭ قۇقىعى تاپتالسا, ولار رەسمي ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى ەمەس دەپ ەسكەرۋسىز قالۋى مۇمكىن. سونداي-اق جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى ۇستازداردىڭ پەداگوگتىك ەڭبەك ءوتىلى جۇرە مە, جۇرمەي مە؟ قىس­قاشا ايتقاندا, مۇعالىم مارتەبەسى كوتەرىلۋى ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى – فۋنكتسيا تولىق ورىندالۋى كەرەك. ەگەر فۋنكتسيا تولىق ورىندالماسا مارتەبە كوتەرىلمەيدى. زاڭ جاي قۇقىقتىق قۇجات رەتىندە قالادى.

اينۇر قاۋمەنوۆا,

استانا قالاسى ءبىلىم بەرۋدى مودەرنيزاتسيالاۋ ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:

– مۇعالىمدەر جالاقى­سى­نىڭ ازدىعىنان «7 – 20 – 25» سياقتى مەملەكەتتىك باعدار­لاما­لار ارقىلى باسپاناعا قول جەتكىزۋ وتە قيىن. استانا قالا­سىنداعى مۇعالىمدەردىڭ ءبىر مەكتەپتەن ەكىنشى مەكتەپكە اۋىسۋى ءجيى بولىپ جاتىر. مۇنىڭ سەبەبىن قاراستىرعانىمىزدا, باسپاناسىز ۇستازداردىڭ جالداپ وتىرعان ءۇيدىڭ ساتىلۋىنا, جالداۋ ۋاقىتىنىڭ بىتۋىنە, ت.ب. ماسەلەلەرگە بايلانىستى اۋداندى وزگەرتۋگە ءماجبۇر بولۋىندا ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. ءسوي­تىپ باسقا مەكتەپكە اۋىسۋىنا تۋرا كەلەدى. وتكەندە اكىم­­دىك ۇستازدارعا 1 ميلليون تەڭگەدەن ءۇي الۋعا ارنالعان سەرتيفيكات بەردى. الايدا ونىڭ ىشىندە قۇجات وتكىزگەن 30-40 مۇ­عالىمنىڭ ۇزاعاندا ەكى-ۇشەۋى عانا سول باعدارلامامەن ءۇي الۋعا مۇمكىندىك الادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردا ۇستازداردىڭ باسپانالى بولۋىنا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. اتالعان زاڭنىڭ 14-بابىنىڭ 1-تارماعىنىڭ ءبىرىنشى تارماقشاسىندا «باس­تاپقى جارناسىز جەڭىلدىكتى نەسيە بەرۋ بويىنشا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا, سونداي-اق قىزمەتتىك تۇرعىن ءۇي جانە جاتاقحانا الۋعا باسىم قۇقىققا يە» دەپ جازىلعان. جوعارىداعى تۇيتكىلدى تۇيىندەر وسى باپ نەگىزىندە شەشىلسە دەگەن تىلەكتەمىز.

ەرنۇر ومارحانوۆ,

استانا قالاسىنداعى №76 مەكتەپ-ليتسەيى ديرەكتو­رىنىڭ ورىنباسارى: 

– مۇعالىم مارتەبەسىنىڭ ما­سەلەسى جەر داۋىنان دا ارتىق تالقىلانىپ جاتىر. ويتكەنى ەلىمىزدە 375 000 مۇعالىم بولسا, ونىڭ سىرتىندا قانشاما وقۋشى, اتا-انا بار. 

ەگەر جاڭا زاڭ قابىلدانسا, كەيبىر نارسەنى ناقتىلاپ الۋ كەرەك. بۇگىنگى زاڭ جوباسىنىڭ توڭىرەگىندە كوپ تالقىلانىپ جات­­قان ماسەلە – مۇعالىمنىڭ زەي­نەتكەرلىك جاسى. ايەل, ەركەك­تەردىڭ زەينەتكەرلىك جاسى ناقتى جازىلسا دەيمىز. ودان كەيىن زەينەتكە كەتكەن مۇعالىمدەردىڭ قايتا جۇمىسقا ورالۋى تۋرالى دا ناقتى ەرەجەلەر كەرەك. از قامتىلعان مەكتەپتەردە مامان تاپشىلىعىنا بايلانىستى كەيبىر مۇعالىمدەر جۇمىسىنا قايتا كەلەدى. وسى سىندى ماسە­لەلەر نازارعا ءىلىنۋى كەرەك. 

سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ءوز ەمحانالارى, اسكەريلەردىڭ گوسپيتالدارى بولعانىنداي, مۇعالىم مارتەبەسىن ءوسىرۋ ءۇشىن پەداگوگتەرگە ارنالعان بولەك ەمحانا اشۋدى قولعا السا دەگەن ۇسىنىس بار. بۇل – مۇعالىم مارتەبەسىنىڭ وسۋىنە پايدالى. قوعامنىڭ نەگىزگى بولىگى – مۇعالىم بولعاندىقتان, كەزىندە م.اۋەزوۆ «ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەندەي, «ەل بولامىن دەسەڭ, مۇعالىمنىڭ جاعدايىن تۇزە» دەگىم كەلەدى.

تولقىن باتىربايقىزى,

استانا قالاسىنداعى №66 مەكتەپ-ليتسەيى ديرەكتورىنىڭ ورىن­­باسارى: 

– سالىستىرمالى تۇردە قا­راستىرساق, مۇعالىمدەردىڭ جاع­دايى جاقسارىپ كەلەدى. قانشا جىل بۇرىن ء«ۇي ارالايتىن» مۇعالىمدەر دەگەن اڭگىمە بولعان. وتكەن ەكى-ءۇش جىل ىشىندە مۇنداي ءۇردىستىڭ جويىلعانى انىق. بۇرىن وقۋ پروتسەسىندەگى كورنەكىلىك قۇ­رالدى ءار مۇعالىم قالتاسىنان اقشا شىعارىپ جاساتاتىن. بۇ­گىندە باسشىلىق تاراپىنان تالاپ ەتىلەتىن اپتا سايىنعى ەسەپ تە توقتاتىلدى. ۇستازدار قاۋى­مىنىڭ وقۋشىلاردىڭ تانىم-تاربيەسىنە, ءبىلىم ساپاسىنا اسا ءمان بەرۋىنە جاعداي جاسالۋدا دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز.

دايىنداعاندار 

ميراس اسان, مايگۇل سۇلتان, راۋان قايدار, ايدانا شوتبايقىزى, سۆەتلانا عالىمجانقىزى, اقمارال اعزامقىزى,

«Egemen Qazagstan»