الەمگە قادام باسقان ۇلتتىق ادەبيەت

وسى جۇمىسقا قاتىسىپ جات­قان ۇلىبريتانيا, يسپا­نيا, فرانتسيا, رەسەي جانە قىتاي اۋدارماشىلارى مەن ادە­بيەت­شىلەرى, اۋدارما جانە باس­پا ۇيىم­دارىنىڭ وكىلدەرى شىعار­ما­لارى قازىرگى قازاق ادە­بيەتى انتولوگياسىنا ەنگەن اۆتورلارمەن كەزدەسۋ ءۇشىن قازاقستانعا ارنايى ساپارمەن كەلدى.

بيىلعى جىلعا اۋدارمانىڭ كوركەمدىك ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار ارناۋلى شارالار جوسپارلانعان. كەشە استانادا وتكەن كەزدەسۋ سولاردىڭ العاشقىسى. جيىندا ۇلىبريتانيا, يسپانيا, رەسەي, فرانتسيا جانە قىتايدان كەلگەن اۋدارماشىلار مەن ارىپتەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى جۇمىس بارىسى جايلى باياندامالار جاساپ, اۆتورلارمەن پىكىرلەستى.

بۇعان دەيىن حابارلانعانداي, قازاق ادەبيەتى جيناقتارىن اعىلشىن تىلىنە اۋدارۋ, باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ جۇمىسى كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى باسپا­سىنىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە اسۋدا. تانىمال ۋنيۆەرسيتەت باسپاسى جوباعا تاجىريبەلى اۋدارماشىلار مەن بەدەلدى ادەبيەتشى مامانداردى تارتقان. بريتاندىق ارىپتەستەر «مادەني يندۋكتسيا» (Cultural Induction) تاجىريبەسىن قولدانۋدى ۇسىندى. ول اۋدارماشىلار مەن رەداكتورلاردىڭ تۇپنۇسقا ءماتىن (ەلدىڭ) مادەنيەتى مەن ونىڭ مازمۇنىنا تەرەڭ ۇڭىلۋىنە جول اشادى. وسى ساپار بارىسىندا انتولوگيا جوباسىنا قاتىسۋشى شەتەلدىك ماماندار قازاقستاندىق اۆتورلارمەن اۋدارماعا بايلانىستى تۋىنداعان سۇراقتارىن تالقى­لاپ قانا قويماي, قازاقستان مادەنيەتى, تاريحى جانە قازىرگى تىنىس-تىرشىلىگىمەن جاقىن تانىسادى.

قازىرگى قازاق ادەبيەتى انتولوگياسىن يسپان تىلىندە سوي­­لەتۋگە يسپانيا مادەنيەت مينيس­ترلىگى قولداۋ كورسەتىپ, ايگىلى «سەرۆانتەس ينستيتۋتى»­ كەڭەسشى رەتىندە قاتىسادى. جو­با­عا ەۋرازيا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى ادەبيەتىن اۋدارۋعا ماماندانعان تاجىريبەسى مول اۋدارماشىلار تارتىلعان.

انتولوگيانىڭ فرانتسۋز تىلىندەگى نۇسقاسىن دايىنداۋعا پاريج قالاسىنىڭ مەرياسى جانە فرانتسيا ۇلتتىق كىتاپ ورتالىعى قاتىسسا, ورىس تىلىندە ءماتىن اۋدار­­ماسى مەن ادەبي رەداكتسيا­سى جۇ­مىسىن ۇيلەستىرۋگە رە­سەي جازۋشىلار وداعىنىڭ ماس­­­­كەۋ­لىك ۇيىمى, ال جيناقتى با­سىپ شىعارۋ مەن تاراتۋعا م.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسپاسى اتسالىسادى.

قازاق ادەبيەتىنىڭ جيناقتا­رىن قىتاي تىلىنە اۋدارۋ, باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋمەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ «ۇلتتار باسپاسى» اينالىسادى. جيناقتاردى اراب الەمىنە مىسىر اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت جانە ءبىلىم ورتالىعى تانىستىرادى.

جوعارىدا اتالعان سەرىكتەس-ۇيىمدار اۋدارما, باسىپ شىعارۋ, تاراتۋ-ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىنا 50-دەن اسا مامان تارتتى. قازىرگى تاڭدا اعىلشىن, فرانتسۋز, ورىس جانە يسپان تىلدەرىندەگى جولما-جول اۋدارما جۇمىسى اياقتالدى. قىتاي جانە اراب تىلدەرىندەگى جولما-جول اۋدارما جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر.

استانا جانە الماتى قالا­لارىندا وتەتىن كەزدەسۋلەر اياسىندا قازاق اقىن-جازۋشىلارى مەن شەتەلدىك ماماندار قازىرگى كور­كەم ادەبيەتتى اۋدارۋعا قاتىستى ورتاق ماسەلەلەردى تالقىلايدى. اۆتورلار مەن اۋدار­ماشىلار جەكە-جەكە سۇحبات قۇرادى. بۇل اۋدارمانى تۇپنۇسقا ماتىنگە مەي­لىنشە جاقىنداتىپ, ونىڭ كوركەمدىك ساپاسىن قامتاماسىز ەتپەك.

جوبا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» قوعامدىق قورىنىڭ ۇيلەس­تىرۋىمەن جۇزەگە اسىپ جاتىر.

راۋان كەنجەحان ۇلى, ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى:

اۋدارماشى مەن اۆتور بايلانىسى ماڭىزدى

ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى ەلىمىزدىڭ رۋحاني ءومىر كەڭىستىگىندە ۇلكەن قوزعالىس تۋدىرعان ىرگەلى دۇنيە بولدى. وسى ماقالا نەگىزىندە بۇگىندە ەلىمىزدە ىسكە اسىپ جاتقان ۇلكەن باعدارلامالار بار. وسى باعدارلامانىڭ ءبىر ۇلكەن تارماعى – جاھانداعى قازىرگى قازاق ادەبيەتى. بۇل ۇلكەن سالانىڭ ماقساتى قازىرگى قا­زاق ادەبيەتىن الەم وقىرماندارىنا ءوز دەڭگەيىندە جەتكىزۋ. وسى يگىلىكتى ءىستى ۇيلەستىرۋ جۇمىستارى ۇلتتىق اۋدار­ما بيۋروسىنا جۇكتەلگەن بولاتىن. بۇۇ-نىڭ التى تىلىنە قازاق ادەبيەتىنىڭ ۇلگىلەرىن اۋدارۋ جۇمىستارىنا بىلتىردان بەرى بەلسەنە كىرىستىك. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ, ما­دەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ باقى­لاۋىندا اۋدار­ما جۇمىسى ساتىلاي ءجۇرىپ جاتىر. بىلتىردان بەرى ءباسپاسوز ارقىلى التى تىلگە اۋدارۋ قانداي مەكەمەلەر ارقىلى ىسكە اساتىنىن حابارلاپ تۇردىق. جانە شەتەلدەردەگى وزىق اۋدارماشىلاردى وسى جۇمىسقا تارتتىق. قازىرگى كەزدە التى ءتىلدىڭ تورتەۋىنە جولما-جول اۋدارۋ جۇمىسى اياقتالىپ, قىتاي, اراب تىلدەرىنە جولما-جول اۋدارۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل جيىنعا اۋدارماشىلار مەن اۆتورلاردى قاتار شاقىرىپ, تۇسىنبەگەن سۇراقتارعا اۋدارماشىلار جاۋاپ الىپ, اۆتورلار ءوز شىعارمالارىنىڭ قالاي ءتارجىمالانىپ جاتقانىن كورسىن دەپ وتىرمىز. اۋدارماشى مەن اۆتوردىڭ ەكەۋارا ءتۇسىنىسىپ, شىعارماشىلىق بايلانىستا بولعانى بۇل ىستە وتە ماڭىزدى. ول شىعارمانىڭ ساپالى اۋدارىلۋىنا ءوز ىقپالىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن.

سونىمەن قاتار, وزگە تىلدەن اۋدارىلاتىن شىعارمالاردى اعىلشىن ءتىلدى وقىرمانداردىڭ تالعامىنا مادەني تۇردە لايىقتاۋ ءادىسى بار. ول ءۇشىن اۋدار­ماشى تۇپنۇسقا ءماتىننىڭ مادەنيەتىنە بويلاپ كىرۋ كەرەك. وسى ساپاردىڭ اياسىندا و كىسىلەر وسىنداي سۇحباتتاردان بولەك, ەلدى كورىپ, قازاق مادەنيەتىمەن, تەاترىمەن, اسحاناسىمەن, تابيعاتىمەن, ادامدارىمەن تانىسادى. كوزبەن كورگەن دۇنيەلەرىن كوڭىلدەرىنە توقىپ, وزدەرى تۇسىنە الماي جۇرگەن ۇعىمدارعا ەتەنە جاقىنداۋ ارقىلى اۋدارماشى اۆتور مەن ماتىنگە دە ءبىرتابان جاقىنداي تۇسەدى. بۇل اۋدارمانى ساپالى جاساۋدىڭ ءبىر جولى. بيىل وسىنداي بىرقاتار شارۋالار جۇزەگە اسادى.  مىناۋ سونىڭ العاشقىسى. ەندى مۇمكىندىگىنشە اۆتورلاردى ءبولىپ-ءبولىپ التى ەلگە شىعارامىز. سول ارقىلى باسپاگەرلەر مەن اۆتورلاردىڭ قارىم-قاتىناسى نىعايىپ, وزگە دە ورتاق جوبالار, يدەيالار تۋى مۇمكىن. ەكىنشى جاعىنان قازاق قوعامىن, مادەنيەتىن بىلەتىن شەتەلدە ورتا قالىپتاسا بەرەدى. ايتپەسە قازىر ونداي ورتا جوقتىڭ قاسى. قانشا تىرىسساق تا, التى تىلگە انا تىلىمىزدەن تىكەلەي اۋداراتىن مامان تاپپاي قينالدىق. بولاشاقتا وسىنداي وقىلىقتاردىڭ ورنى تولادى دەپ ويلايمىن.

 

ۇلىقبەك ەسداۋلەت, اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى:

كەشەندى باستامانىڭ كەلەشەگى كەمەل

بۇۇ-نىڭ التى تىلىنە اۋدارىلاتىن قازاق əدەبيەتىنىڭ انتولوگياسىنا بايلانىستى اۆتورلار مەن اۋدارماشىلاردىڭ كەزدەسۋىندە بۇگىنگى زاماناۋي ادەبيەتتىڭ جاي-كۇيى تەرەڭ تالقىلاندى. اسىرەسە  قازاق جازۋشىلارىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى سانالاتىن ءتىل بايلىعى جونىندە كوپ اي­تىلدى. بۇگىنگى كۇنى كوركەم اۋدارما توڭى­رەگىندەگى العاشقى جۇمىستار باس­تالىپ تا كەتكەن. كوركەم اۋدارما ال­دەقاشان ادەبيەتتىڭ, ءتىلدىڭ, مادە­نيەت­تىڭ ۇلتا­رالىق قارىم-قاتىناسى قۇ­رالىنا اينالىپ ۇلگەردى. ادەبي مىندەتتەردى شەشۋگە باعىت­تالعان كوركەم اۋدارما ىسىندە ەڭ اۋەلى ساپا مەن مازمۇن باستى ورىندا بولۋى ءتيىس.

كوركەم تۋىندىنى قايتا جاساپ شىعۋ ەكىنشى ءبىر حالىق ادەبيەتىنە تارجىمالىق شىعارما بولىپ قانا قوسىلىپ قويمايدى, حالىق ادەبيەتىن بايىتا تۇسەدى. قازىرگى فرانتسۋز ادەبيەتىندە ۇيقاستى پوەزيا ەسكىرگەن ءادىس بولىپ سانالادى. وسى رەتتە فرانتسۋز تاراپىنان كەلگەن اۋدار­ماشىلار قازاق جىرلارىنداعى ۇلتتىق ەرەكشەلىك پەن شىعارماشىلىق دەربەستىككە باسا ءمان بەرىلەتىندىگىن ايتتى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ سالالى ءبىر جوباسى رەتىندە قولعا الىنىپ وتىرعان مۇنداي كەشەندى باستاماعا تەك قۋانۋىمىز كەرەك. قازاق ادەبيەتىنىڭ التى تىلگە بىردەي اۋدارىلۋى بۇرىن-سوڭدى بولعان ەمەس.  ەڭ باستى اۋىز تولتىرىپ ايتاتىنىمىز, شىعارمالارىمىز قوسالقى ءتىلدىڭ كومەگىنسىز تۇپنۇسقادان تىكەلەي وزگە تىلدەرگە اۋدارىلماق. ياعني, ۇلتتىق رەڭك, شىعارما تابيعاتىن ساقتاي وتىرىپ, مەيلىنشە تۇپنۇسقاعا ساي اۋدا­رۋ شەبەرلىگى ساقتالىنادى دەگەن ءسوز.

 

اكبار ءماجيت, جازۋشى (قحر, «ۇلتتار باسپاسىنىڭ» وكىلى):

زامان ءسوزدى تۋدىرادى

مەن قازاق ادەبيەتى انتولوگياسىنىڭ قىتاي تىلىندە جارىق كورەتىن كىتاپتارىنا جاۋاپتى رەداكتورمىن. ءوزىم قىتاي تىلىندە جازاتىن قازاق بولعاندىقتان, بۇل ابىرويلى ىسكە اتسالىسۋىم مەن ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش, پارىز دەپ بىلەمىن. مۇنداي جوبانىڭ مەملەكەت دەڭگەيىندە ءجۇرىپ جاتقانى, ەڭ الدىمەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىندارلى سايا­ساتى دەپ ءتۇسىندىم.

وسى جينالىسقا ءار ەلدەن كەلىپ وتىر­­عان اۋدارماشىلاردىڭ جۇمىسىنا سات­تىلىك تىلەيمىن. ادەبيەت ادام بالاسىن ناسىلگە, ۇلتقا بولمەي ءبارىنىڭ كوڭىلىن جالعاپ تۇرعان التىن كوپىر, ال اۋدارماشىلار ادەبيەت پەن ادەبيەتتى جالعايتىن كوپىر. وسىنداي انتولوگيا ەڭ الدىمەن ادەبيەتتى بارلاۋعا, قازاق ادەبيەتىمەن قىتاي وقىرماندارىنىڭ تانىسۋىنا ءتيىمدى.

زامان كەلبەتى ءسوز ارقىلى كورىنەدى. ءسوز زاماندى تۋدىرمايدى, زامان ءسوزدى تۋدىرادى. بۇگىنگى قازاق ءسوزىن وقۋ ار­قىلى ءبىز قازاق زامانىن تانيمىز. قاي كەزەڭدە, قانداي سيپاتتا ءومىر ءسۇرىپ وتىرعانىن كورەمىز. مادەنيەتى, رۋحاني ءحالى قاي دەڭگەيدە ەكەنىن اڭدايمىز. بۇل بۇگىنگى مادەنيەتتەر توعىسىپ, ديالوگتار ءجۇرىپ جاتقان جاھاندىق ۇردىستە قولعا الىنعان قازاق رۋحانياتىنداعى ەڭ ۇلكەن ءىس.

 

دجەين مانن, (Cambridge University Press دەلەگاتسياسىنىڭ جەتەكشىسى):

ادەبيەت شەكاراعا سىيمايدى

قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق رەفورمالار وزدەرىن باسقالاردان ەرەكشەلەۋ باعىتىندا جۇرەدى. بىراق قازاقستان تەك قانا ءبىلىم سالاسىندا عانا ەمەس, «رۋحاني جاڭعىرۋ» سياقتى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە قوسۋ ارقىلى قازاق قوعامىنىڭ بەت-بەينەسىن قا­لىپتاستىرۋدا جاڭا سيپات الدى. ءحىح عاسىرداعى اعىلشىن اقىنى ءارى سىنشىسى مەتيۋ ارنولد ايتقانداي: «مادەنيەت – الەمگە ءسوزىمىزدى, ويىمىزدى جەتكىزىپ, رۋحاني كەمەلدەنۋدى ىزدەۋدىڭ ءبىر جولى». بىرنەشە اي بۇرىن لوندوندا العاش رەت قازىرگى قازاق ونە­رىنىڭ كورمەسى ءوتتى. بۇل وتە كەرەمەت كورمە بولدى. ويتكەنى ءبىز ودان ۇلتتىڭ قازىرگى مادەنيەتى مەن بەت-بەينەسى ءوز شەكاراسىندا شەكتەلىپ قالماي, الەمدىك كەڭىستىككە ەركىن شىققانىن كوردىك. وسى سياقتى قازاق ادەبيەتى دە ءوز شەكاراسىندا شەكتەلمەي الەم تىلدەرىنە اۋدارىلىپ جاتىر. ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنان قازاق ادەبيەتىن اۋدارۋ تۋرالى ۇسىنىس تۇسكەندە, ءبىز قۋانا كەلىستىك.

زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, اعىلشىن ءتىلدى اۋديتورياعا جىل سايىن وزگە تىلدەن ءۇش-اق پايىز كوركەم ادەبيەت اۋدارىلادى. ياعني بۇل وقىرماندار الەمنىڭ وزگە تىلدەگى ادەبي جاۋھارلارمەن ءالى دە تولىق تانىسىپ بولعان جوق. ءتىپتى سۋساپ وتىر دەسەك تە بولادى. قازاق ادەبيەتى الداعى ۋاقىتتا سول ۇلكەن اۋديتوريانىڭ ەستەتيكالىق تالعامىنا جاۋاپ بەرەتىن ءھام ادەبي ءشولىن قاندىراتىن ۇلكەن ارنا بولادى دەپ ويلايمىن.

 

الەكساندرا شەۆەلەۆا, مادريد اۆتونومدى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى, اۋدارماشى:

اسەرى كۇشتى پوەزيا

قازاق پوەزياسى يسپان ادەبيەتىمەن سالىستىرعاندا مەتافورالارعا باي, فولكلورلىق بوياۋى مول, استارلى ماعىناسى باسىم كۇردەلى كورىندى. بۋىن مەن تارماق سانىنان دا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتى بايقاۋعا بولادى. ونىڭ ۇستىنە, اۋدارمانى تۇپنۇسقادان ەمەس, ورىس تىلىندەگى ءتارجىمادان جولما-جول اۋدارعاندىقتان بولار, ولەڭنىڭ ءوز بەدەرىن جوعالتىپ الماۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەكتەندىم.

مەنىڭ اتا-انام قازاقستاندا تۋىپ, ءوزىمنىڭ دە بالالىق شاعىم الماتىدا وتكەنىنە قاراماستان, قازاق ءتىلىن ءوز دەڭگەيىندە ساۋاتتى يگەرە المادىم. سوندىقتان دا اۋدارما بارىسىندا ءبىرشاما قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلدىم.

بىرىنشىدەن, قازاق تىلىندە ەكپىن نەگىزىنەن سوڭعى بۋىنعا تۇسسە, يسپان تىلىندە مۇنداي جاعداي وتە سيرەك, ءتىپتى جوقتىڭ قاسى دەۋگە بولادى. ەكپىندى ۇنەمى سوڭعى بۋىنعا تۇسىرە بەرۋ ءيسپانتىلدى وقىرمان ءۇشىن قيىن, ءتىپتى تۇسىنىكسىز بولىپ قالۋ قاۋپىن ءتوندىردى. سوندىقتان دا قوس ءتىلدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, بارىنشا التىن ارالىقتى ۇستانۋعا, تابيعي ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋگە تۋرا كەلدى.

ەكىنشىدەن, قازاق پوەزياسى يسپان پوە­زياسىمەن سالىستىرعاندا ماعىنانلىق تا, قۇرىلىمدىق تا تۇرعىدان وتە كۇر­دەلى. جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, قا­زاق تىلىندە ولەڭ شۋماعى نەگىزىنەن 7-8 بۋىننان قۇرالادى جانە ماعىناسى اۋقىمدى, كوپ جاعدايدا ميفولوگيالىق, اڭىزدىق جانرلارعا ءجيى بارادى. ال يسپان پوەزياسىنىڭ تابيعاتى مۇلدەم بولەك. يسپان ادەبيەتى نەگىزىنەن قىسقا بۋىندى قۇپ كورەدى.

ءۇشىنشى ەرەكشەلىك, ارينە ءتىل باي­لىعىنا كەلىپ تىرەلەدى. قازاق ءتىلى وتە باي جانە ايشىقتاۋ ادىستەرىنىڭ سول مول ءتۇرى كوركەم ادەبيەتىندە دە كەڭىنەن قول­دانىلادى ەكەن. ءبىر ءسوزدىڭ ءوزى بىرنەشە ماعىنا بەرەدى. ناقتى ايتاتىن ويعا ءدوپ ءتۇسۋ ءۇشىن سينونيمدەر سوزدىگىن تىم ءجيى پاراقتاۋعا تۋرا كەلدى. ماسەلەن, ءبىر عانا تۇلپار ءسوزىن الايىق. ونى جاي عانا جىلقى دەپ بەرە سالۋ پوەزيانىڭ كور­كەمدىگىنە قيانات بولار ەدى. قاناتتى ات دەپ قولدانۋ جانە قيسىنسىز. ال بۇل ءسوز­دى مۇلدەم اۋدارماي, لاتىن قارپىمەن «tulpar» دەپ, تومەنگى جاعىنا ماعىناسىن كور­سەتۋ دە جۇيەسىزدىك ءھام تۇسىنىكسىزدىككە ۇرىن­دىراتىنىن كوزىمىزبەن كوردىك. وسىن­داي قايشىلىقتار اۋدارمامىزدى ءبىر­شاما قيىنداتقانىنا قاراماستان, بارىنشا جاڭاشا ەكسپەريمەنتتەرگە بارۋعا تىرىستىق.

قازاق اقىندارىنىڭ ءستيلى دە, ءسوز ساپ­تاۋى مەن وي جۇيەلەۋى دە وتە ەرەك­­­­شە ەكەن. تالعامپاز اقىن ولجاس سۇ­لەي­­مەنوۆ­تىڭ تەرەڭ توعامدارى, ىس­تىق سەزىمگە تولى تاناكوز تولقىن­قى­زى­نىڭ ورنەكتى ولەڭدەرى, اقبەرەن ەلگە­زەكتىڭ ميستيكالىق, باقىتجان قانا­پيا­نوۆتىڭ ليريكالىق پوەزياسى ءبىزدى, اۋدارماشىلاردىڭ ءوزىن, تىلدىك قانا ەمەس, ەموتسيونالدىق تۇرعىدان سان ءتۇرلى سەزىمگە بولەدى. بۇل ءبىر ەلدىڭ پوەزياسى ءۇشىن عاجاپ قۇبىلىس.

جالپى, اۋدارما دەگەن فورما مەن تارماق قۋ ەمەس, ءار ەل وقىرمانىنىڭ قابىلداۋ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, تۇپنۇسقا تىلىندەگى كوركەم تۋىندىنى بارىنشا تۇرلەندىرۋ, بىزدىڭشە. زاماناۋي قازاق پوەزياسىنىڭ انتولوگياسىن ءتارجىمالاۋ بارىسىندا ءبىزدىڭ دىتتەگەنىمىز نەگىزىنەن وسى ماقساتپەن توقايلاستى.

 

ۆلاديمير بويارينوۆ, رەسەي جازۋشىلار وداعىنىڭ ماسكەۋ قالالىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى:

ءتىل – قۋات, ءسوز – كەڭىستىك

ءبىز ءوزارا ءتۇسىنىسۋدىڭ مەنتالدى, ەستەتيكالىق, تىلدىك دەڭگەيىن تالقىلاۋعا جينالدىق. قازاق ولەڭى مەن قارا ءسوزىنىڭ مارجانىن ورىس تىلىنە اۋدارۋدى بىزگە تاپسىرعاندارىڭىزعا قۋانىشتىمىز. بۇگىن ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ساعاتىمىزعا قاراپ, ۋاقىتتى تۇزەپ, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ سوزىمىزگە قاراپ, ادەبيەتىمىزدى سارالاۋ كەرەك سياقتى بولىپ كورىنەدى ماعان.

حح عاسىرداعى فيلوسوفيانىڭ نەگىزگى سۇراعى ءتىل, سويلەسۋ, ءماتىن, ءسوز تۋرالى بولدى. ءتىل – ءبىزدىڭ تىرشىلىگىمىزدىڭ ءار تال­شىعىنا اسەر ەتەتىن قۋات يەسى. ال ءسوز – جەكە تۇلعالاردىڭ ءتىل تابىساتىن كەڭىستىگى. انا ءتىلىمىز ءبىزدىڭ تامىرىمىزدا, تۋلاعان قانىمىز بەن جانىمىزدا. قازىر اۆانساحناعا زاماناۋي تۇسىنىكتەر شىقتى. «ساۋلەلى تۇلعا, قايىرىمدى تۇلعا, كۇماندى تۇلعا».

«قوعامداعى كەز كەلگەن وتپەلى كەزەڭ مەن بوساڭدىق جالقاۋلىق پەن اپاتياعا اكەلەدى, ويتكەنى مۇنداي كەزەڭدە ءبارى الدا نە كۇتىپ تۇرعانىن انىق بايقاي بەرمەيدى» دەپ جازادى دوستوەۆسكي. وسىنداي ۋاقىتتا اقىن-جازۋشىلاردى جول كورسەتەتىن جارىق جۇلدىز دەپ قو­رىق­پاي ايتا بەرسەك بولادى.

بۇگىنگى زاماندا, مادەنيەتتەر مەن قۇندىلىقتاردىڭ ورنى وپ-وڭاي الماسىپ جاتقاندا, قازاقستاننىڭ ادەبيەتكە ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىرعانى ءبىز­دى ويلاندىرادى. بۇل جونىندە بىزگە ۇيرەنەتىن, ماسكەۋگە ايتا باراتىن ءسوز كوپ-اق. قا­زاق بيلىگىنىڭ ادەبيەتكە دەگەن قارىم-قا­تىناسى ءبىز ۇيرەنەرلىكتەي.

وسى اۋدارما جۇمىسى كەزىندە جول­­ما-جول اۋدارمالاردىڭ وزىنەن ءبىز قازاق پوەزياسىنىڭ, پروزاسىنىڭ پوەتي­كالىق قۋاتىن سەزدىك. جولما-جول اۋدارما تار­­جى­ماشىعا ريتمنەن اۋىتقىپ, تۇپ­نۇس­قانىڭ ستيلىنەن الىستاۋدان ساقتايدى. اۋدارمانىڭ جولى – وتە اۋىر. ەندىگى كەزەكتە قازاق ءتىلىنىڭ كوركەمدىگى مەن قۋاتىن ساقتاپ, قازاق ءسوزىنىڭ كەڭىستىگىنە ەركىن وتۋگە دايىندالامىز.

بەتتى دايىنداعاندار

باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,

نازەركە جۇماباي,

ايا ءومىرتاي,

«ەگەمەن قازاقستان»

P.S: اۋدارما ءىسىنىڭ ساڭلاقتارى استانادا نەگىزىنەن پوەزيا جانرىن تالقىلاپ, اقىندار مەن اۋدارماشىلار ءوزارا سۇحباتتاستى. ەندى 16 قاڭتار كۇنى الماتىدا پروزا جانرىنىڭ اۆتورلارى مەن اۋدارماشىلارى ۇلكەن تالقى وتكىزبەك. قازاق ادەبيەتىنىڭ الەمگە باسار قادامى وسىنداي قاربالاس, قىم-قۋىت, بەرەكەلى ارەكەتپەن باستالىپ جاتىر. ەندى كوركەم اۋدارمانىڭ باسپا بەتىن كورگەنىن اسىعا كۇتەمىز.