جاڭا جىل قارساڭىندا الماتى وبلىسىنداعى ىلە-بالقاش رەزەرۆاتىنا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرىنەن اكەلىنگەن بۇقار بۇعىسى جىبەرىلىپ, جەرسىندىرۋ جۇمىستارى باستالدى.
دۇنيەجۇزىنىڭ «قىزىل كىتابىنا» ەنگەن بۇقار بۇعىسى - تابيعات ەرەكشە جاراتقان تىرشىلىك يەسى. الەمدە ساناۋلى عانا ايماقتاردا كەزدەسەتىن جابايى جانۋار شولەيتتى وڭىردە تىرلىك ەتۋگە بەيىمدەلگەن كادىمگى بۇعىتۇقىمداستار توبىنا جاتادى. قازاقستاندا بۇعىنىڭ بۇل ءتۇرى ەرەكشە تىزىمگە الىنىپ, مەملەكەت تاراپىنان قورعالادى. قازىر نەگىزىنەن «سىرداريا-تۇركىستان» مەملەكەتتىك وӊىرلىك تابيعي پاركى اۋماعىندا ءوسىپ, كوبەيىپ كەلەدى.
وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى اڭشى مىلتىعىنىڭ قاراۋىلىنا ءجيى ىلىنگەندىكتەن ءارى تابيعاتتاعى اشىق كەن-قازبا جۇمىسىنىڭ بەي-بەرەكەت جۇرگىزىلۋى مەن ەگىستىك القاپتاردى ەسەپسىز جىرتۋدىڭ زاردابى ءتيىپ, بالقاشتىڭ قۇمدى-شولەيتتى وڭىرىندەگى بۇقار بۇعىسى جويىلىپ كەتكەن ەكەن. ەكولوگ عالىمدار ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ وركەندەۋى بالقاش كولى ماڭىنىن فلوراسى مەن فاۋناسىنا ايتارلىقتاي زيان تيگىزگەنىن سول 1960-70 جىلدارى-اق دابىل قاققان بولاتىن. كول ماڭىنداعى قوپالى قامىستىڭ جاپپاي شابىلىپ, ورتەلىپ ازايۋىنان ولكەدەگى تۇياقتى دالا جانۋارلارىنان بولەك, جىرتقىش اڭدار دا جويىلىپ كەتكەنى انىق. زەرتتەۋلەر بەرتىنگە دەيىن بالقاش جاعالاۋىندا جولبارىس جورتقانىن دالەلدەپ تە بەرگەن.
بۇگىندە ادام قولىنان زيان شەككەن تابيعاتتى قالپىنا كەلتىرۋگە قىرۋار قارجى جۇمسالىپ جاتىر. بۇل ىسكە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ «دۇنيەجۇزىلىك جابايى تابيعات» قورى كىرىسىپ, «قىزىل كىتاپقا» كىرگەن جانۋارلاردىڭ تۇقىمىن كوبەيتۋدى قولعا العان. ىلە-بالقاش رەزەرۆاتىنا بۇقار بۇعىسىن كوشىرۋ جۇمىسى دا وسى قوردىڭ قولداۋىمەن ىسكە استى.
قازىر بالقاش كولى ماڭىنا ارنايى سالىنعان بەيىمدەگىش ۆولەرگە جىبەرىلگەن 2 اتالىق جانە 3 انالىق بۇعى قورىقشىلاردىڭ باقىلاۋىندا. «بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ جونىندەگى اسسوتسياتسيا» وكىلدەرىنىڭ پايىمداۋىنشا, ءبىر كەزدەرى بالقاش جاعالاۋىن مەكەندەگەن بۇقار بۇعىسى تۇپكى مەكەندەرىن جاتسىنباي, تەز بەيىمدەلىپ كەتۋى ءتيىس. ال «دۇنيەجۇزىلىك جابايى تابيعات» قورى كەلەشەكتە بالقاش كولىنە دالا جولبارىسىنىڭ ورالۋىنا قام جاساپ جاتىر ەكەن. ول ءۇشىن وسى ماڭنان جويىلىپ كەتكەن تۇياقتى جانۋارلاردىӊ بارلىق ءتۇرى مەن سانىن كوبەيتىپ, قالىپىنا كەلتىرۋ كەرەك. بۇعان دەيىن رەزەرۆاتقا جىبەرىلگەن جابايى قابان تۇقىمى جىل ساناپ كوبەيىپ كەلەدى. ەندى از جىلدا بۇقار بۇعىسى دا وتارعا اينالارى ءسوزسىز. ال الداعى 30-40 جىل كولەمىندە بالقاش جاعالاۋىنا جولبارىس قايتا ورالسا, عاجاپ بولار ەدى...
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى