قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيىندە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتى قالاسىنداعى باس كونسۋلدىعىمەن بىرلەسكەن قىتايدىڭ تانىمال حالىق كومپوزيتورى سيان سينحايدى ەسكە الۋعا ارنالعان مەموريالدىق فوتوكورمە اشىلدى.
سيان سينحاي (13.10.1905 - 30.10.1945 ج.ج.) – حالىق مۋزىكانتى, پەداگوگ جانە كوممۋنيست-رەۆوليۋتسيونەر, سونداي-اق بەلگىلى قىتاي كومپوزيتورى, پيانيست, ديريجەر بولعان. سيان سينحاي 250-دەن استام شىعارمانىڭ اۆتورى, سۇبەلى تۋىندىلارىنىڭ اراسىندا كانتاتا, وپەرا, سيمفونيا, وركەسترلىك مۋزىكاعا ارنالعان سيۋيتتەر, راپسوديا, سكريپكا مەن پيانينوعا ارنالعان كوپتەگەن سولو شىعارمالارىنىڭ ءمانى زور. ءوز شىعارمالارىندا ول قىتايلىق ۇلى رەۆوليۋتسيانىڭ شىندىعى مەن ۇلتتىق بوستاندىقتى تەرەڭ بەينەلەگەن. ونىڭ بىرقاتار مۋزىكالىق شىعارمالارى ۇلتتىق ورنەك مەن تۇپنۇسقالىق قۇندىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى, سونىمەن بىرگە قىتاي حالقىنىڭ قولداۋىن يەلەنگەن جانە قازىرگى كۇنى دە تانىمالدىلىققا يە.
ول پەكين ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى ءداستۇرلى قىتاي مۋزىكاسى ينستيتۋتىندا, كەيىن شانحاي كونسەرۆاتورياسىندا وقىدى. 1929 جىلى سيان سينحاي پاريجگە وقۋعا بارىپ, 1935 جىلى قىتايعا ورالىپ, انتيجاپوندىق پاتريوتتىق قوزعالىسقا بەلسەنە قاتىستى.
1938 جىلى سينحاي قىتاي رەۆوليۋتسياسىنىڭ قاسيەتتى ورنى يانانعا كەلدى. 1939 جىلى لۋ سيۋن اتىنداعى ونەر ينستيتۋتىنىڭ مۋزىكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى بولىپ تاعايىندالدى. ياناندا وتكەن جىلدار كومپوزيتوردىڭ شىعارماشىلىق ءومىرىنىڭ ەڭ تابىستى كەزەڭى بولدى: بار-جوعى ءبىر جىل ىشىندە ول ءوزىنىڭ جاۋھار تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى «سارى وزەن كانتاتاسى», سونداي-اق «ەڭبەك تۋرالى كانتاتا», «18 قىركۇيەك تۋرالى كانتاتا» جانە «قارسى شابۋىل», «حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى», «جويىلسىن ۆان تسزينۆەي» جانە تاعى باسقا شىعارمالارىن جازدى.
1940 جىلى سيان سينحاي كەڭەس وداعىنا, ماسكەۋگە جىبەرىلدى, سول جەردە «ۇلت ازاتتىعى» دەپ اتالاتىن ءبىرىنشى سيمفونياسىن اياقتادى. 1941 جىلى الماتىعا كوشىپ كەلىپ, cول جىلدارى «قاسيەتتى سوعىس» اتتى ەكىنشى سيمفونياسىن, «قىتاي راپسودياسى» سيۋيتاسىن, «امانكەلدى يمانوۆ» پوەماسىن جازدى. بۇعان قوسا, ول ەكى ەل اراسىنداعى ەلشى رەتىندە قازاقتىڭ كوپتەگەن حالىق اندەرىن جيناپ, قايتا وڭدەدى.
قازاقستان - قىتاي دوستىعىنىڭ بەلگىسى رەتىندە 1998 جىلعى 7 قازاندا الماتى قالاسىنداعى كوشەلەردىڭ ءبىرى «سيان سينحاي كوشەسى» اتاۋىنا وزگەرتىلىپ, وندا سازگەردىڭ قۇرمەتىنە ەسكەرتكىش ورناتىلدى. بۇل ەسكەرتكىش-تاقتادا: «كورنەكتى قىتاي كومپوزيتورى, قىتاي - قازاقستان دوستىعى مەن مادەنيەتتەر الماسۋ ۇردىسىندەگى ەلشى بولعان سيان سينحايدى ەسكە الۋعا ارنالادى»,-دەپ جازىلعان. بيىل سيان سينحايدىڭ تۋعانىنا 113 جىل تولۋىنا وراي, قازاقستاندىق جانە قىتايلىق ونەر شەبەرلەرى اتالمىش سازگەردىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىق جولىن, سيان سينحاي مەن قازاقستاندىق كومپوزيتور باقىتجان بايقاداموۆتىڭ اراسىنداعى شىنايى دوستىقتى ارقاۋ ەتكەن «مۋزىكانت» اتتى قىسقامەتراجدى ءفيلمىن ءتۇسىردى.
كورمە ەكسپوزيتسياسىندا كومپوزيتوردىڭ قىتاي مەن پاريجدە وقىعان جىلدارى, دوستارىمەن بىرگە تۇسكەن, پرولەتارلىق, مۋزىكالىق مادەني شارالارعا قاتىسقان, ايەلى تسيان يۋنلين جانە قىزى نينامەن بىرگە تۇسكەن وتباسىلىق فوتوسۋرەتتەردەن تۇراتىن 60-قا جۋىق سۋرەتتەر, لۋ سين اتىنداعى ونەر ينستيتۋتىنا جازعان وقۋ قۇرالدارى, رەسەي, قازاقستان, موڭعوليادا ءومىر سۇرگەن جىلدار, مۋزىكالىق شىعارمالارىنىڭ پارتيتۋرالارى, سيان سينحاي جانە بايقاداموۆتار وتباسىلارى اراسىنداعى دوستىق ىقىلاسقا تولى جىلداردى بەينەلەيتىن فوتولار قويىلعان.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى