2018 جىل قازاقستان ءۇشىن ەلىمىزدەگى بىرقاتار ماڭىزدى ستراتەگيالىق رەفورمانىڭ جۇرگىزىلۋىمەن جانە حالىقارالىق ارەناداعى ەلەۋلى تابىستارىمەن ەستە قالدى. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ ادەتتەگىدەي تىعىز ءارى بارىنشا قارقىندى جۇمىس كەستەسىنىڭ مازمۇنىندا كورىنىس تاپتى.
شەتەلدەرگە جانە وڭىرلەرگە بارعان جۇمىس ساپارلارىن, ءتۇرلى وتىرىستار مەن كەڭەستەردى, حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق فورۋمداردى, كونفەرەنتسيالار مەن سەزدەردى, شەتەلدىك مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىن قابىلداۋدى, جۇرتشىلىق پەن ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەردى, وندىرىستىك كاسىپورىندار مەن الەۋمەتتىك نىسانداردى ارالاپ كورۋدى قوسا العاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن جىل بويى 700-دەن استام پروتوكولدىق ءىس-شارا بولىپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى ەل دامۋىنىڭ كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەرى بويىنشا 16 كەڭەس, ۇكىمەتتىڭ جانە «نۇر وتان» پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىستارىن, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اكتسيونەرلىك قوعامىن باسقارۋ كەڭەسىنىڭ وتىرىسىن وتكىزدى.
پرەزيدەنت جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگانداردىڭ جەلىسى بويىنشا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 5 وتىرىسى جانە شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسىنىڭ 1 وتىرىسى ءوتتى.
جىل ىشىندە پرەزيدەنت ەكى رەت پارلامەنت وتىرىسىنا قاتىستى, سونداي-اق پالاتالاردىڭ توراعالارىمەن جانە پارلامەنتتىك فراكتسيالاردىڭ جەتەكشىلەرىمەن بىرنەشە رەت كەزدەسىپ, دەپۋتاتتىق كورپۋسپەن تۇراقتى بايلانىستا بولدى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە 18 جۇمىس ساپارىن جاسادى, وندا ەل وڭىرلەرى مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قاتىستى ماسەلەلەر تالقىلاندى. بۇدان بولەك پرەزيدەنت استانا قالاسى بويىنشا دا تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس ساپارلارىنا شىعىپ تۇردى.
ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار اياسىندا شەتەلدەرگە جاسالعان 7 ساپاردى, سونداي-اق 10 مەملەكەتارالىق سامميت پەن 5 حالىقارالىق فورۋمدى قوسا العاندا, پرەزيدەنتتىڭ قاتىسۋىمەن 100-دەن استام حالىقارالىق سيپاتتاعى كەزدەسۋلەر مەن ءىس-شارالار ءوتتى.
ن.ءا.نازارباەۆ 3 ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىن, 9 بريفينگ وتكىزىپ, ەلىمىزدىڭ جانە شەتەلدىڭ باق وكىلدەرىنە 11 سۇحبات بەردى, 3 بەينەۇندەۋ جاسادى. بۇدان باسقا, قاراشا ايىندا قازاقستاننىڭ ورتالىق گازەتتەرىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى تۇجىرىمدامالىق ماقالاسى جاريالاندى.
ءبىر جىل ىشىندە پرەزيدەنت 81 زاڭعا, 205 جارلىققا, 64 وكىمگە جانە 20 كەڭەس حاتتاماسىنا قول قويدى, 1672 قىزمەتتىك قۇجات پەن ازاماتتاردىڭ 270 ءوتىنىشىن, 3,5 مىڭ تالدامالىق جانە اقپاراتتىق-انىقتامالىق ماتەريالداردى قارادى, مۇنىڭ ءوزى تۇتاس العاندا 5 مىڭنان استام قۇجاتتى قۇرادى.
وسى كەزەڭدە مەملەكەت باسشىسى, جالپى العاندا 59 كۇن, سونىڭ ىشىندە 29 كۇن شەتەلدەردە, 30 كۇن قازاقستان وڭىرلەرىندە ءىسساپاردا بولدى.
* * *
قازاقستاننىڭ ەلورداسىن استانا قالاسىنا كوشىرۋدىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋ ەلدىڭ ىشكى ساياسي ومىرىندەگى جالپىۇلتتىق ءمانى بار اسا ماڭىزدى وقيعا بولدى.
جۇرگىزىلگەن كەڭ اۋقىمدى دايىندىق جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ەلوردانىڭ مەرەيتويى بۇرىن-سوڭدى بولماعان جوعارى دەڭگەيدە اتاپ وتكىزىلدى. مەرەكەلىك ءىس-شارالار ەلباسىنىڭ 4 شىلدەدە «اتامەكەن» ەتنومەموريالدىق كەشەنىنىڭ اۋماعىندا مەملەكەتتىك تۋدى كوتەرۋ راسىمىنە قاتىسىپ, قازاقستاندىقتاردى الداعى مەرەيتويمەن قۇتتىقتاعان ساتىنەن باستالدى. مەرەكە كۇندەرىندە پرەزيدەنت استانانىڭ بىرقاتار كوپشىلىك تاماشالايتىن ورىندارى مەن ەلورداعا قازاقستاننىڭ وڭىرلەرى سىيعا تارتقان نىسانداردى ارالاپ كوردى.
6 شىلدەدە ن.ءا.نازارباەۆ استانانىڭ ىرگەسىن العاش قالاعان ازاماتتارمەن كەزدەسىپ, قىرعىزستان, تاجىكستان جانە وزبەكستان پرەزيدەنتتەرىمەن بىرگە تاۋەلسىزدىك سارايىنداعى سالتاناتتى جيىنعا قاتىستى. وندا پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ جاڭا ەلورداسىن سالۋعا جانە ونى وركەندەتۋگە اتسالىسقانداردىڭ بارىنە العىس ايتتى.
استانانىڭ مەرەيتويلىق جىلى پرەزيدەنتتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بىرقاتار ماڭىزدى ءىس-شارالارعا تولى بولدى. بۇل شارالار قازاقستاندىقتاردىڭ يگىلىگىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتتى.
قوعامدا ۇلكەن رەزونانس تۋدىرعان وسىنداي وقيعالاردىڭ ىشىنەن پارلامەنت پالاتالارىنىڭ ناۋرىز ايىنداعى بىرلەسكەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا ارناعان «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اتتى ۇندەۋىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. تۇرعىن ءۇي الۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى, ەڭبەكاقىسى تومەن قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن سالىق اۋىرتپالىعىن تومەندەتۋ, جوعارى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسى جانە ستۋدەنت جاستاردىڭ تۇرعىن جايىن جاقسارتۋ, شاعىن نەسيە الۋشىلار اياسىن كەڭەيتۋ, ەلدى مەكەندەردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى ەلىمىزدى ودان ءارى الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ جونىندەگى بەس باعىتتىڭ ءبارى قىزۋ قولداۋ تاپتى جانە ءالى دە كوپ ۋاقىت بويى ازاماتتاردىڭ ءجىتى نازارىندا بولارى انىق. اتاپ ايتقاندا, ەلباسى ۇسىنعان «7-20-25» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەداۋىر قولايلى جاعدايدا يپوتەكالىق نەسيە الۋدىڭ ناقتى مۇمكىندىگى پايدا بولدى.
ن.ءا.نازارباەۆ «بەس الەۋمەتتىك باستاما – قوعامنىڭ الەۋمەتتىك بىرلىگىنىڭ تۇعىرى» دەگەن تاقىرىپپەن ساۋىردە وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححVى سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە «الەۋمەتتىك بىرلىك ساياساتى – ءبىرتۇتاس ۇلت قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام. ءبىز سىرتقى جاعدايلارعا قاراماستان, بەس جاڭا جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى باستادىق. بۇل قارجىمىزدىڭ جانە رەسۋرستارىمىزدىڭ كوپتىگىنە بايلانىستى بولىپ وتىرعان جوق. كەرىسىنشە, قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا تىڭ سەرپىن بەرۋدى كوزدەگەن شىنايى نيەتىمىزگە بايلانىستى ىسكە اسۋدا», – دەپ اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن «نۇر وتان» پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ 1 ماۋسىمدا بولعان كەڭەيتىلگەن وتىرىسى «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن» ىسكە اسىرۋعا قوعامدىق باقىلاۋدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىنە ارنالدى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پرەزيدەنت قازاقستانداعى كوشباسشى ساياسي كۇش جانە ونى جاڭعىرتۋدىڭ سەنىمدى تىرەگى رەتىندە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ۇستانىمدارىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
قىركۇيەك ايىندا پارلامەنتتىڭ التىنشى شاقىرىلىمىنىڭ كەزەكتى IV سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا ەلباسىنىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋسپەن كەزدەسۋى «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن» جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى كەشەندى ءىس-شارالاردى ءتيىمدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە ارنالدى.
حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق ماقسات ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 5 قازاندا جاريا ەتىلگەن «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى حالىققا ارنالعان جولداۋىندا ودان ءارى جالعاسىن تاپتى. وندا ول حالىقتىڭ تابىسى مەن تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا, ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ەلىمىزدە جۇزەگە اسىپ جاتقان وزگەرىستەر ۇدەرىسىنە اتسالىسۋىن دامىتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار ماڭىزدى الەۋمەتتىك باستامالار ۇسىندى. ماسەلەن, پرەزيدەنتتىڭ 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقىنى 1,5 ەسە كوتەرۋ جونىندەگى تاپسىرماسى قازاقستاندىقتار اراسىندا قىزۋ قولداۋ تاپتى.
قازاقستان مۇعالىمدەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2019 جىلى «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدى ازىرلەۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن دا ىقىلاسپەن قارسى الدى. وسىعان وراي, سوڭعى ەكى جىلدا ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىن بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كولەمى 22% ارتقانىن ايتا كەتكەن ءجون.
ەلباسى ءبىلىم سالاسى ۇلتىمىزدىڭ ستراتەگيالىق رەسۋرسى سانالاتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, جىل ىشىندە « ۇلى دالا مۇراگەرلەرى» اتتى فورۋمعا قاتىستى جانە ەلىمىزدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى. پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسىن تاعايىنداۋ جونىندەگى باستاماسىنىڭ 25 جىلدىعى ايتۋلى داتا بولدى. بۇل باستاما جۇزەگە اسىرىلعان جىلداردا 13 مىڭنان استام قازاقستاندىق جاس الەمنىڭ ايگىلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الىپ كەلىپ, ەلىمىزدىڭ يگىلىگى جولىندا ەڭبەك ەتۋدە.
مەملەكەت باسشىسى قاراشا ايىندا قازاقستاننىڭ VIII ازاماتتىق فورۋمىندا ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتوردىڭ الەۋمەتتىك باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا قوعامدىق باقىلاۋ جاساۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسۋىنىڭ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتىپ, ۇكىمەتكە مۇنى ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ بارىسىندا ەسكەرۋدى تاپسىردى. بۇدان بولەك, ەلباسى جاستار ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ ىسىندە ۇەۇ ءرولىن ارتتىرۋدىڭ قاجەتتىگىن ايتتى. 2019 جىل جاستار جىلى دەپ جاريالانعانىن ەسكەرسەك, مۇنىڭ دا ماڭىزى ەرەكشە.
ن.ءا.نازارباەۆ جاستاردى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋدىڭ قاجەتتىگى تۋرالى قاراشادا استانا قالاسىنداعى ۇلتتىق اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىقتا بولعان كەزىندە جانە قايتا قۇرىلعان «جاس سارباز» بالالار-جاسوسپىرىمدەر اسكەري-پاتريوتتىق قوزعالىسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق ۇيىمىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىمەن كەزدەسۋىندە ايتتى.
العا قويىلعان مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىنا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. قازاق ءالىپبيىنىڭ لاتىن قارپىنە نەگىزدەلگەن نۇسقاسىن بەكىتۋ, «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم, قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا اۋدارىلعان كىتاپتاردىڭ العاشقى پارتياسىن باسىپ شىعارۋ, ۇلتتىق دومبىرا كۇنىن بەلگىلەۋ – اتالعان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەگەن ناقتى قادامدار بولدى.
پرەزيدەنتتىڭ مەرزىمدىك باسپاسوزدە قاراشا ايىندا جارىق كورگەن « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى تۇجىرىمدامالىق ماقالاسى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ قيسىندى جالعاسى سانالادى. مازمۇنىنىڭ تەرەڭدىگى مەن يدەياسىنىڭ جاڭالىعىنا, سونداي-اق ەلباسىنىڭ وتكەننىڭ مۇراسىن شىعارماشىلىق وي ەلەگىنەن وتكىزۋ, ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ وركەنيەتكە قوسقان ۇلەسىنە لايىقتى باعا بەرۋ جونىندەگى ۇسىنىسىنا وراي ماقالا قازاقستان قوعامى جانە شەتەلدىك اۋديتوريا تاراپىنان زور قىزىعۋشىلىق تۋعىزىپ, كەڭىنەن تالقىلاندى.
حالىقتىڭ تاريحي-مادەني زەردەسىن جانداندىرۋ جانە رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا پرەزيدەنت حالىق جازۋشىسى ءا.ك.نۇرپەيىسوۆ, اقىن ءارى قوعام قايراتكەرى و.و.سۇلەيمەنوۆ, حالىق ارتىستەرى يۋ.ب.پومەرانتسەۆ, د.ق.جولجاقسىنوۆ جانە ءا.م.دىنىشەۆ, «وتىرار سازى» مەملەكەتتىك اكادەميالىق حالىقتىق-ەتنوگرافيالىق وركەسترىنىڭ جەتەكشىسى د.ن.تىلەنديەۆا سياقتى بىرقاتار مادەنيەت قايراتكەرلەرىن قابىلدادى.
ەلباسى كۇردەلى حالىقارالىق جاعدايدا مەملەكەتىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن ونىڭ ەگەمەندىگىنىڭ مىزعىماستىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, جىل بويى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىز بەن قورعانىس قابىلەتىمىزدى نىعايتۋ جولىندا دايەكتى باعدار ۇستاندى.
شىلدە ايىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى ايتۋلى وقيعا بولدى. بۇل قۇجات قازاقستان پرەزيدەنتى قۇراتىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قورعانىس قابىلەتىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جۇرگىزىلۋىن ۇيلەستىرىپ وتىراتىن كونستيتۋتسيالىق ورگان رەتىندەگى قۇقىقتىق مارتەبەسىن ايقىنداپ بەردى.
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىستارىنىڭ بىرىندە, قاۋىپسىزدىكتىڭ جالپى ماسەلەلەرىمەن قاتار, قوعامدا كەڭ رەزونانس تۋعىزعان ەلەكتر جانە جىلۋ قۋاتتارىنىڭ قولدانىستاعى تاريفتەرىن قالىپتاستىرۋ, ەنەرگەتيكالىق قىزمەتتەر نارىعىندا باعالاردىڭ تۇزىلۋىنە باقىلاۋ جاساۋدى قامتاماسىز ەتەتىن مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ پروبلەمالارى دا كوتەرىلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
ەلباسى مامىر ايىندا استانادا V حالىقارالىق «KADEX-2018» قارۋ-جاراق جانە اسكەري-تەحنيكالىق م ۇلىك كورمەسىنىڭ اشىلۋىنا قاتىستى, وندا الەمنىڭ 28 ەلىنەن كەلگەن 318 كاسىپورىن ءوز ءونىمىن كورسەتتى.
پرەزيدەنت 7 مامىردا وتان قورعاۋشى كۇنىنە وراي جامبىل وبلىسىنىڭ گۆاردەيسكي كەنتىندە وتكەن اسكەري پارادقا قاتىستى. پارادتا 3 مىڭعا جۋىق اسكەري قىزمەتشى دالالىق جاعدايدا ۇرىس جۇرگىزۋ شەبەرلىگىن, اتىس كەزىندەگى مەرگەندىكتەرى مەن جاۋىنگەرلىك ماشىقتارىن كورسەتتى. وعان 300 قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا, 40 ۇشۋ اپپاراتى تارتىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازان ايىنداعى جولداۋىندا جانە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى قاراشا ايىنداعى ارنايى كەڭەستە ءتيىمدى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنسىز مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. اتاپ ايتقاندا, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قۇرىلىمى مەن شتاتىن وڭتايلاندىرۋ, ولارعا تيەسىلى ەمەس قىزمەتتەردى الىپ تاستاۋ, ۇنەمدەلگەن قارجىنى ەڭبەككە اقى تولەۋ جۇيەسىن, قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىن جاقسارتۋعا جۇمساۋ, جۇمىستىڭ سەرۆيستىك مودەلىنە كوشۋ جانە پوليتسيا قىزمەتىن باعالاۋدىڭ جاڭا ولشەمدەرىن ەنگىزۋ تاپسىرىلدى.
قۇقىق ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋ ەلىمىزدەگى قۇقىق ۇستەمدىگىن ساقتاۋمەن تىعىز بايلانىستى. وسىعان وراي ن.ءا.نازارباەۆ سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا باعىت-باعدار بەردى. ول سوت جۇكتەمەسىن تومەندەتۋ, ازاماتتىق پروتسەستى جەڭىلدەتۋ, سوت ءوندىرىسىنىڭ جەدەلدىگى مەن اشىقتىعىن ارتتىرۋ, سوت ءوندىرىسى مەن ەلەكتروندى سەرۆيستەر قىزمەتىندە جاڭا فورماتتاردى دامىتۋ, سونداي-اق سوت عيماراتتارىندا فرونت-وفيستەر اشۋ جونىندە بىرقاتار تاپسىرما بەردى.
ەلباسى قۇقىق جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جونىندە ايتا كەلە, ەلىمىزدە سىبايلاس جەمقورلىقپەن بەلسەندى كۇرەس جۇرگىزۋ جالعاسا بەرەتىنىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي, ول حالىققا قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ, قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەر جەمقورلىققا بايلانىستى ءتارتىپ بۇزۋشىلىق جاساعان جاعدايدا, ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ دەربەس تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ جونىندە تاپسىرمالار بەردى.
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 27 جىلدىعىن بۇكىل حالىق بولىپ مەرەكەلەۋ ساياسي جىلدىڭ ايشىقتى مارەسى بولدى. وسى ايتۋلى وقيعانىڭ قارساڭىندا پرەزيدەنت ەلدىڭ دامۋى مەن ءوسىپ-وركەندەۋىنە ايرىقشا ەڭبەك سىڭىرگەن قازاقستاندىقتاردىڭ ۇلكەن ءبىر توبىنا سالتاناتتى جاعدايدا مەملەكەتتىك ناگرادالار مەن سىيلىقتار تابىس ەتتى. ماراپاتتالۋشىلار قاتارىندا كورنەكتى عىلىم جانە مادەنيەت, ونەر, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قايراتكەرلەرى, كاسىپكەرلەر, وندىرىسشىلەر, اسكەري قىزمەتشىلەر, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, ەڭبەك ارداگەرلەرى, سپورتشىلار مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر بولدى.
* * *
الەمدىك شارۋاشىلىق جۇيەسىنىڭ قۇبىلمالىلىعىنا جانە قولايسىز سىرتقى كونيۋنكتۋراعا قاراماستان, قازاقستان ەكونوميكاسى ءوزىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن بەكەمدىگىن كورسەتتى. ۇلتتىق ەكونوميكالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ الەمدىك شكالاسىنداعى قازاقستان پوزيتسياسىنىڭ جوعارىلاۋى وسىنىڭ جارقىن دالەلى بولدى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «Doing Business» رەيتينگىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ءبىزدىڭ ەلىمىز سوڭعى 11 جىلدا ءوز رەيتينگىن 36 ساتىعا جوعارىلاتىپ, 190 مەملەكەتتىڭ اراسىنان 28-ءشى ورىنعا تۇراقتادى.
وتكەن جىلدىڭ ەكونوميكالىق ءىس-شارالارىنىڭ كۇنتىزبەسى پرەزيدەنتتىڭ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى حالىققا ارنالعان جىل سايىنعى جولداۋىمەن اشىلدى. بۇل قۇجات 10 قاڭتاردا جاريالاندى. قازىرگى زاماندا بولىپ جاتقان جاھاندىق تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر قازاقستانعا الەمنىڭ وزىق دامىعان ەلدەرىنىڭ قاتارىنا تەزىرەك ەنۋ ءۇشىن تاريحي مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعانى تۋرالى تەزيس ەلباسى جولداۋىنىڭ باستى تۇجىرىمىنا اينالدى. وسىعان بايلانىستى, ول ەكونوميكانى, الەۋمەتتىك سالا مەن مەملەكەتتىك باسقارۋ ءىسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتتارى بويىنشا ون نەگىزگى مىندەتتى ايقىنداپ بەردى.
ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى مىندەتتەردى ناقتىلاۋ ماقساتىمەن اقپان ايىندا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى. وندا ول بۇرىن قابىلدانعان باعدارلامالىق قۇجاتتاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. سونداي-اق تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ماقساتتارىن ءتۇسىندىرۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋدى ازايتۋ ماسەلەلەرىنە باسا ءمان بەرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى مامىر ايىندا جاريا تۇردە قول قويعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ەلىمىزدە بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋعا قىزمەت ەتەدى. بۇل زاڭ بيزنەس شىعىندارىن جاپپاي تومەندەتۋ جانە باسەكەلەستىككە كەدەرگى كەلتىرەتىن نورمالاردى الىپ تاستاۋ جونىندەگى شارالاردى قامتيدى.
ەلباسى «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى بيزنەسكە قولايلى ورتانى قالىپتاستىرۋ ىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن ەسكەرىپ, ءساۋىر ايىندا وسى قوردى باسقارۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ وتىرىسىن وتكىزدى. وندا ول اتقارىلار ىستەردى ءارى قاراي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ايرىقشا باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرىپ, حولدينگتى دامىتۋدىڭ 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان جاڭا ستراتەگياسى مەن قوردى ترانسفورماتسيالاۋ باعدارلاماسىن بەكىتتى.
ن.ءا.نازارباەۆ «تەڭىزشەۆرويل» جشس-ءنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي وتكەن سالتاناتتى ءىس-شارادا سويلەگەن سوزىندە وسى كومپانيانىڭ قىزمەتىن ونىمدىلىك پەن تيىمدىلىكتى ارتتىراتىن قازىرگى زامانعى تسيفرلى جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ تابىستى ۇلگىسى رەتىندە اتاپ كورسەتتى. ونىڭ «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا قاراشا ايىندا قۇرىلعان استانا قالاسىنداعى «Astana Hub» ءىت-ستارتاپتار حالىقارالىق تەحنولوگيالىق پاركىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسۋى دا ماڭىزدى بولدى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت شىلدە ايىندا جاڭا تەحنولوگيالار نارىعىن قارجىلاندىرۋدىڭ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ۆەنچۋرلىق قارجىلاندىرۋ تۋرالى زاڭعا قول قويدى.
ەلباسى قازىرگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە يننوۆاتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا كوڭىل ءبولىپ, قارجى سەكتورىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن ۇدايى نازاردا ۇستادى. بۇل جەردە ونىڭ ساۋىردە ۇلتتىق بانكتىڭ ەسەبىن تىڭداعانىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. سونىڭ بارىسىندا ول بانكتەر جۇيەسىنە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتكەن كەزدە قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتىنە رەتتەۋشى تاراپىنان باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىنە باسا ءمان بەردى.
ەلوردا مەرەيتويى قارساڭىندا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن اشۋ جانە تانىستىرۋ راسىمىنە قاتىسۋى ەلدىڭ قارجى سەكتورىن دامىتۋداعى ايتۋلى وقيعا بولدى. وسى سالتاناتتى ءىس-شارالار بارىسىندا قازاقستاندا يننوۆاتسيالىق قارجى تەحنولوگيالارىن دامىتۋ مەن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن قولايلى ەكوجۇيەنى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار جوبالار كورسەتىلدى.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ 14 قاراشادا احقو بيرجاسىنداعى العاشقى ساۋدا-ساتتىقتى باستاۋ راسىمىنە قاتىسۋىن ەلەۋلى ءىس-شارا رەتىندە ەرەكشە ايتۋعا بولادى. ەلباسى شاراعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە بۇل ءراسىمنىڭ قارجىلىق دەربەستىگىمىزدىڭ باستاۋى بولعان قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى – تەڭگەنىڭ قولدانىسقا ەنگىزىلۋىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا ءوتۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى زور ەكەنىن اتاپ ايتتى. پرەزيدەنت بيرجانىڭ جۇمىسىن باستاپ بەرىپ, ونىڭ الدىنا كاپيتال تارتۋ, مەملەكەتتىك جانە كورپوراتيۆتىك قۇندى قاعازدار شىعارۋ ىسىندە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تۇعىرناماعا اينالۋ سياقتى ءورشىل مىندەتتەر قويدى.
ەلباسى قازاقستاننىڭ وسىنداي جاھاندىق جوبالاردى قولعا العانىن ەسكەرىپ, حالىقارالىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا دا ادەتتەگىدەي زور ءمان بەردى. وسىعان وراي, ن.ءا.نازارباەۆ ءحى استانا ەكونوميكالىق فورۋمى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسىنىڭ ءحححى پلەنارلىق وتىرىسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن بەلسەندى تۇردە پايدالاندى.
ۇلتتىق ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ ىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن حالىقارالىق ەكونوميكالىق ءىس-شارالاردى وتكىزۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان وڭىرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرىنە دە باسا ءمان بەردى.
استانانىڭ مەرەيتويلىق جىلىندا پرەزيدەنت بىرقاتار كەڭەستەر وتكىزىپ, وندا ەلوردانى ودان ءارى دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, قالا قۇرىلىسى جانە ونى اباتتاندىرۋ, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن جاقسارتۋ, شاھاردىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جانە الەۋمەتتىك-مادەني نىساندارىن سالۋ, سونداي-اق استانانىڭ «جاسىل بەلدەۋىن» دامىتۋ جونىندەگى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ بارىسىنا ايرىقشا نازار اۋدارىلدى.
ەلباسىنىڭ 19 ماۋسىمدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» جارلىققا جاريا تۇردە قول قويۋىنىڭ تاريحي ماڭىزى زور بولدى. مەملەكەت باسشىسى قول قويۋ راسىمىندە سويلەگەن سوزىندە: «جارلىق شىمكەنتكە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مارتەبەسىن بەرەدى. بۇل اكىمشىلىك بىرلىك ەلىمىزدەگى ون جەتىنشى ايماق بولادى. وبلىس ورتالىعى عاسىرلار بويى قازاق حاندىعىنىڭ جانە بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ ساياسي ءارى رۋحاني ورتالىعى بولعان تۇركىستان قالاسىنا كوشىرىلەدى», – دەپ اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە, جاڭادان قۇرىلعان تۇركىستان وبلىسىنىڭ جاڭا اكىمشىلىك فۋنكتسيالاردى ساپالى ىسكە اسىرۋى ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەرى بار ەكەندىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
ن.ءا.نازارباەۆ وسى جاڭا باستامانى ناقتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن استانادا تۇركىستان قالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ەكى كەڭەس, سونداي-اق ءوزىنىڭ وسى وڭىرلەرگە جاساعان جۇمىس ساپارلارى بارىسىندا شىمكەنت قالاسى مەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ەكى وڭىرلىك كەڭەس وتكىزدى. ەلباسى مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالاردىڭ باسقا وبلىستاردا ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرىن اقپان ايىندا اكىمدەرمەن وتكىزگەن ارنايى كەڭەستە, سونداي-اق وڭىرلەرگە جاساعان جۇمىس ساپارلارى كەزىندە قاراستىردى.
جىلدىڭ ەكونوميكالىق ءىس-شارالارىنىڭ كۇنتىزبەسى ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرىلاتىن «يندۋستريالاندىرۋ كۇنىنە ارنالعان» تەلەكوپىر وتكىزۋمەن اياقتالدى. وسى ءىس-شارا بارىسىندا ن.ءا.نازارباەۆ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ جاڭا 28 جوباسىنىڭ تانىستىرىلىمىنا قاتىسىپ, «پارىز» جانە «التىن ساپا» سىيلىقتارىنىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاپ, بيزنەسپەن اينالىسۋعا مەيلىنشە قولايلى جاعداي جاساعانى ءۇشىن وڭىرلەردىڭ باسشىلارىنا ارنايى ناگرادا تابىس ەتتى.
* * *
قازاقستان حالىقارالىق بايلانىستاردى نىعايتۋ جانە الەمدەگى ءتۇرلى داۋ-جانجالداردى شەشۋ جونىندەگى تەڭگەرىمدى ءارى كوپسالالى سىرتقى ساياساتىن جالعاستىرا ءتۇستى. ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندەگى قىزمەتى – سونىڭ جارقىن دالەلى.
قاڭتار ايىندا قازاقستان ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى مىندەتىن اتقاردى. وسى قىزمەتتە ءبىزدىڭ مەملەكەت جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋ-جاراقتى تاراتپاۋعا, حالىقارالىق قوعامداستىقتا سەنىم شارالارىن نىعايتۋعا, تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىلعا, تاياۋ شىعىس وڭىرىندەگى, سولتۇستىك افريكا مەن اۋعانستانداعى احۋالعا, ورتالىق ازيانىڭ مۇددەلەرىن ىلگەرىلەتۋگە قاتىستى كونسۋلتاتسيالار, بريفينگتەر مەن دەباتتار فورماتىندا 30-عا جۋىق وتىرىس وتكىزدى.
بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىق ەتۋ بارىسىنداعى باستى ءىس-شارالارىمىزدىڭ ءبىرى – 18 قاڭتاردا نيۋ-يورك قالاسىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ توراعالىعىمەن وتكەن «جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى تاراتپاۋ: سەنىم شارالارى» دەپ اتالاتىن تاقىرىپتىق بريفينگ. ونىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعاسىنىڭ شيەلەنىستەردى بولدىرماۋ جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى الدىن الۋ ديپلوماتياسى جونىندەگى بىرەگەي مالىمدەمەسى قابىلداندى. بۇل قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن جانە قابىلدانعان ءارى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ساياسي مىندەت جۇكتەيتىن العاشقى حالىقارالىق اكتىسى سانالادى.
قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەتتە الدىن الۋ ديپلوماتياسىنىڭ تاسىلدەرىن تابىستى قولدانۋى سيرياداعى قاقتىعىستى رەتتەۋ ىسىندە دە پروگرەسكە قول جەتكىزۋگە نەگىز بولدى. ماسەلەن, سيرياداعى قاقتىعىستى رەتكە كەلتىرۋ جونىندەگى استانا الاڭى بارلىق مۇددەلى تاراپتار كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, بارلىق باعىتتار بويىنشا ناقتى قادامداردى كەلىسە الاتىن تۇعىرناما رەتىندە ءوز تيىمدىلىگىن دالەلدەدى. بۇل جونىندە سيريا بويىنشا استانا پروتسەسىنە كەپىلدىك بەرۋشى ەلدەردىڭ (رەسەي, تۇركيا جانە يران) سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى مالىمدەدى.
سونداي-اق شەتەلدەرمەن كوپسالالى تابىستى ىنتىماقتاستىق تا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىن بەكەمدەۋگە جانە نىعايتا تۇسۋگە ىقپال ەتتى.
ستراتەگيالىق سەرىكتەسىمىز رەسەيمەن كوپ قىرلى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ارقاسىندا وتكەن جىل ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ جوعارى دەڭگەيدە دامۋىمەن ەستە قالدى. جىل ىشىندە ن.ءا.نازارباەۆ رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.ۆ.پۋتينمەن ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى باسقوسۋلار اياسىندا بىرنەشە رەت كەزدەستى. سول كەزدەسۋلەر بارىسىندا ءتۇرلى فورماتتاعى قازاقستان – رەسەي قارىم-قاتىناستارىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى, سونداي-اق وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قاراشا ايىندا رەسەي كوشباسشىسىمەن بىرگە پەتروپاۆل قالاسىندا وتكەن ءداستۇرلى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ XV فورۋمىنا قاتىسۋى – ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستارداعى ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولدى. تۋريزم سالاسىنداعى قاتىناستاردى دامىتۋدىڭ الداعى پەرسپەكتيۆالارىنا ارنالعان فورۋم اياسىندا 6 ۇكىمەتارالىق, 31 وڭىرارالىق جانە كوممەرتسيالىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.
ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن دە ىنتىماقتاستىعىمىز تابىستى دامي ءتۇستى.
وزبەكستان پرەزيدەنتى ش.م.ميرزيەيوۆتىڭ قازاقستانعا ءۇش ساپارى جانە ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ناۋرىز ايىندا سامارقاند قالاسىنا جۇمىس ساپارى وسى ەلمەن ءوزارا دوستىق قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا جانە وعان تىڭ سەرپىن بەرۋگە باعىتتالعان ەلەۋلى وقيعا بولدى. ش.م.ميرزيەيوۆتىڭ ناۋرىز ايىندا استاناعا ساپارى كەزىندە ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى قازاقستانداعى وزبەكستان جىلىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىنە قاتىستى. جالپى, جىل بويى قازاقستان پرەزيدەنتى وزبەكستان پرەزيدەنتىمەن ءتۇرلى باسقوسۋلاردا وننان استام كەزدەسۋ وتكىزدى.
قىرعىزستان مەن تاجىكستان پرەزيدەنتتەرى س.ش.جەەنبەكوۆ پەن ە.ش.راحموننىڭ قازاقستانعا ناۋرىز ايىنداعى جانە استانا قالاسىنىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەۋگە بايلانىستى شىلدە ايىنداعى ساپارلارى ورتالىق ازياداعى كورشىلەرىمىزبەن ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا وڭ اسەر ەتتى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى گ.م.بەردىمۇحامەدوۆپەن تامىز ايىندا حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ قۇرىلتايشى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ تۇرىكمەنباشى قالاسىنداعى وتىرىسى كەزىندە جانە اقتاۋ قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى V ءسامميتى اياسىندا وتكەن كەلىسسوزدەرىنىڭ ماڭىزى زور بولدى.
ناۋرىزدا استانا قالاسىندا وتكەن ورتالىق ازيا ەلدەرى باسشىلارىنىڭ جۇمىس (كونسۋلتاتيۆتىك) كەزدەسۋى وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتىڭ تەرەڭدەي تۇسۋىنە ەرەكشە سەرپىن بەرگەن ماڭىزدى وقيعاعا اينالدى. بۇل باسقوسۋ بەسجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىمدىقتارى مەن بولاشاققا ارنالعان جوسپارلاردى ايقىنداپ بەردى.
كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىمەن ىنتىماقتاستىق سالاسىندا كوپتەن كۇتكەن زور سەرپىلىس بولدى. تامىز ايىندا اقتاۋ قالاسىندا وتكەن كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى V ءسامميتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شيرەك عاسىر بويى كەلىسىلمەي جانە قابىلدانباي كەلگەن كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسياعا قول قويىلدى. وسى تاريحي قۇجاتقا قول قويۋ كەزىندە ن.ءا.نازارباەۆ «كونۆەنتسيا كاسپي تەڭىزىنىڭ وزىندىك كونستيتۋتسياسى سانالادى. بۇل قۇجات تەڭىز جاعاسىنداعى مەملەكەتتەردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىنە قاتىستى بارلىق كەشەندى ماسەلەلەردى رەتتەۋگە, سونداي-اق ءوڭىردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنە كەپىل بولۋعا باعىتتالعان», دەپ اتاپ ءوتتى.
قازاقستاننىڭ ازيا باعىتىنداعى قارىم-قاتىناستارى دا سەرپىندى ءارى تابىستى دامىدى.
بۇل ورايدا, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناس قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەردى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ماۋسىم ايىنداعى قىتايعا مەملەكەتتىك ساپارى باستى وقيعا بولدى. ساپار بارىسىندا ول قحر توراعاسى سي تسزينپينمەن جانە وسى ەلدىڭ باسقا دا باسشىلارىمەن, سونداي-اق قىتايدىڭ ىسكەر توپتار وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
قازاقستان ديپلوماتياسىنىڭ باسىمدىقتارى سونداي-اق ازيانىڭ باسقا دا بىرقاتار ىقپالدى مەملەكەتتەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا باعىتتالدى. اتاپ ايتقاندا, ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قىركۇيەكتە تۇركياعا رەسمي ساپارى بارىسىندا وسى ەلدىڭ پرەزيدەنتى ر.ەردوعانمەن جانە «تۇرىك بيزنەسىنىڭ كاپيتاندارىمەن» مازمۇندى ءارى ناتيجەلى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى. ەلباسىنىڭ ناۋرىز ايىنداعى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە رەسمي ساپارى كەزىندە ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇسۋدىڭ كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
قازاقستاننىڭ ەۋرواتلانتيكالىق باعىتتاعى بايلانىستارى قارقىندى ءارى جەمىستى دامي ءتۇستى.
ماسەلەن, امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن اراداعى ءوزارا قارىم-قاتىناس ايتارلىقتاي جانداندى. ەلباسىنىڭ قاڭتار ايىنداعى اقش-قا رەسمي ساپارى قازاقستان-امەريكا سەرىكتەستىگىن ىلگەرىلەتۋگە تىڭ سەرپىن بەردى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اقش پرەزيدەنتى د.ترامپپەن سەنىمدىلىك جاعدايىندا وتكەن كەلىسسوزدەرىنە, سونداي-اق ونىڭ وسى ەلدىڭ باسقا دا بيلىك وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرىنە امەريكالىق جانە الەمدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى ەرەكشە نازار اۋداردى. اقش-قا ساپاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان مەن اقش-تىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىن كەڭەيتۋ تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلداندى.
قازاقستان باسشىسىنىڭ قازان ايىنداعى فينلياندياعا رەسمي ساپارى ەۋروپا باعىتىنداعى بايلانىستاردى جانداندىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى وقيعا بولدى. ساپار بارىسىندا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وسى ەلدىڭ پرەزيدەنتى س.نينيستەمەن تابىستى كەلىسسوزدەرى ءوتتى. «شىعىس-باتىس» جەلىسى بويىنشا وربىگەن تەكەتىرەس جاعدايىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قازان ايىنداعى بەلگياعا ساپارى اياسىندا «ازيا – ەۋروپا» فورۋمىنىڭ ءحىى سامميتىنە قاتىسۋىنىڭ ماڭىزى زور بولدى. وسى سامميت اياسىندا ول رەسەي, اقش, قىتاي جانە ەۋروپا وداعى باسشىلارىن ديالوگقا شاقىرىپ, وزەكتى پروبلەمالاردى تالقىلاۋ ءۇشىن استاناداعى كەلىسسوزدەر الاڭىن پايدالانۋدى ۇسىندى.
ن.ءا.نازارباەۆ اسەم سامميتىنە ساپارى بارىسىندا ەۋروپا كوشباسشىلارىمەن بىرقاتار تابىستى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. اسىرەسە بەلگيا كورولى فيليپپەن, ەۋروپا كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ج.-ك.يۋنكەرمەن, فرانتسيا پرەزيدەنتى ە.ماكرونمەن, يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى د.كونتەمەن جانە ەۋروپانىڭ 20-دان استام ءىرى كومپانيالارى مەن قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ باسشىلارىمەن بولعان كەزدەسۋلەردى ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون.
جالپى, مەملەكەت باسشىسى 2018 جىلى ەكىجاقتى قاتىناستار جەلىسى بويىنشا 7 شەتەلدىك ساپار جاسادى, سونىڭ ىشىندە 1 مەملەكەتتىك, 4 رەسمي جانە 2 جۇمىس ساپارى بولدى. اتاپ ايتقاندا, ول مەملەكەتتىك ساپارمەن قىتايعا, رەسمي ساپارلارمەن – اقش-قا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە, تۇركياعا, فينلياندياعا, جۇمىس ساپارلارىمەن – وزبەكستانعا, رەسەيگە باردى.
قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتۋ ىسىندە پرەزيدەنتىمىزدىڭ مەملەكەتارالىق بىرلەستىكتەر مەن حالىقارالىق فورۋمدار اياسىنداعى بايلانىستارىنىڭ ماڭىزى زور بولدى.
تاياۋ شەتەلدەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جەلىسى بويىنشا قازاقستان كوشباسشىسى ءبىر جىل ىشىندە تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ەكى وتىرىسىنا, جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ ەكى وتىرىسىنا جانە ۇقشۇ-نىڭ ءبىر سامميتىنە قاتىستى.
قازان ايىندا استانا قالاسىندا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VI سەزى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ حالىقتار مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ديالوگتى ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى باستاماسىنىڭ ناقتى جۇزەگە اسقانىن كورسەتتى. ء«دىن كوشباسشىلارى قاۋىپسىز الەم ءۇشىن» تاقىرىبىنا ارنالعان فورۋمعا الەمنىڭ 46 ەلىنەن 82 دەلەگات كەلدى جانە بۇل 15 جىل ىشىندە ءدىن وكىلدەرى ەڭ كوپ جينالعان باسقوسۋ بولدى.
تۇتاستاي العاندا, 2018 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتى كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق اياسىندا 10 مەملەكەتارالىق سامميتكە: جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىنا, شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا, كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ V سامميتىنە, حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ قۇرىلتايشى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ وتىرىسىنا, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعى كەڭەسىنىڭ ءVى سامميتىنە, تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا, ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سەسسياسىنا, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ XV فورۋمىنا, جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىنا, تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىنە, سونداي-اق 5 حالىقارالىق فورۋمعا: بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ «جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى تاراتپاۋ: سەنىم شارالارى» اتتى وتىرىسىنا, ءحى استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنا, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VI سەزىنە, «ازيا – ەۋروپا» فورۋمىنىڭ ءحىى سامميتىنە جانە استانا كلۋبىنىڭ IV وتىرىسىنا قاتىستى.
بۇدان بولەك, مەملەكەت باسشىسى جىل ىشىندە بىرقاتار شەتەلدىك كوشباسشىلاردى, كورنەكتى مەملەكەت, قوعام, ساياسات قايراتكەرلەرىن, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن كومپانيالاردىڭ باسشىلارىن, ىسكەر توپتاردىڭ وكىلدەرىن ەلىمىزدە قابىلداپ, سونىمەن قاتار ولارمەن ءتۇرلى حالىقارالىق باسقوسۋلاردا كەزدەستى.
سونداي-اق ن.ءا.نازارباەۆ ارمەنيا, بەلارۋس, قىرعىزستان, رەسەي, تاجىكستان, تۇركيا, وزبەكستان, ۋكراينا پرەزيدەنتتەرىمەن, ساۋد ارابياسىنىڭ كورولىمەن تەلەفون ارقىلى سويلەستى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنە 22 شەت مەملەكەتتىڭ, سونداي-اق ەۋروپا وداعىنىڭ ەلشىلەرى سەنىم گراموتالارىن تاپسىردى.
ماحمۇت قاسىمبەكوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى