جالپى, اۋىل اكىمدەرىنىڭ جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ بيۋدجەتىن ەنگىزۋ بويىنشا جاۋاپسىز قالعان سۇراقتارى از ەمەس. وسى ورايدا مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى ەلىمىزدە «ايماقتىڭ دامۋىنا باعىتتالعان جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ترانسفورماتسياسى» تاقىرىبىندا بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيىن ەنگىزگەن ەلىمىزدەگى 1062 اۋىلدىق اۋماق اكىمدەرى ءۇشىن سەمينار ۇيىمداستىرىپ جاتىر.
ەلىمىزدە تۇرعىندار سانى 2 مىڭنان اساتىن اۋىلدىق اۋماقتاردا جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ بيۋدجەتى بەكىتىلدى.
پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ وبلىستىق فيليالىندا 32 اۋىلدىق اۋماق اكىمدەرى ءۇشىن وقىتۋ سەمينارى ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر.
فيليال ماماندارىنىڭ ايتۋلارىنشا, بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى جەكە دەڭگەيىنە وتكەن اۋىلدىق اۋماقتار اكىمدەرىنە ارنالعان سەمينار وتە وزەكتى. اۋىل اكىمدەرى جوبالىق مەنەدجمەنتتى قالاي جاساۋ كەرەكتىگىن ۇيرەنۋدە.
سەمينارلاردا تالىمگەرلەرىمەن, مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە وبلىستىق باسقارمالار ساراپشىلارىمەن اۋىلدار ءۇشىن ارنايى جوبالار جاسالادى.
اكىمدەر جوبالارىن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك الىپ, ونى ناقتى قورعاپ شىعا الادى. جوبالار تاجىريبە جۇزىندە ىسكە اسىرىلادى.
سەمينار ناتيجەسىندە قاتىسۋشىلار بيۋدجەتتىك ءۇردىس پەن كوممۋنالدىق مەنشىكتى باسقارۋ, ۆەدومستۆولىق اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ سالىقتىق الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, كىرىس بازاسىن قۇرۋ بويىنشا تاجىريبەلىك ساباقتارىن وقىپ ۇيرەنۋدە. بەلگىلى ءبىر اۋىلدىق اۋماقتىڭ نەگىزگى الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتاعان 12 جوبا جاسالدى.
اۋىل اكىمدەرىنىڭ دەنى – مۇعالىمدەر. سوندىقتان بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ جانە جۇمساۋ ماسەلەلەرىن ىسكە اسىرۋعا كەلگەندە بىلىكتى بولۋلارى ءۇشىن قۇقىقتىق, قارجى, ەكونوميكا تۇرعىسىندا ساۋاتتارىن ارتتىرماق.
ال اكىمدەر قاتەلەسپەس ءۇشىن اۋىلدىق اكىمدىكتە مىقتى ماماندار بولۋى قاجەت. ماقسات – اكىمدەرگە پورتفەل مەن بيۋدجەت بەرۋدە ەمەس.
ەلىمىزدە قابىلدانعان «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭدا بىرىنشىدەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىگى جازىلعان.
وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وڭىردەگى 5 اۋىلدىق اۋماق بەلگىلەنگەن جىلدىق جوسپار كولەمىن ارتىعىمەن ورىنداپتى. مىسالى, پاۆلودار اۋدانى, كراسنوارمەيكا اۋىلدىق اۋماعى 7,4 ميلليون تەڭگە, كەنەس اۋىلدىق اۋماعى 4,8 ميلليون تەڭگە, قالقامان كەنتى 9,7 ميلليون تەڭگە, جاڭاقالا اۋىلدىق اۋماعى 3,5 ميلليون تەڭگە, ميچۋرين اۋىلدىق اۋماعىندا 5,9 ميلليون تەڭگە كولەمىندە سالىق جينالعان.
ال كىرىستەردى جيناۋدىڭ تومەن پايىزى قالا ىرگەسىندەگى لەنين كەنتى, كەنجەكول, ۋسپەن اۋىلدىق اۋماعى, پاۆلودار اۋدانى روجدەستۆەنكا اۋىلدىق اۋماعى, باياناۋىل اۋىلى, مايقايىڭ كەنتى, ەكىباستۇزدىڭ سولنەچنىي كەنتى, جەلەزين اۋىلى, اقسۋ قالاسى العاباس, قىزىلجار اۋىلدىق اۋماعى سياقتى 17 اۋىلدىق اۋماقتا بايقالعان.
مىسالى, باياناۋىل اۋدانىندا 14 اۋىلدىق اۋماق بار بولسا, 12 اۋىلدا حالىق سانى 2000 ادامنان دا از. سوندىقتان دەربەس بيۋدجەتتى ەنگىزۋ اۋدان ورتالىعى باياناۋىل اۋىلىندا, مايقايىڭ كەنتى اكىمدىگىندە جۇرگىزىلۋدە.
سونداي-اق وبلىستاعى پاۆلودار اۋىلى 12,8 ميلليون تەڭگە كولەمىندە سالىق جيناعان. وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندەگى بۇل اۋىلدا 7 مىڭعا جۋىق تۇرعىن بار. ياعني, بەلگىلەنگەن 2 مىڭ تۇرعىننان 3 ەسە ارتىق. بۇرناعى جىلى اۋىل اكىمى اجدار ءجۇسىپوۆ بيۋدجەتكە تۇسەر سالىق كولەمى بۇدان ءارى قاراي كوبەيەدى دەگەن-ءدى.
وتكەن جىلى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ فيليالى بىرنەشە سەمينار وتكىزدى. سەمينار بارىسىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيىن ەنگىزۋ ۇردىستەرى زەرتتەلدى. باياناۋىلدا وتكەن سەمينارعا باياناۋىل, ماي, شارباقتى, اققۋلى اۋداندارى مەن اقسۋ, ەكىباستۇز قالالارىنان بارعان 50 اكىم قاتىسىپ قايتتى.
وبلىس اكىمدىگى اپپاراتىنىڭ باستاماسىمەن بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيىن ەنگىزگەن 32 اۋىلدىق اۋماق اكىمدەرىمەن «جەكە بيۋدجەتتى قۇرۋ. اكىمشىلىك ايىپپۇل سالۋدىڭ ءتارتىبى» تاقىرىبى بويىنشا كەڭەيتىلگەن سەمينار وتكىزىلدى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار