قىزىلوردا وڭىرىندە قار قالىڭداۋ جاۋىپ, قاتتى تۇرعان جەل داريانىڭ سولتۇستىك بولىگىنىڭ بەتىن قاتىرىپ تاستادى.
قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنە سۋ بەرەتىن قىرعىزستان بۇل مەزگىلدە ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋ ءۇشىن توقتاعۇل گەس-ءتى ەنەرگەتيكالىق رەجىمگە كوشىرەدى. قىرعىز الاتاۋىنان اقتارىلعان ءنوپىر سۋدىڭ اقشۋلان ماڭدايىن تارتار جەرى شاردارا سۋ قويماسى. 5 ملرد تەكشە مەتردەي سۋ سىياتىن الىپ قازاندىق تولىپ كەتپەس ءۇشىن ارتىق سۋ كوكساراي سۋ رەتتەگىشىنە جينالادى. بەر جاعىندا كونى كەپكەن كارى ارال بار. سىرداريانىڭ تابانىن قالىڭ قورىس باسقان, ارناسى جالپايىپ, سەكۋندىنا بەس ءجۇز تەكشە مەتر سۋدى ازەر قابىلدايدى.
جاقىندا قازالى اۋدانىنداعى بوگەتتى سۋ بۇزىپ, قاۋىپتى ايماققا ازاماتتىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىنان 150-دەي مامان مەن ەلۋدەن استام تەحنيكا جۇمىلدىرىلىپ, ءبىر قاۋىپتىڭ الدىن الىپ قالدى. ايتسە دە كۇدىك سەيىلگەن جوق. ارال اۋدانىندا دارياداعى مۇزدىڭ قالىڭدىعى 15-20 سانتيمەترگە جەتسە, وبلىس ورتالىعىندا قالىڭدىعى 10-15 سانتيمەتردەن اسادى. ياعني, الدا ءبارى قاۋىپسىز وتەدى دەگەنگە سەنۋ قيىنداۋ. وسى ماسەلە وڭىرلىك ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا ارناۋلى مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن جان-جاقتى تالداندى.
بۇگىندە شاردارا سۋ قويماسىنا سەكۋندىنا 900 تەكشە مەتر سۋ قۇيىلىپ جاتىر. قازىر مۇنداعى سۋ كولەمى 3,2 ملرد تەكشە مەتردەن اسادى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ملرد تەكشە مەترگە ارتىق. الىپ قازاندىقتى اپاتتى جاعدايعا ۇرىندىرماس ءۇشىن سەكۋندىنا 650 تەكشە مەتر سۋ بوساتىلۋدا. قاڭتار ايىندا ونىڭ كولەمى 900 تەكشە مەترگە دەيىن ۇلعاياتىندىعى بەلگىلى بولىپ وتىر. ال وسىنشالىق قارعىن سۋدى سىرداريا قابىلداپ الۋعا قانشالىقتى قابىلەتتى؟!
− قىزىلوردا وبلىسى اۋماعىنا سەكۋندىنا 571 تەكشە مەتر سۋ كەلىپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا وبلىستىڭ وڭتۇستىگىندەگى جاڭاقورعان اۋدانىندا داريا بەتى تازا. شيەلى اۋدانىنىڭ مايلىتوعاي ەلدى مەكەنى تۇسىنا دەيىن دە ءدال وسىنداي جاعداي كورىنىس بەرىپ وتىر. ال قىزىلوردا قالاسى تۇسىنداعى 4 اۋماقتا مۇز قاتقان. سىرداريا, جالاعاش اۋداندارىندا مۇزدىڭ قالىڭدىعى 5-10 سانتيمەتر بولسا, قارماقشى, قازالى, ارال اۋداندارىندا 10-15 سانتيمەترگە دەيىن جەتەدى. وبلىستا اۋا رايى قازىرگىدەي بولىپ جاتسا, قاڭتار ايىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىنە دەيىن مۇزدىڭ قاتۋى شيەلى كەنتىنە دەيىن جەتەدى دەگەن بولجام بار, − دەدى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى ارال – سىرداريا باسسەيندىك ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى ءادىلحان قارلىحانوۆ.
سىر بويىندا 609,4 شاقىرىمدىق قورعانىس بوگەتى بار. بيىل وبلىستا وسى بوگەتتەردىڭ قاۋىپتى 31 ۋچاسكەسىندە قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
− وبلىس اۋماعىندا قورعانىس بوگەتتەرىنىڭ قاۋىپتى دەپ سانالاتىن تۇستارى 56 سۋ باسۋ ايماعىنا بولىنگەن. وعان 111 جاۋاپتى مەكەمە بەكىتىلگەن. سۋ تاسقىنىنا قارسى پايدالانىلاتىن جانارماي قورى جانە وزگە دە دۇنيەلەر ساقتالىپ وتىر. سونداي-اق 17850 باۋ قامىس جانە باسقا دا قاجەتتى ماتەريالدار قورىمەن جاساقتالعان. سونىمەن قاتار قىزىلوردا قالاسى مەن اۋدانداردا تاسقىن سۋ كەزەڭىندە حالىقتى كوشىرۋگە ارنالعان ەۆاكۋاتسيالىق جيناقتاۋ جانە قابىلداۋ بەكەتتەرى دايىندىققا كەلتىرىلگەن. جوعارىدان كەلەتىن سۋ كولەمىن قاۋىپتى مولشەردەن اسىرماۋ ماقساتىندا سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىمەن كەلىسىلگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە شاردارا مەن كوكساراي سۋ قويمالارىنان تومەنگە بوساتىلاتىن سۋ كولەمىنىڭ كەستەسى بەكىتىلدى. بۇگىنگى تاڭدا سىرداريا وزەنى ارناسىندا مۇز قاتۋ پروتسەسى جۇرۋىنە بايلانىستى وبلىستىڭ ازاماتتىق قورعاۋ قىزمەتتەرى كۇشەيتىلگەن رەجىمگە كەلتىرىلگەن, − دەدى قىزىلوردا وبلىستىق جۇمىلدىرۋ دايىندىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى عابيت جاڭاباەۆ.
قىس كەزىندە ەنەرگيا قۋاتىن الىپ, پايداعا شىعۋدى ويلاعان قىرعىز اعايىنعا بازىنا ايتۋ ءۇشىن الاتىن پايداسىنىڭ ورنىن جاۋىپ بەرۋىڭ كەرەك. كوكساراي سۋ رەتتەگىشىن سالعانعا دەيىن سولاي بولىپ كەلگەن. ال سۋ, شىنىن ايتساق, كەنەزەسى كەپكەن ارال ءۇشىن اۋاداي قىمبات. قىس جايلى بولىپ مول سۋدى قابىلداپ العانداي بولساق, شارۋالار مەن ديحانداردىڭ دا مۇرتىن بالتا شاپپاس ەدى.
قاۋىپ بار ەكەنىن ايتتىق. مۇز تۇتاسقان داريانىڭ وسالداۋ جەردەن جارىپ شىعاتىنىن قازالىداعى بوگەت كورسەتىپ بەردى. ەندى وسى قاۋىپتەن از شىعىنمەن شىعۋ ءۇشىن بارلىق جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى