اڭىزعا اينالعان ماحاببات حيكاياسى

مادەنيەت جانە سپورت مينيستر­­لىگىنىڭ ارنا­يى مۋ­زى­كالىق جوباسىن «قازاق­كونتسەرت» مەملەكەتتىك كون­تسەرت­تىك ۇيىمىنىڭ «استانا ميۋزيكل» تەاترى ۇسىنعان Notre Dame de Paris قويىلىمى وتان­دىق تەاتر ونەرى ءۇشىن جاڭا جە­تىس­تىك, تىڭ جاڭالىق بولدى. اي­تارلىعى, بۇل تۋىندى ور­­تا­لىق ازيا ەلدەرىندە العاش رەت ءبىز­دىڭ ەلىمىزدە قويىلىپ وتىر. الەم­دىك مادەنيەتتىڭ جاۋھارىنا اي­نالعان شىعارما العاشقى قويىلىمىنان-اق گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن. ەڭ العاش رەت تۋىندى 1998 جىلى پاريج قالاسىنداعى كونگرەسس سارايىندا قويىل­عان. مىنە, سودان بەرى قانشا ۋا­قىت وتسە دە تۋىندى ءوز باعاسىن استە تومەندەتكەن ەمەس. 11 ميلليوننان استام كورەرمەن تاماشالاعان ۇز­دىك تۋىندى الەمنىڭ توعىز تى­لىنە اۋدارىلعان. قازاقستان – اتاقتى ميۋزيكلدى ءوزىنىڭ مەم­­لەكەتتىك تىلىنە اۋدارعان ونىنشى ەل.

ميۋزيكلدە باياندالعان سيۋجەت ايگىلى فرانتسۋز جازۋشىسى ۆيكتور گيۋگونىڭ اتاقتى «پاريج قۇداي اناسىنىڭ سوبورى» رومانىنىڭ جەلىسى بويىنشا جازىلعان. بۇل – ماحاببات پەن ساتقىندىق حيكاياسى, سەنiم مەن عاجايىپقا تولى كورىنىستەر بەينەلەنگەن قويىلىم.

تۋىندىنى ساحنالاۋ ءۇشىن 70-تەن اسا ونەرپاز اتسالىستى. ارتىستەر, بيشىلەر مەن اكروباتتار جانە سوليستەر بار ونەرىن ورتاعا سالىپ, ەلوردالىق كو­رەر­مەندى ءتانتى ەتتى. ەرەكشە سۇلۋلىعىمەن كوپشىلىكتى تام­ساندىرعان سىعان قىزى ەسمەرالدا (جارقىناي شال­قاروۆا) مەيىرىمدىلىك پەن بىر­لىكتى قولداۋ جولىندا مەرت بولادى. ونىڭ ءمىنسىز سۇلۋ­لىعىنا عاشىق بولعان پاريج اۋليە سوبورىنىڭ ارحيدياكونى فروللو (ەربول ناريمان ۇلى), سىمباتتى كەل­بەتى ونىڭ ز ۇلىمدىققا تو­لى ىشكى جان دۇنيەسىمەن ۇي­لەسپەيتىن كاپيتان فەبيۋس (دي­­دار ابدۋحالىقوۆ), اقىن گرەنگۋاردىڭ (ارمات امان­دىكوۆ) ماحابباتى قىزدىڭ جۇرەك تۇك­پىرىندەگى جان سىرىن تەرەڭ ۇعا ال­عان جوق. تەك سوبوردىڭ بۇكىر, اقساق قوڭى­راۋشىسى كۆازيمودا (قايرات سارىباەۆ) عانا ەس­مە­رال­دانىڭ اسەم كەلبەتىمەن قا­تار, ونىڭ مەيىرىمگە تولى ىشكى جان دۇنيەسىن شىن ۇناتتى. وزىنە ىنتىق بولعان ەرلەردىڭ ىشىندە قىز تاڭداۋى فەبيۋسقا تۇسەدى. ول نەكەلەسكەنىنە قا­را­ماستان, ونىڭ سەزىمدەرىنە قارسىلىق بىلدىرمەيدى. الاي­دا فروللونىڭ ءمانسىز قىزعا­نىشىنان تۋىنداعان قايعىلى جاعدايلاردىڭ كەسىرىنەن سىعان قىزى تۇرمەگە قامالىپ, سول جەردە جان تاپسىرادى. ال وقيعاعا كۋا بولعان «پاريج قۇ­داي اناسىنىڭ سوبورى» – بۇل كۇن­دەرى پاريجدەگى تۋريستەر كوپ بارا­­تىن جەرلەردىڭ ءبىرى.

قويىلىمداعى فرانتسۋز­دىق شانسون مەن سىعان مو­تيۆ­تەرىندەگى تانىمال ان­دەر, زاماناۋي حورەوگرافيا, قى­زىق­تى دەكوراتسيالار, جا­رىق پەن مۋزىكا, اكتەرلەر مەن اكروباتتار ونەرى جانە قاي­تالانباس دەكوراتسيا­لار ميۋ­زيكلدىڭ ءمانىن اسقاقتاتا ءتۇستى. ميۋزيكلدە ونەر كورسەت­كەن تا­لانت­تى ۆوكاليستەر, اك­تەر­­لەر, اكروباتتار مەن بي­­شىلەر ەلىمىزدىڭ بارلىق اي­­ما­عىنان ىرىكتەلىپ, كاس­تينگتەن وتكەن. قو­يى­لىمعا جەتەكشىلىك ەتكەن ميۋزيكل اۆتورلارى ر.كوچچانتە مەن ل.پلاموندون, سونداي-اق فران­­­تسۋزدىق پروديۋسەرلەر مەن رەجيسسەرلەر وتاندىق ارتىس­تەردىڭ جۇمى­سىنا جو­عارى باعا بەردى. 

ميۋزيكل كومپوزيتورى ريك­كاردو كوچچانتە اكتەرلەردى قا­لاي تاڭداعانىن ايتىپ بەردى. «اكتەر­لەر قاتال ىرىكتەۋدەن ءوتتى. ويتكەنى اكتەرلەر بيلەپ ءجۇرىپ, ءان شىرقاۋى كەرەك. مۇنىمەن قوسا وبرازدى اشىپ, كورەرمەنگە جەتكىزۋ تاعى بار.­ مەنىڭ ءانىم وتە قيىن. ونى ۇل­كەن دياپازونداعى ارتىس­تەر ورىنداۋى ءتيىس بولدى. ارتىستەردى تاڭداۋدا ەڭ ءبىرىنشى ونىڭ بارلىق نوتانى ورىنداي الۋ شەبەرلىگىنە ءمان بەردىك. ەكىنشى تالابىمىز – ءارتىس ءوز كەيىپكەرىنىڭ كوڭىل كۇيىن, سەزىمىن انىق جەتكىزە الۋى كەرەك ەدى. ال ءۇشىنشى تالابىمىز – ءارتىستىڭ كەيىپكەر كەلبەتىنە ساي كەلۋى. مىسالى, فەبيۋس پەن ەس­مەرالدا وتە ادەمى بولۋى كەرەك. ۇمىتكەرلەر وتە كوپ بولدى, الايدا ءبىز ەڭ ۇزدىكتەرىن تاڭ­دادىق», دەدى كومپوزيتور ريك­كاردو كوچچانتە.

قويۋشى-رەجيسسەر روبەرت ماريەن اكتەرلەردىڭ جاس بولعا­نى­نا قاراماستان, جوعارى دەڭ­گەيدە ونەر كورسەتكەنىن ايتادى. «اكتەرلەردىڭ شە­بەر­لىگى مەن بىلىكتىلىگىنىڭ ار­قاسىندا قويى­لىم جوعارى دەڭ­گەيدە ورىندالدى دەپ ويلايمىن. قويىلىمعا تاڭ­دال­عان اك­تەرلەر – ناعىز ءوز سالا­سىنىڭ ما­ماندارى. مۇ­نىڭ بارلىعىن قويىلىمدى تاماشالاعاندا بايقاۋعا بولادى. ولاردىڭ كوبى نەگىزىنەن انشىلەر, اكروباتتار بولدى. ولارعا قويىلعان نە­گىزگى تا­­لاپتاردىڭ ءبىرى – ءان مەن ءبيدى, ىرعاقتى قاتار الىپ ءجۇرۋ. ميۋزيكلدەگى ءاربىر ءان ماڭىزدى, دارا. سوندىقتان ءاربىر اكتەر, ءبيشى وزدەرىنە بەرىلگەن ءرولدى جەتە ءتۇسىنۋى قاجەت. ءتىپتى بيشىلەردىڭ ءوزى جاي عانا بىردەي ىرعاقتى بي­لەيتىن سياقتى كورىنگەنىمەن, ولار­دىڭ ءوزى سويلەپ تۇرۋىنا اسا ءمان بەردىك», دەيدى ول.

ەلوردادا ساحنالانعان ميۋ­زيكل­دىڭ تۇپنۇسقادان ايىرما­شى­لىعى جوق. ول ءۇشىن دەكوراتسيالار يتاليادان اكەلىنىپ, كوستيۋمدەر قازاقستاندا تىگىل­دى. جالعىز ايىر­ماشىلىق – قويىلىم ءتىلى. تۇپ­نۇسقا ليب­رەتتونىڭ اۆتورى – ليۋك پلاموندون. ال تۋىندىنى قازاق تىلىندە سويلەتكەن ادە­بيەتتانۋشى, اقىن سەرىكزات دۇي­سەنعازى قازاق تىلىندەگى قو­يى­­لىم ءوزىنىڭ تۇپكى سارىنىن ساق­تاپ قالعانىن ايتتى. «ميۋ­زيكل پروديۋسەرلەرى ءماتىن تۇپ­نۇسقامەن بىردەي بولۋى كەرەك دەپ تالاپ قويدى. ءماتىن قانداي بول­سا, ءدال ماعىناسىن بەرەتىن سوز­دەر ارقىلى قيۋلاستىرىپ اۋدار­دىق», دەيدى اقىن.

ميۋزيكل جەلىسىندە اتاق­تى «Belle», «Danse mon esme­ralda», «Le Temps des Cathedrales» سىندى ەلۋگە جۋىق ءان قازاق تىلىندە ورىندالىپ, تىڭدارماندى بىردەن باۋ­راپ العانىنا كۋا بولدىق. لىق تولى زال مەن ۇزدىكسىز سو­ز­ىلعان دۋ قول شاپالاق – حا­لىق­­تىڭ قويىلىمعا بەرگەن ەڭ ۇلكەن باعاسى بولسا كەرەك. الەمنىڭ ۇز­دىك تۋىندىسىنىڭ قازاق تى­لىن­دە ساحنالانۋى تاۋەلسىز قا­زاقستاننىڭ تا­ري­حىنداعى ايتۋلى وقيعا بول­عانى ءسوزسىز. سونداي-اق قويى­لىمدى ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىر­لەرىندە جانە كەلەسى جىلى وزبەكستانداعى قازاقستان جى­لى اياسىندا تاشكەنتتە قويۋ جوسپارلانىپ وتىر. 

ءمادينا جالەلقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان»