ء«اليحان بوكەيحان الاشتى اۆتونوميا دەپ جاريالاعانىمەن, قازاقتىڭ تاياۋ بولاشاقتا تولىق تاۋەلسىزدىگىن الىپ, دەربەس مەملەكەت بولاتىنىنا كۇمان كەلتىرمەدى... ءاليحان الاش-قازاق ەلىن 20-25 جىلدا ەكىنشى جاپونيا, ياعني الەمنىڭ ەڭ قۋاتتى مەملەكەتىنىڭ بىرىنە اينالدىرۋ جوسپارىن جۇزەگە اسىرا الماي كەتتى. بىراق, ول بۇگىنگى قازاقستاننىڭ مىزعىماس ىرگەتاسىن, بەرىك نەگىزىن قالاپ ۇلگەردى...»
مۇقاباسىندا الاش كوسەمدەرىنىڭ ءبىرى ءاليحان بوكەيحاننىڭ سۋرەتى بەينەلەنگەن كىتاپتى پاراقتاي وتىرىپ, وسى ءبىر جولدارعا نازار سالدىق. ەل ازاتتىعىن اڭساعان تۇلعانىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى جازبالارى ش.ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى, ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «الاش» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ماماندارىمەن دايىندالعان 15 تومدىق شىعارمالار جانە تۇلعالىق ەنتسيكلوپەديالىق جيناعىنا توپتاستىرىلىپتى.
ءاليحان بوكەيحاننىڭ ءار جىلدارى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جارىق كورگەن ماقالالارى, عىلىمي زەرتتەۋلەرى, 1897-1901 جىلدارداعى قازاق وبلىستارىن زەرتتەگەن «ششەربينا ەكسپەديتسياسىنىڭ» ماتەريالدارى, ل.ن. تولستوي شىعارمالارىنان اۋدارعان اڭگىمەلەرى, وتىنىشتەرى, حاتتارى جانە حاتتامالارى, سونداي-اق ءباسپاسوز بەتتەرىندە جاريالانعان ماقالالارى, ازاناماسى (نەكرولوگ), كوررەسپوندەنتسيالار, جەدەلحاتتار, سويلەگەن سوزدەرى, ادەبي سىن, فولكلورلىق زەرتتەۋ, اشىق حاتتارى, ساياسي ساتيرالارى, اڭگىمەلەرى, فەلەتوندارى, ارحيۆ قۇجاتتارى, مونوگرافيالارى, تاريحي-انىقتامالىق وچەركتەر, ەستەلىك, ساياسي شولۋ, ۇندەۋ, مەملەكەتتىك دۋمادان, باتىس مايداننان بەرگەن حاتتارى, الاشوردانىڭ, بۇكىلرەسەيلىك ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ زاڭنامالىق قاۋلىلارى, ت.ب. رەسمي قۇجاتتارىن جيناقاۋعا بايلانىستى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسىن وسى باسىلىمنىڭ مازمۇنىنان اڭعارامىز.
وسى شارا اياسىندا سونىمەن قاتار ەلدوس ومار ۇلى تۋرالى ءىىى تومدىقتىڭ دا تانىستىرىلىمى ءوتتى. الاش ارىسى, قوعام قايراتكەرiنىڭ عالىم (لينگۆيست جانە ماتەماتيك), پۋبليتسيست جانە اۋدارماشىلىعى حاقىنداعى قۇندى دۇنيەلەرى جيناقتالعان بۇل ەڭبەككە قاتىستى ۋاحيت شالەكەنوۆ, سۇلتان اقق ۇلى, مامبەت قويگەلدى, زيابەك قابىلدينوۆ, احمەت توقتاباي, سايىم بورباسوۆ, ت.ب. عالىمدار تۇششىمدى پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ, ەل تاۋەلسىزدىگى جولىندا كۇرەسكەن ۇلت قايراتكەرلەرىنىڭ سانالى تۇردە قۇرباندىققا بارۋى ۇلى ەرلىككە پارا-پار, دەدى. ۇلتتىڭ تەڭدىگى ءۇشىن, ەلى مەن جەرى ءۇشىن ۇلكەن كۇرەس مايدانىنا تۇسكەن الاش ۇلدارىنىڭ ەرلىك ءىسى قازاق تاريحىنىڭ قورىنا التىن ارىپتەرمەن جازىلىپ قانا قويماي, بولاشاق ۇرپاقتىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىن ساقتاپ, نىعايتۋى جولىنداعى ماقسات-مۇددەلەرىنە زور سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى