پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن بولعان پالاتانىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا بەس ماسەلە قارالدى.
الدىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن حورۆاتيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى تابىسقا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كەلىسىمدى جانە وعان حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالىپ, ول تۋرالى باياندامانى قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ جاسادى. ونىڭ ايتۋى بويىنشا, زاڭ جوباسى سالىق سالۋعا قاتىستى ەكىجاقتى اقپاراتتار الماسۋدى نىعايتادى, ورتاق تارتىپتەردى بەلگىلەيدى جانە سالىقتىق داۋلاردى شەشۋگە ىقپال ەتەدى. سوڭعى جىلدارى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمى ۇلعايىپ كەلە جاتقاندىقتان, بۇل كەلىسىمنىڭ ءمانى ارتا تۇسكەن, سوندىقتان ونى راتيفيكاتسيالاۋدىڭ ماڭىزى زور. 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 318 ملن اقش دوللارى كولەمىنە جەتكەن. بۇل 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا شامامەن 9 ەسەگە ارتىق. قازاقستاننان ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ونىمدەردىڭ 90 پايىزى وتىن-ەنەرگەتيكالىق, حيميا ونەركاسىبى جانە ت.ب. سالالاردىڭ ونىمدەرىنە تيەسىلى.
دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىن قولدايتىندارىن بىلدىرە وتىرىپ, بىرنەشە ماسەلەنى انىقتاۋ ءۇشىن سۇراقتار قويدى. سونىڭ ىشىندە دەپۋتات امانگەلدى داۋرەنباەۆ وسىنداي كەلىسىمنىڭ 53 ەلمەن جاسالىپ, ەندى 54-ءشى ەلمەن دە ىسكە اسىپ وتىرعانىن ەسكە سالا كەلىپ, ولاردىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قانشالىقتى اسەرى بارىن سۇرادى. بۇل ماسەلەگە قاتىستى مينيستر كەلىسىمدەر بيزنەس-احۋالدى جاقسارتاتىنىن, ينۆەستيتسيالار تارتۋدى ارتتىراتىنىن ايتتى. «قازىر وسىنداي كەلىسىم جاسالعان 53 ەلدىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسياسى بارلىق ينۆەستيتسيانىڭ 82 پايىزىن قۇراپ وتىر», دەدى ول. دەپۋتات پەتر شاراپاەۆ ءبىزدىڭ ەلدە جەكە تابىس سالىعى 15 پايىز بولعاندا حورۆاتيادا ول 45 پايىزعا دەيىن جەتەتىنىن ايتا كەلىپ, وسىنىڭ قالاي ۇيلەسەتىنىن سۇرادى. وعان مينيستر تابىس قاي ەلدە الىنسا, سول ەلدىڭ مولشەرىمەن سالىق سالىناتىنىن جەتكىزدى. دەپۋتات ساپار احمەتوۆ ديۆيدەندتەرگە سالىناتىن سالىق كولەمىنىڭ ارتۇرلىلىگىنە نازار اۋداردى. ەگەر ديۆيدەند تازا پايدانىڭ 25 پايىزىنا دەيىن تولەنسە, وندا سالىق كولەمى 5 پايىزعا, ال 25 پايىزدان ارتىق بولسا سالىق 10 پايىزعا دەيىن جوعارىلاۋىنىڭ سەبەبى نە دەپ سۇرادى ول. وعان مينيستر بۇل ينۆەستيتسيالىق سالىمداردى ىنتالاندىرۋدىڭ ءبىر ءادىسى ەكەنىن ايتتى. دەمەك, تازا پايدانىڭ كوپ بولىگى ديۆيدەندكە تولەنبەي, ەكونوميكاعا سالىناتىن بولسا, سالىق تا تومەن بولادى ەكەن.
زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىمشا باياندامانى قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ەكاتەرينا نيكيتينسكايا جاساعاننان كەيىن شاعىن تالقىلاۋ بولىپ, زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
جالپى وتىرىستا قارالعان ەكىنشى ماسەلە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستانعا تىكەلەي ينۆەستيتسيالار سالۋدى جۇزەگە اسىراتىن قىتاي-قازاقستان وندىرىستىك قۋاتتارىنىڭ ىنتىماقتاستىعى قورى كىرىسىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن سالىق سالۋدان بوساتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە بولدى. بۇل تۋرالى باياندامانى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك جاسادى. كەلىسىمگە 2016 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قول قويىلعان. «قازاقينۆەست» ۇلتتىق كومپانياسى مەن قىتايدىڭ «جىبەك جولى» قورلارىنىڭ اراسىندا بىرلەسكەن جوبالاردى ينۆەستيتسيالاۋعا كاپيتالداندىرۋى 2 ميلليارد دوللار بولاتىن قور قۇرىلعان. وسى قور ارقىلى قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيا كولەمىن ىنتالاندىرۋ ماقساتىمەن اتالمىش كەلىسىم جاسالعان.
«قىتايدىڭ «جىبەك جولى» قورى استانا قور بيرجاسىنىڭ جارعىلىق كاپيتالىنا دا كىرگەن (5%). جالپى كاپيتالداندىرۋ سوماسى 55 ملرد اقش دوللارىن قۇرايتىن «جىبەك جولى» قورى – كولەمى جاعىنان قىتايداعى ەڭ ءىرى قور. «جىبەك جولى» قورىنىڭ استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى بيرجاسىنا اكتسيونەر رەتىندە قاتىسۋى قىتايدان ءىرى ينۆەستورلاردى تارتۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى. قازاقستان اۋماعىنداعى جوبالاردىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيا كولەمى ۇلكەن بولاتىنى ەسكەرىلىپ وتىر. سوندىقتان قوردىڭ قىزمەتىنە قويىلاتىن نەگىزگى تالاپتاردىڭ ءبىرى – ديۆيدەندتەرگە سالىناتىن سالىقتان بوساتۋ», دەدى مينيستر.
بايانداما اياقتالعان سوڭ دەپۋتاتتار بىرنەشە سۇراق قويدى. سونىڭ ىشىندە دەپۋتات اباي تاسبولاتوۆ قوردىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قانداي سالالارىنا ينۆەستيتسيا قۇياتىنىن سۇرادى. مينيستر بۇل ماسەلە بويىنشا نەگىزىنەن وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسيا تارتىلاتىنىن ايتتى. قازىردىڭ وزىندە بىرنەشە جوبا قارالىپ جاتقانى جەتكىزىلدى. دەپۋتات ارتۋر پلاتونوۆ جوبالاردى ساراپقا سالاتىن ماماندار قاي ەلدەن تارتىلاتىنىن سۇرادى. وعان مينيستر قازاقستاندىق ماماندار, سونىمەن بىرگە قوردىڭ ءوزىنىڭ قالاۋىمەن قىتاي جاعىنان دا ەكسپەرتتەردىڭ تارتىلاتىنىن ايتتى. ال دەپۋتات زاۋرەش امانجولوۆانىڭ قازاقستاننان قىتاي ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا سالىپ, جوبالاردى ىسكە اسىرىپ جاتقان كومپانيالار بار ما دەگەن سۇراعىنا ج.قاسىمبەك «رايىمبەك فۋد» فيرماسىنىڭ قىتايدا شىرىندار شىعاراتىن جوبانى قولعا العانىن, ال «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى تەرمينال سالعانىن جەتكىزدى.
وسىنداي سۇراقتاردان كەيىن زاڭ جوباسى تالقىلانىپ, ءبىراۋىزدان ماقۇلداندى.
سونىمەن بىرگە جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ جوباسى جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە زاڭىنىڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ جانە تورەلىك ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بولعان سوڭ دەپۋتاتتار ورتالىق اتقارۋ ورگاندارىنا وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريالادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»