قاتار وپەك قاتارىنان شىقپاقشى

«تەxنيكالىق پروبلەمالارعا بايلانىستى وسىنداي شەشىم قابىلدادىق» دەگەن مينيستر ەندىگى جىلدان باستاپ ەلىنىڭ تابيعي گاز شىعارۋعا كۇش سالاتىنىن العا تارتا وتىرىپ, جاڭا جىلدان باستاپ وپەك-ءتىڭ قانداي-دا ءبىر شەشىمدەرىنە قاتىستى ەشقانداي مىندەتتەمەلەر المايتىنىن اشىق ايتتى.

6 جەلتوقساندا ۆەنادا وتەتىن ۇيىمنىڭ كەزەكتى جيىنىنىڭ ءدال الدىندا جانە رەسەي مەن ساۋد ارابياسى «وپەك +» فورماتىن كەلەسى جىلى دا جالعاستىرۋ بويىنشا كەلىسكەندەرىنەن كەيىن كوپ ۇزاماي قاتاردىڭ وسىنداي قادامعا بارۋى مۇناي سالاسىندا جاڭا جاعدايدىڭ تۋىنداۋىنا سەبەپ بولۋى ابدەن مۇمكىن.

قاتار سۇيىقتاتىلعان تابيعي گاز (LNG) ەكسپورتى بويىنشا الەمنىڭ ەڭ الدىنعى قاتارىندا تۇرعان مەملەكەت جانە مۇناي شىعارۋ بويىنشا دا ورنى ۇلكەن ەل. قازان ايىندا كۇنىنە شامامەن 610 مىڭ باررەل مۇناي شىعارسا, مۇمكىندىگى ودان الدەقايدا كوپ.

وسىنداي ەلدىڭ وپەك-تەن شىعىپ, ۇيىم ارتىپ وتىرعان مىندەتتەمەلەردەن باس تارتىپ, مۇناي شىعارۋ كولەمىن ءوز ەركىمەن ۇلعايتاتىن بولسا نارىقتاعى مۇنايدىڭ باعاسىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا باعىتتالعان تاعى ءبىر xالىقارالىق قۇرال السىرەيدى دەگەن ءسوز.

سوندىقتان, قاتار كەلەسى جىلدىڭ باسىنان مۇناي شىعارۋ مولشەرىن ۇلعايتاتىن بولسا مۇنايدىڭ نارىقتىق باعاسى تومەندەۋى مۇمكىن.

ال ونداي جاعداي اقش, قحر جانە جاپونيا سياقتى الەمدە مۇنايدى ەڭ كوپ تۇتىناتىن ەلدەر ءۇشىن ونەركاسىپ سالاسىنداعى ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋگە وڭدى اسەر ەتسە, باستى تابىسى مۇناي ەكسپورتىنان كەلەتىن ەلدەر ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ازايۋىنا اكەپ سوعادى.

وپەك ۇيىمىنداعى پوزيتسياسى كۇشتى ساۋد ارابياسى مەن قاتاردىڭ قارىم-قاتىناستارى يران ماسەلەسىنە قاتىستى ناشارلاپ كەتكەنى بەلگىلى.

بۇگىنگى تاڭدا يران ماسەلەسىنە قاتىستى قاتاردىڭ ەڭ جاقىن جاقتاسى تۇركيا بولىپ وتىرسا, سالىستىرمالى تۇردە بەيتاراپ پوزيتسيا ۇستانىپ وتىرعان  ۇلكەن ەلدەردىڭ اقىرىندا قاي تاراپتى قولدايتىنى xالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ نازارىندا تۇر.

اقش-تىڭ پوزيتسياسى بەلگىلى. ال قىتاي رەسمي تۇردە قاي ەلدى قولدايتىنى قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرسا, ءدال وسى يران ماسەلەسىنە قاتىستى رەسەيدىڭ سىرتقى ساياساتى تاعى ءبىر سىناققا تۇسكەلى وتىر.

مۇناي شىعارۋ مولشەرىن رەتتەۋ ارقىلى ونىڭ نارىقتىق باعاسىن بىرىگىپ باقىلاپ وتىرۋ بويىنشا ساۋد ارابياسىمەن قارىم-قاتىناستارىنىڭ جاقسى بولۋى ءتيىمدى بولىپ كەلگەن رەسەي ءۇشىن وپەك ۇيىمى مەxانيزمدەرىنىڭ السىرەۋى رەسەي مەن ونىڭ وداقتاستارىنا جاڭا پروبلەمالار تۋدىرۋى مۇمكىن.

جىل سوڭىندا توسىننان بۋىنسىز جەرگە پىشاق سالىپ وتىرعان قاتار وسىمەن راسىندا وپەك-تەن شىعىپ كەتە مە, شىعىپ كەتسە, قاتارعا قايتا ورالا ما, ورالماعان جاعدايدا ۇيىمنىڭ ءوزى نە بولماق, وسى سۇراقتار جۋىق اراداعى جانە قىسقا مەرزىمدەگى xالىقارالىق ساياساتتىڭ باستى باعىتتارىن بەلگىلەپ بەرگەلى وتىرعان سياقتى.

اتالمىش ۇيىمىنىڭ تاريxىندا قاتاردان شىعىپ كەتىپ, قايتا قوسىلعان ەلدەر دە بار. مىسالى, 1993 جىلى ەكۆادور, 1995 جىلى گابون سياقتى ەلدەر ۇيىمنان شىعىپ كەتىپ, 2007 جانە 2016 جىلدارى قايتا قوسىلسا, يندونەزيا 2009 جىلدان باستاپ ءبىر شىعىپ, ءبىر ورالىپ ءجۇر.

تاريx دەمەكشى, 1990 جىلدىڭ جازىندا يراكتىڭ كۋۆەيتكە باسىپ كىرىپ, اقش-تىڭ باستاۋىمەن وتىزدان اسا مەملەكەت  قاتىسۋعا ءماجبۇر بولعان پارسى شىعاناعىنداعى سوعىس تا ءدال وسى مۇنايدى شىعارۋ مولشەرى مەن ونىڭ نارىقتاعى باعاسىنىڭ تومەندەپ كەتۋىنەن باستالعانىن بىلەمىز.

قارجىلىق قارىزعا بەلشەسىنەن باتقان يراك سول كەزدە وپەك ۇيىمىنا مۇنايدىڭ باعاسىن كوتەرۋدى ۇسىنعان بولسا, كەرىسىنشە بىرنەشە ەل, ولاردىڭ ىشىندە اسىرەسە كۋۆەيت مۇناي شىعارۋ مولشەرىن ۇلعايتىپ, قارىم-قاتىناستاردى كۇرت ناشارلاتىپ, سوعىسقا اكەپ سوققىزعان ەدى. 

قازىر زامان باسقا, ادام باسقا, ونداي جاعدايعا بارا قويماس دەپ ۇمىتتەنىپ, قۇداي ساقتاسىن ايتىپ, تەك جاقسىلىق تىلەيمىز. دەي تۇرعانمەن, مۇناي مولشەرى مەن ونىڭ باعاسىنىڭ ءالى دە بولسا xالىقارالىق ساياساتتىڭ ەڭ ماڭىزدى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن, سونداي-اق ءبىزدىڭ ەلدىڭ بيۋدجەتىنە دە ءدال وسى مۇناي باعاسىنىڭ تىكەلەي اسەرى مول ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, اتالعان ماسەلەگە قاتىستى الەم ەلدەرى اراسىنداعى ءاربىر ءىس-ارەكەتتى ءجىتى باقىلاپ وتىرۋ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولۋ ءتيىس دەپ بىلەمىز.

باتىرxان قۇرمانسەيىت, شىعىستانۋشى

ارنايى "ەگەمەن قازاقستان" ءۇشىن