«رۋحاني جاڭعىرۋ - ۇلتتىق باعدارلاما نەگىزىندە قوعامدى مودەرنيزاتسيالاۋ» كونفەرەنتسياسى ءوتتى

ءىس-شارانىڭ اشىلۋ كەزەڭىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى ءمۇسىلىم سەرعازيەۆ وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى دامير ابدۋحالي ۇلىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ, قاتىسۋشىلارعا كونفەرەنتسيانىڭ مازمۇنى جايلى ايتىپ ءوتتى.

«ەلىمىزدە تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى  مەن  نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىنداعى ءبىلىم بەرۋ قورىنىڭ جيىرما (20)  جىلدىعىنا ورايلاستىرىپ وتكىزىلىپ وتىرعان   بۇل جيىندى  «بولاشاققا باعدار:رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن  جۇزەگە اسىرۋداعى  ماڭىزدى  بەلەس  دەپ باعالاۋعا بولادى.  «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى ارقىلى مەملەكەت باسشىسى ماڭىزدى ءارى اۋقىمدى   جوبالاردى ۇسىنعان ەدى. بۇل مەملەكەتتىك جوبالار  اياسىندا ەلىمىزدە قانشاما  شەشىمىن كۇتكەن مازمۇندى شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. ال, كۇنى كەشە  « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى قازاق ەلىنىڭ الەمدىك كەڭىستىكتەگى, جاھاندىق ۋاقىتتاعى  ورنىن ايقىنداۋ ماقساتىندا رۋحاني جاڭعىرۋىمىزعا جاڭاشا تىنىس, كەڭ ءورىس  بەرىپ وتىر.

وسى  ورايدا   2018-2019 وقۋ جىلى باستالعان نەبارى  ءۇش  ايعا جەتپەيتىن ۋاقىت ىشىندە  حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنا  وراي كوپتەگەن يگى شارالار جۇزەگە استى.

ەڭ الدىمەن, «يدەيادان ستارتاپقا دەيىن» دەپ اتالعان  حاگدەي   يدەيالار فەستيۆالى. وعان ەلىمىزدەن عانا ەمەس, ماسكەۋ, ەكاتەرينبۋرگ سەكىلدى قالالاردان  قاتىسۋشىلاردىڭ  كەلۋى ونىڭ دارەجەسىن حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىپ وتىر,  سونىمەن قاتار بيىل فەستيۆالگە ءۇش مىڭنان اسا قاتىسۋشىنىڭ تىركەلۋى ونىڭ  جاستار اراسىندا اسا تانىمال بولعاندىعىنىڭ   دالەلى.

رۋحاني جەتىلگەن تۇلعا - دەنى ساۋ تۇلعا, ول ەلىمىزدىڭ بولاشاعى. بۇل رەتتە ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورنى  مۇرىندىق بولىپ وتىرعان ستۋدەنتتەر  ۇلتتىق ليگاسى (نسل) ويىندارىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇگىنگى تاڭدا اتالمىش ليگا ويىندارىن    ستۋدەنت  جاستاردىڭ «تولىققاندى  برەندى» دەپ باعالاۋعا بولادى. ستۋدەنتتەردىڭ  بۇل ويىندارعا تانىتىپ وتىرعان قىزىعۋشىلىعىن فەيسبۋك, ينستاگرامم سەكىلدى  الەۋمەتتىك جەلىلەردەن بايقاۋعا بولادى, ستۋدەنتتەردىڭ پاراقشالارى وسى ويىنداردان تۇسىرىلگەن ساتتەرگە تولى .

بۇلار ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورنىمىزدا ەلباسى باعدارلاماسى  اياسىندا  اتقارىلىپ وتىرعان يگى ىستەردىڭ ءبىر قىرى عانا.سانامالاپ ايتار بولساق, ەرەسەك ادامداردى  كومپيۋتەرلىك ساۋاتتاندىرۋعا باعىتتالعان ەلۋ پليۋس (50+) باعدارلاماسى, يننوۆاتسيالىق ورتالىعىمىزدىڭ جوبالارى جانە باسقا دا كوپتەگەن يگىلىكتى ىستەر  ادام ساناسىن رۋحاني جاڭعىرتۋعا, مودەرنيزاتسيالاۋعا باستايتىن قىرۋار جۇمىستىڭ ءبىر بولىگى عانا.

قازاقستانداعى بۇۇ اقپاراتتىق كەڭسەسىنىڭ باسشىسى مۇحيدوۆ ءابدۋراحيمنىڭ ايتۋىنشا, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىمەن قازاقستان اراسىنداعى  سەرىكتەستىك قازىرگى تاڭدا قارقىندى دامۋ ۇستىندە. بۇگىندە   قازاقستان  ورتالىق ازيا ايماعىندا  بارلىق سالا بويىنشا  كوشباسشى بولىپ وتىر. ەلىمىز بەن بۇۇ اراسىندا  مادەنيەت پەن عىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تا جالعاسىن تابۋدا. 2014 جىلى قازاقستان مەن قىرعىزستان ۇكىمەتى بىرلەسە وتىرىپ   ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان  ينستيتۋتتىڭ نەگىزىن قالادى.

سونىمەن قاتار, كونفەرەنتسيا بارىسىندا فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى داۋلەتبەك راەۆ   ۇلتتىق سانا مەن رۋحاني جاڭعىرۋ جايىندا ءسوز قوزعاپ ءوتتى.  ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باستاماسىنىڭ ءمان-ماعىناسىن ءتۇسىندىردى. كوشباسشى رۋحاني بەتبۇرىستى  ەگەمەندىك العان جىلداردان سوڭ, «تاريح تولقىنىندا» كىتابىن جازۋ ارقىلى  باستاعان, دەدى ول.  -قازىر ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان  الەم ۇرەي تۋدىرادى. ۇرەي يمپەرياسى مىقتى بولىپ تۇر, ءبىز ءۇمىت يمپەرياسىنا اۋىسۋىمىز كەرەك. ادامنىڭ فيزيولوگيالىق قاجەتتىلىكتەرى وتەلمەي تۇرعاندا, رۋحاني قاجەتتىلىكتەرگە ءمان بەرمەي وتىرمىز. الايدا جاعدايدى تۇزەتۋ ءوز قولىمىزدا -  دەدى.  رۋحاني سوعىس, پسيحولوگيالىق سوعىس, اقپاراتتىق سوعىستى جەڭەتىن – جاستار. ۇلتتىق سانا – ۇلتتىق رۋحانياتتىڭ ءنارى». رۋحاني جاڭعىرۋ دەگەن ءبىزدىڭ كورەگەندىگىمىزگە, ساقتىعىمىزعا, سانامىزعا بايلانىستى. 

ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ ءدىنتانۋ جانە مادەنيەتتانۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى كاليما بەگالينوۆا «رۋحاني جاڭعىرۋ ۇلتتىق باعدارلاماسى اياسىنداعى پاتريوتيزم» تاقىرىندا بايانداما جاساپ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى  جانە جاستاردى پاتريوتتىق تاربيەلەۋ ماسەلەسى تۋرالى ايتتى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ۇلكەن نازار اۋدارىلۋدا. سەبەبى, قازىرگى ۇرپاق ءوز تاريحىن  جاقسى بىلەدى دەگەن تۇجىرىمعا توقتالدى.         وقىتۋشى ستۋدەنتتى قالاي دۇرىس  وقىتۋ كەرەكتىگىن بىلمەي جاتىپ,  اقپاراتتى دۇرىس جەتكىزە  المايدى.  بۇرىن وقىتۋشى ستۋدەنتتى مىندەتتى تۇردە وقىتىپ شىعارۋى قاجەت بولسا, ال قازىرگى الەمدە جۇيە سۋبەكتيۆتى  قاتىناستارعا سۇيەنەدى. ستۋدەنت مۇعالىمنىڭ سەرىكتەسىنە اينالدى دەسەك تە بولادى جانە بۇل ءۇردىس قازىرگى ۋاقىتتا  قارقىندى دامۋ ۇستىندە. جاڭا تسيفرلىق ۇرپاق ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا ءوسىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەر تولىق تسيفرلانۋعا دايىن با؟ سۇراققا ءيا نە جوق دەپ جاۋاپ بەرۋگە بولادى. ءيا دەيتىنىمىز, ستۋدەنتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى IT- تەحنولوگياسىن  جەتىك پايدالانادى. ولار وزدەرى تسيفرلىق ۇرپاققا جاتادى. جوق دەيتىنىمىز, كەيبىر مۇعالىمدەردىڭ ءوزى تەحنولوگيالاردى تولىقتاي مەڭگەرمەگەن.

شەتەلدىك  ۋنيۆەرسيتەتتەر بارلىق قاجەتتى رەسۋرستاردى بەرۋگە دايىن ۇلكەن دۇكەن  سياقتى. وقۋ وردالارىندا  بارلىعىن  مونەتيزاتسيالاۋعا دايىن. الەمدىك كورسەتكىش بويىنشا امەريكا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جۇمسالاتىن  شىعىستارى جونىنەن جوعارى كورسەتكىشكە يە. ولار ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋى ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنەدى. سوندىقتان ءبىز دە ەكونوميكالىق دەربەستىككە ۇمتىلۋىمىز قاجەت. بىزدەردى كاسىبي مەنەدجەرلەردىڭ جوقتىعى, ءبىلىم سالاسىنداعى كوررۋپتسيا, جالاقىداعى تەڭگەرىمسىزدىك, جەكە جوو ۇلەسىنىڭ جىل سايىن ارتىپ كەلەتىندىگى, بيۋدجەتتىڭ دامۋى مەن اقىلى ءبىلىم بەرۋ اراسىنداعى تەڭسىزدىك, ت.ب. ماسەلەلەر الاڭداتادى.

پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامى ءارتۇرلى گرانتتارعا, جەكە ساباقتارعا قوسىمشا اقشالاي قاراجات الۋدى,  رەيتينگتەرىن ارتتىرۋعا, جوعارى رەيتينگتى جۋرنالداردا ماقالالاردى جاريالاۋعا جانە تاعى باسقا قاراجات كوزىن تابۋعا ۇمتىلادى.  جاستار اراسىندا جۇمىسسىز قالۋ  سيندرومى ءورشىپ تۇر.

حاتۋ-دىڭ اسسوتسياتيۆتىك  پروفەسسورى اقمارجان اقىجانوۆا باتىسقا ەلىكتەۋشىلىك جاستارعا كەرى اسەرىن تيگىزەتىندىگىن, سوندىقتان دا  شىعىسقا بەت بۇرۋ كەرەكپىز, دەدى. اتا-بابامىزدان قالعان مۇرانى جوعالتاتىن بولساق, ۇلتتىق كودىمىزدان ايىرىلۋىمىز ابدەن مۇمكىن.  جاھاندانۋ داۋىرىندە ءوزىمىزدى, وزدىگىمىزدى, ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق جانە مەملەكەتتىك بىرەگەيلىگىن بۇزباي ساقتاۋداعى باستى مىندەت  – ۇلتتىق  رۋحىمىزدى بويىمىزدا ماڭگى ساقتاۋ. ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق بولمىسىمىز بەن ءتولتۋما مادەنيەتىمىزدى, رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدى تانىپ, بويعا ءسىڭىرۋ.

پلەنارلى وتىرىستىڭ سوڭى سەكتسيالارداعى جۇمىسپەن جالعاستى. سەكتسيالاردا  ستۋدەنتتەر پلەنارلى وتىرىستا ءسوز  ەتىلگەن ماسەلەلەردى ودان ءارى تولىقتىرا  ءتۇستى.

ەلۆيرا سەرىكقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى