– بەرىك, ادەتتە ەلباسى تۋرالى فيلم ءتۇسىرۋ جۇمىسى قولعا الىنعاندا وعان جوعارى بىلىكتى كينوماماندار شاقىرىلادى. «جۇلدىزدار توعىسقاندا» فيلمىندەگى ەلباسىنىڭ رولىنە ۇسىنىس قالاي ءتۇستى جانە ءسىز ونى قالاي قابىل الدىڭىز؟
– ءومىردىڭ قيىندىقتارىنا قارسى تۇرا بەرگەننەن ابدەن قاجىپ, ءوزىن جوعالتىپ العان تالانتتى كومپوزيتوردىڭ تاعدىرىن بەينەلەگەن «ادەل» اتتى ءفيلمنىڭ ءتۇسىرىلىمى اياقتالا سالا, «جۇلدىزدار توعىسقاندا» كينوكارتيناسىنىڭ كاستينگىنە كەلگەنىمدە, ەلباسى رولىنە تاڭداۋ جۇمىسى ءبىر ايدان ارتىق ءجۇرىپ جاتقان بولاتىن. كەلسەم, بۇكىل رەسپۋبليكا تەاترلارىنداعى «مەن» دەگەن اكتەردىڭ ءبارى وسىندا ءجۇر. شىنىمدى ايتسام, «ادەلدە» ءجۇرىپ شارشاپ قالىپپىن, ازداپ تىنىعىپ الۋدى ءجون كورىپ جۇرگەنمىن. الايدا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى ەكى-ءۇش مارتە تەلەفون سوعىپ, ەلباسى تۋرالى فيلم تۇسىرىلگەلى جاتقانىن, باس قاھارماننىڭ رولىنە مەنى لايىق كورەتىنىن ايتىپ, كينوسىناققا قاتىسۋىمدى قولقالادى. ونشا ق ۇلىقتى بولماعاندىقتان, ۋاقىت سوزىپ, سىرعاقتاپ جۇرگەنمىن, بىردە مينيستر: ء«اي, بەرىك, سەن ءالى ءتۇسىرۋ الاڭىنا بارماعانسىڭ با؟ رەجيسسەر سەرگەي سنەجكينگە سەن تۋرالى ايتقان ەدىم, ول كۇتىپ ءجۇر عوي» دەگەن سوڭ سەنىم ارتا ايتىلعان ءسوزدى اياقاستى ەتۋگە ارىم جىبەرمەدى. «جارايدى, ءبىر كورىنىپ قايتايىن» دەگەن نيەتپەن كينوسىناق الاڭىنا كەلدىم. بىراق قانشا ەلەستەتسەم دە, ەلباسى سەكىلدى ۇلكەن تاريحي تۇلعانىڭ رولىندە ءوزىمدى كورە المادىم, سوندىقتان بولار, ويناۋعا زاۋقىم سوقپادى. بۇل ويىمدى ىرىكپەستەن رەجيسسەردىڭ وزىنە دە ايتتىم. «سەرگەي ولەگوۆيچ, ءسىز مەنەن قانداي ەلباسىنىڭ وبرازىن كورىپ تۇرسىز؟ ءتۇرىم بولسا, مىناۋ» دەيمىن قۋ جاعىمدى قاۋلاي وسكەن ساقال-مۇرتىمدى ساۋساقتارىمنىڭ سىرتىمەن سيپاي نۇسقاپ. كاستينگكە قاتىسۋىن قاتىسسام دا, «مەنى سىناپ بايقاعان سوڭ, وزدەرىنىڭ دە كوزى جەتىپ, «بۇل تيپاج ەمەس» دەپ, بوساتار» دەگەن وي باسىمىراق بولدى. رەجيسسەرمەن اڭگىمەلەسىپ, ءبىر ساعاتتىڭ اينالاسىندا سىناق جاسادىق. العاشقى سىناقتان كەيىن «بولدى ەندى, قۇتىلدىم» دەپ الاڭسىز ۇيگە كەلگەن بەتىم سول بولاتىن, كەشكىسىن اسسيستەنت قىزدار حابارلاسىپ, ەرتەڭ وتەتىن ۇلكەن بەينەسىناققا كەلىپ قاتىسۋىمدى ءوتىندى. تاعى دا ۇنجىرعام ءتۇسىپ كەتتى. ەل نازارىندا جۇرگەن, ءجۇرىس-تۇرىسىنا دەيىن تانىس, ءتىپتى كىرپىك قاعىپ, سويلەگەنىنە دەيىن كوز الدىمىزعا ەركىن ەلەستەتە الاتىن ەلباسىنىڭ ءرولىن قالاي ويناماقپىن؟ جاۋاپكەرشىلىگى ۇشان-تەڭىز سىندى اقتاي الام با؟ قوبالجۋ مەن قورقىنىشتىڭ اراسىندا ءجۇرىپ بەينەسىناققا تۇسۋگە بارعاندا دا, رولگە بەكىتىلەتىنىمە سەنگەن جوقپىن. رەجيسسەردىڭ ايتقاندارىن ورىنداپ, وزىمە تيەسىلى جۇمىستى تەز-تەز اتقاردىم دا قوش ايتىسىپ, كەتىپ قالدىم. ەرتەڭىندە: «رەجيسسەر ءسىزدى تاڭدادى, ەلباسى رولىنە ءسىز ءوتتىڭىز» دەگەن حابار قۇلاعىما تيگەندە, توبەمنەن جاي تۇسكەندەي بولدى.
– نەگە؟
– مەن – اكتەرمىن. وزىمە جۇكتەلگەن مىندەتتەن باس تارتۋ السىزدىگىم بولار ەدى. تىم جەڭىل-جەلپى, ارزان, ازاماتتىق ۇستانىمىڭا قايشى, قولايىڭا جاقپايتىن جوبالاردان باس تارتاتىن كەزدەرىمىز بولادى, ال مۇنداعى جاعداي كەرىسىنشە, ەلباسى ء رولىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بيىك بولعاندىقتان كوتەرە المايتىن شوقپاردى بەلىمە بايلاپ, ءوزىمدى مەرت ەتپەيمىن بە دەگەن قاۋىپ جەڭىپ كەتە بەرەتىن ەدى.
– فيلمدە پرەزيدەنتتىڭ وبرازى وتتى, جىگەرلى, قايسار مىنەزدە بەينەلەنەدى. ۇنەمى قاربالاس, قاۋىرت. رەجيسسەر ماقساتتى وسىلاي بەلگىلەدى مە؟
– س.سنەجكين ماقساتىمدى بەلگىلەگەن كەزدە, پرەزيدەنتتىڭ ءتۇر-الپەتىن, مىنەزىن ناقتى كورسەتۋگە مىندەتتى ەمەس ەكەنىمدى كەسىپ ايتتى. ء«بىز پرەزيدەنت تۋرالى ەمەس, ەڭ الدىمەن ادام تۋرالى, ادامنىڭ تاعدىرى تۋرالى فيلم تۇسىرەمىز» دەدى رەجيسسەر. تەاتردا بولسىن, كينودا بولسىن, ەڭ الدىمەن اكتەر مەن رەجيسسەردىڭ اراسىندا ۇيلەسىمدىلىك, سەنىم ورناي السا عانا ورتاق جۇمىس ناتيجەسىن بەرەدى. س.سنەجكين بىردەن: «بەرىك, قورىقپا, ماعان سەن! مەنىڭ قاسىمدا بول, ءبىز بىرگە الىپ شىعامىز» دەدى. ءسويتىپ ءفيلمنىڭ ەڭ العاشقى كادرلارى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ومىرىندەگى ەڭ جارقىن كەزەڭنىڭ ءبىرى – 1984 جىلى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى توراعالىعىنا تاعايىندالعان كەزىنەن باستاپ تۇسىرىلە باستادى. قانداي جوبانى باستاعاندا دا, العاشقى ءبىرىنشى, ەكىنشى اپتادا كۇدىك پەن كۇماننىڭ قۇرساۋىندا جۇرەسىڭ, جۇمىس تا قيىندىقپەن ورىستەيدى. ءبىز فيلمدە پرەزيدەنتتىڭ ادامي قاسيەتىن, توڭىرەگىندەگى سەرىكتەستەرىمەن, قاراپايىم جاندارمەن قارىم-قاتىناسىن اشۋدى كوبىرەك ماقسات تۇتتىق.
– رولگە بايلانىستى قانداي سىندار ايتىلدى؟ سىندى قالاي قابىلدادىڭىز؟
– سىن, نەگىزىنەن, ويىنعا قاتىستى ەمەس, گريمگە بايلانىستى كوپ ايتىلدى. فيلمدە رەسەيدىڭ «ودين ۆ ودين» سياقتى تەلەباعدارلامالارىندا قولدانىلاتىن سيليكوندى گريم قولدانىلدى. بۇل كەمى 5-6 ساعات جاسالاتىن كۇردەلى گريم ساناتىنا جاتادى. گريمگە تاڭعى ساعات 4-تەن باستاپ وتىرعان كۇندەرىم بولدى. تەلەباعدارلامالاردا ءساتتى شىققانىمەن, بۇل گريمنىڭ كوركەم كارتينادا وبرازبەن تىم ۇيلەسىم تابا بەرمەيتىنى انىق بايقالدى. سەبەبى سەزىم, ادام جانىنىڭ تولقىنىسى, بۋىرقانىسقا تولى كوڭىل كۇي رەڭكى ەكراندا جاندى اسەرىن جوعالتىپ الاتىنىن اڭداماۋ مۇمكىن ەمەس. كەيدە پرەزيدەنتتىڭ اعا جاسىنا اياق باسقان كەزەڭىن مەن سياقتى جاس ەمەس, وزىمەن زامانداس اكتەر ويناعاندا سەنىمدىرەك, ساتتىرەك شىعار ما ەدى دەگەن ويلار كەلەدى.
– ەلباسى تاراپىنان ءرول قالاي قابىلداندى, ەكرانداعى كوركەم بەينەسى تۋرالى قانداي پىكىر ايتتى؟
– ءفيلمنىڭ پرەمەراسىنان كەيىن ءتۇسىرۋ توبىنىڭ ءتورت-بەس ادامنان قۇرالعان شاعىن عانا شوعىرى نۇرسۇلتان ابىش ۇلىمەن كەزدەسۋگە شاقىرىلدى. ءبارىمىز بىرگە تۇسكى اس ىشتىك. پرەزيدەنت قالجىڭداپ, ك ۇلىپ وتىرىپ, فيلم تۋرالى جىلى پىكىرىن ايتتى. ناقتى وزىمە قاراتا ايتقانى: ء«اي, بەرىك, سەن فيلمدە قاباعىڭ قاتۋلى, تىم سالماقتىسىڭ. مەن ومىردە سەن سياقتى تۇنجىراپ جۇرمەيمىن. مەن ءازىلدى جاقسى كورەمىن, ءاندى جاقسى كورەمىن. ومىردە ك ۇلىپ جۇرەتىن اداممىن» دەدى ك ۇلىپ.
– «تراكتورشىنىڭ ماحابباتى» مەن «جۇلدىزدار توعىسقاندا» – ءبىرى كوممەرتسيالىق, ءبىرى كوركەم جانردا تۇسىرىلگەن, جانرى دا, مازمۇنى دا, يدەياسى دا ءبىر-بىرىمەن سالىستىرۋعا كەلمەيتىن ەكى باسقا دۇنيە بولعانىمەن, كورەرمەن جىلى قابىلداپ, تانىمالدىلىعىڭىز دا ارتا ءتۇستى. تراكتورشىنىڭ رولىنەن ەلباسىنىڭ وربازىنا دەيىنگى ارالىقتا كينواكتەر رەتىندە قانداي دا ءبىر وزىندىك فورمۋلاڭىز قالىپتاستى ما, مىسالى, ناشار فيلمگە تۇسپەيمىن دەگەن سياقتى...
– كينواكتەردىڭ باستى جاۋى – امپلۋا. ءبىزدىڭ اۋەزوۆ اتىنداعى تەاتردا 2000 جىلداردىڭ ورتا شەنىندە «ساعىنىش پەن ەلەس» اتتى تراگەديالىق دراما ءجۇردى. ايگىلى اكتەرىمىز قۇدايبەرگەن سۇلتانباەۆپەن ساحنالاس بولىپ, مەن نەمەرەسىن وينادىم. سوندا قۇدايبەرگەن اعامىز ساحناعا شىعار-شىقپاستان, سوناۋ تۇكپىردەن توبەسى كورىنگەننەن كورەرمەن جىرتاڭداپ ك ۇلىپ, قول شاپالاقتاي باستايتىن ەدى. قۇداي-اۋ, بۇل تراگەديا ەمەس پە؟ نەسىنە كۇلەدى؟ نەگە قول شاپالاقتايدى؟ امپلۋانىڭ تۇتقىنى بولۋدىڭ قانداي ەكەنىن العاش وسى مىسالدان كوردىم. كينو مەن تەاتردىڭ تاريحىندا مۇنداي مىسالدار وتە كوپ. ورىس كومەدياسىنىڭ اتاسى گايدايدىڭ فيلمدەرىندە ويناپ, باس اينالدىراتىن عاجاپ تابىسقا كەنەلىپ, داڭقى دۇرىلدەگەن اتاقتى دەميانەنكو شۋريكتىڭ كەسىرىنەن اكتەرلىك تاعدىرىن قاسىرەتپەن اياقتادى. ىشكى قۋاتى مول دراما اكتەرى بولا تۇرا, كومەديالىق رولدەن باسقا رولدە ويناي الماي, ىشقۇسا بولدى. شەبەر اكتەر وسىنداي شابلونعا ءتۇسىپ قالۋدان ساقتانۋ كەرەك. ءوزىمدى تاۋ قوپارىپ تاستاعان كەرەمەت اكتەرمىن دەپ ەسەپتەمەيمىن, بىراق ءبىر سارىندا, ءبىر جانردا قالىپ قويماۋعا تىرىسامىن. بۇل ماسەلە ءوزىڭنىڭ اكتەرلىك, ازاماتتىق ۇستانىمىڭا, كاسىبىڭە قارىم-قاتىناسىڭا بايلانىستى قالىپتاسادى. مەنى ەڭ الدىمەن ماتەريالدىڭ ماڭىزدىلىعى قىزىقتىرادى. تراكتورشىنىڭ رولىنەن دە باسقا الدەقانداي الەۋمەتتىك توپتىڭ وكىلىن ويناۋ كەرەك بولسا جانە ول بەينە قىزىقتى, كورەرمەنگە وي سالارلىقتاي مازمۇندى بولسا, باس تارتپاستان بىردەن كەلىسەر ەدىم.
– ءتورت جىل بۇرىن ءسىز اكەمتەاتردان كەتىپ قالدىڭىز, نەگە كەتتىڭىز جانە جۋىردا تەاترعا قايتا ورالعانىڭىزدى ەستىدىك, ورالۋىڭىزدىڭ سىرى نەدە؟
– ءيا, ءتورت جىلعا جۋىق تەاتردان قول ءۇزدىم. ول مەنىڭ جەكە ۇستانىمىم مەن كوزقاراسىما بايلانىستى قابىلداعان شەشىمىم بولاتىن. تەاترداعى بۇل شىعارماشىلىق ءۇزىلىس وزىممەن-ءوزىم جۇمىس ىستەپ, رۋحاني قايتا تۇلەۋىم ءۇشىن كەرەك بولدى. ەگەر تەاترداعى رولدەرىم بولماسا, مەن بالكىم, بۇگىنگى بەرىك ايتجانوۆ بولماۋىم دا مۇمكىن ەدى. ءتىپتى تەاتر بولماسا, كينوعا بەلسەندى ءتۇسىپ جۇرگەن اكتەردىڭ ءوزىنىڭ ىشكى ورگانيكاسى, پلاستيكاسى السىرەپ, سولىپ قالار ەدى دەپ ويلايمىن. تراگەديادان كومەدياعا, كومەديادان پسيحومەتافيزيكالىق دراماعا كەلىپ وينايتىن, سول ارقىلى شەبەرلىگى شىڭدالىپ, ىشكى قورى جيناقتالا تۇسكەن تەاتر اكتەرى كينو الاڭدا كامەرانى وتە نازىك سەزىنەدى, كەز كەلگەن ءرولدى قينالماي ويناپ شىعادى. سول سەبەپتى اكتەر ەڭ الدىمەن تەاتردا ويناۋى كەرەك.
– تەاترعا كەلىسىمەن ورىستىڭ عانا ەمەس, الەم كلاسسيكاسىنىڭ جاۋھارىنا اينالعان چەحوۆتىڭ «ۆانيا اعايىنداعى» استروۆتى ويناعالى جاتىر ەكەنسىز. اجەپتاۋىر ۇزىلىستەن كەيىن كورەرمەن نازارى الدىمەن سىزگە اۋاتىنى بەلگىلى, ءومىر تۋرالى تولعانعىش دارىگەر استروۆتى قاي قىرىنان اشۋدى كوزدەپ وتىرسىز؟
– ونى ساحنا كورسەتەر. تەوريادا باسقاشا, ال ءىس جۇزىنە كەلگەندە ءوڭى اينالىپ تۇسەتىن توسىن جاعدايلار تەاتردا ءجيى كەزدەسەدى. استروۆ – كۇردەلى وبراز. قاشپاعان قاشاردىڭ ۋىزىنان دامەتىپ: «ويباي, استروۆتى مەن بىلاي وينايمىن, ولاي وينايمىن» دەگەنىممەن, ەرتەڭگى كۇنى ءسوزىڭ مەن ءىسىڭ قابىسپاي جاتسا, كورەرمەندى قادىرلەمەگەنىڭ بولىپ شىعادى. ارىق ايتىپ, سەمىز شىققاننان ارتىق نە بار, ءبارىن ۋاقىت كورسەتەر. ازىرگە, ىزدەنىس ۇستىندەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»