ەلىمىز بويىنشا ءۇش جوعارى تەحنولوگيالىق كومپرەسسورلىق ستانسا ىسكە قوسىلدى

سالتاناتتى ءراسىم استانا قا­­­لا­سىندا ءوتتى. جاڭا يندۋس­تريا­لىق نىساندار جۇمىسىنىڭ باس­­تالۋ ءساتى ونلاين رەجىمىندە «قازترانسگاز» اق-نىڭ بىرىڭ­عاي  ديسپەتچەرلىك ورتالىعى ار­­قىلى كورسەتىلدى. ءىس-شاراعا ەنەر­­گەتيكا ءمينيسترى قانات بو­زىم­باەۆ, قىزىلوردا وبلى­سى­­نىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەر­باەۆ, «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قايرات شارىپباەۆ قاتىس­تى. 

«بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» گاز قۇبىرىندا «ارال» كوم­پرەس­­سورلىق ستانساسىن ىسكە قوسۋ ەل­دىڭ وڭتۇستىگىن گازبەن تۇراقتى قام­­تاماسىز ەتۋگە جانە وتاندىق گازدى قىتايعا ەكسپورتتاۋدى ۇل­عايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

№5 جانە 7 كومپرەسسورلىق ستان­سالاردى قولدانىسقا ەنگىزۋ – ءتورت مەملەكەتتى – تۇرىكمەنستان, وزبەكستان, قازاقستان مەن قى­تايدى بىرىكتىرىپ تۇرعان «ور­تالىق ازيا – قىتاي» تران­سازيالىق گاز قۇبىرىن قالىپتاستىرۋدى اياق­تايدى. سوندىقتان بۇل وقي­عا قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, وڭىر­دەگى بارلىق مەملەكەت­تەر ءۇشىن ماڭىزدى. جاڭا كوم­پرەسسورلىق ستانسالاردىڭ جۇمىسى «س» جە­لىسىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن جىلىنا 25 ملرد تەكشە مەتر گازعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەن­دى بارلىق «ا», «ۆ» جانە «س» جە­لى­لەرىنىڭ جيىنتىقتى قۋاتى جىلىنا 55 ملرد تەكشە مەتر گازدى قۇرايدى. «قازاقستان-قىتاي» گاز قۇبىرىن ىسكە قوسقان ساتتەن باستاپ 250 ملرد تەكشە مەتردەن استام ورتا­ازيالىق گاز تاسىمالداندى. 

مەملەكەتتىك تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا گاز ما­­­­­گيس­ترالدارىنىڭ قاۋىپسىز ءارى تۇراقتى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن اتال­عان وبەكتىلەردە  SCADA جۇيەسى ورناتىلعان. باعدارلاما كوم­­پرەسسورلىق ستانسالار فۋنك­­­تسيالارىنىڭ ولشەمدەرىن با­قى­لاپ, بۇكىل اقپاراتتى جي­ناق­تاپ, وڭدەپ, دەرەكتەردى  ون­لاين رەجىمىندە بەرىپ وتىرادى. كوم­پرەسسورلىق ستانسالار مەن SCADA جۇيەسى  General Electric, Siemens, Cummins, ABB, Huawei جانە باسقالار سياقتى جەتەكشى دۇنيەجۇزىلىك وندىرۋشىلەردەن شىعارىلعان قازىرگى زامانعى جابدىقتارمەن جاراقتالعان. 

انىقتاما ءۇشىن ايتا كەتسەك, «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» گاز قۇبىرى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز تاريحىندا ءىرى قۇبىرلىق جوبا بولىپ تابىلادى جانە مەملەكەتتىڭ  ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن ارت­تىرۋدا ماڭىزدى رولگە يە. قا­زاقستان «بەينەۋ-بوزوي-شىم­كەنت» مگق سالۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىنە تۇراقتى گاز جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ, بىرىڭ­عاي گاز تاسىمالداۋ جۇيەسىن قۇ­رۋ جانە قازاقستاندىق گازدى سىرت­­قى نارىققا ەكسپورتتاۋدى ۇلعايتۋ تۋرالى 3 ماڭىزدى مىن­­دەتتى شەشىپ وتىر.

«قازاقستان-قىتاي» ما­گيس­­­ترالدىق گاز قۇبىرى – وتان­دىق گاز سالاسىنىڭ ەڭ ءىرى حالىقارالىق گاز تاسىمالداۋ جو­باسى. ءار «ا», «ۆ» جانە «س» جە­لىلەرىنىڭ ۇزىندىعى 1310 شا­­­­­­قىرىمدى قۇرايدى. ماگيس­ترال­دار جۇمىسى باستالىسىمەن 2008 جىلى 16 يندۋستريالىق, جو­عارى تەحنولوگيالىق نىسان بوي كوتەردى, ونىڭ ىشىندە 13-ءى  كوم­پرەسسورلىق ستانسا. قازىرگى ۋاقىتتا گاز قۇبىرى بويىنشا 250 ملرد تەكشە مەتردەن استام گاز تاسىمالداندى.

«قازترانسگاز» اق – قا­زاق­­ستاننىڭ گاز جانە گازبەن­ جاب­­دىقتاۋ سالاسىنداعى ۇلتت­ىق وپەراتورى.  «قازترانس­گاز» اق كوم­پانيالار توبىنىڭ قۇرا­مىنا گاز ءوندىرۋشى, تاسى­مالداۋشى, وتكىزۋشى جانە ونىڭ ونىمدەرىن قاي­تا وڭدەۋشى كاسىپ­ورىندار مەن ۇيىمدار كىرەدى. 

س-كس-5 جانە س-كس-7 كوم­­پرەس­سورلىق ستانسالارىن جوبالاۋ­مەن, ساتىپ الۋمەن جانە سالۋمەن جەرگىلىكتى «قازسترويسەرۆيس» نگسك اق كومپانياسى اينالىس­تى. جوبا تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ بيۋدجەتى اياسىندا قاۋىپسىزدىك پەن جوعارى ساپا ستاندارتتارىن ساقتاي وتىرىپ, بەلگىلەنگەن مەرزىمدە ىسكە اسىرىلدى. ەڭ جو­عارعى كەزەڭدە جوبادا 1 300 قا­زاقستاندىق مامان جۇمىس ىستەدى.

ارال كومپرەسسورلىق ستانسا­سىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىن­دا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكى­مى قىرىمبەك كوشەرباەۆ «قاز­مۇنايگاز» ۇلتتىق كوم­پانيا­سى­نىڭ ۇجىمىنا سىر ءوڭىرى حالقىنىڭ اتىنان العىس ايتتى. 

– بۇگىن ءبىز ارال وڭىرىندە «ارال» كومپرەسسورلىق ستانسا­سى­نىڭ ىسكە قوسىلۋ راسىمىنە كۋا بول­دىق.   ۇلى دالانىڭ قۋاتىن ەل يگىلىگىنە جۇمساۋ مۇمكىندىگىن تاۋەل­سىز ەلىمىزدىڭ قارقىندى دا­مىپ كەلە جاتقانىنىڭ ءبىر دا­لەلى رەتىندە اتاپ وتۋگە بولادى. «قازترانسگاز» اق قىزمەتكەرلەرى جە­تى ايدا, رەكوردتىق ۋاقىت ىشىندە وتە ماڭىزدى نىساندى ىسكە قوسىپ وتىر. سونىمەن قا­تار جاقىن ارادا «قورقىت اتا» كومپرەسسورلىق ستانساسى ىسكە قوسىلادى. تاۋەلسىزدىك مە­­رەكەسىنىڭ قارساڭىندا «قارا­وزەك» كومپرەسسورلىق ستانساسى­نان باس­تاپ استاناعا قاراي سا­رى­ارقا ماگيسترالدى گاز قۇبى­رىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, ەلور­دا­مىزعا كوگىلدىر وتىن جەت­كىزۋ جو­باسىنىڭ باستالۋىنا كۋا بو­لامىز. وسىنىڭ بارلىعى – حال­قىمىزدىڭ اۋىزبىرشىلىگىنىڭ, ىن­تىماعىنىڭ جانە ەلباسى سايا­­­­ساتىنىڭ ارقاسى, دەدى ايماق باس­شىسى.  

سونداي-اق ەنەرگەتيكا ءمي­نيس­ترى قانات بوزىمباەۆ سىر­بويى­لىقتاردى ستانسانىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن  قۇتتىقتادى. 

وسى جەردە ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن «قازترانسگاز اي­ماق» اق اراسىنداعى مەمو­راندۋمعا سايكەس, ارال, قازالى, شيەلى, جا­ڭاقورعان اۋداندارىن جانە بايقوڭىر قالاسىن گازداندىرۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. بيىل ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن قالعان 3 اۋدان ور­تالىعىن – جوسالى, تەرەڭوزەك جانە جالاعاشتى گازداندىرۋ جۇمىستارى باستالدى. 2020 جىلى بارلىق 7 اۋدان ورتالىعىن كوگىلدىر وتىنعا قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.

قازىرگى تاڭدا وڭىردە وبلىس حالقىنىڭ 63%-ى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتىلگەن. 2020 جىل­عا قاراي گازداندىرۋدى 95%-عا جەتكىزۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. بۇگىندە بىردەن ءۇش جوعارى تەحنو­لوگيالىق كومپرەسسورلىق ستانسا پايدالانۋعا قوسىلۋى وسى مەرەيلى مىندەتتى جۇزەگە اسى­رۋعا جاقىنداپ قالعاندىعىن بىل­دىرەدى.

سايىن دالادا وتكەن سالتاناتتى شاراعا وسى وڭىردەگى اق­ساقالدار, زيالى قاۋىم وكىلدەرى قا­تىسىپ, العىستارىن ايتتى. اۋىل اقساقالدارى قۇلا دۇز­گە­ كەلىپ, بولاشاق ارال كوم­پرەس­­­سورلىق ورتالىعىنىڭ قا­زى­عىن قاققان «قازمۇنايگاز» ۇلت­تىق كومپانياسىنىڭ 7 اي­دا رەكوردتىق كورسەتكىشپەن ۇل­كەن جوبانى ىسكە اسىرعانىنا تاڭ­دانىستارىن ءبىلدىردى. كۇنى كە­شە ارال اۋدانى ەكولوگيالىق احۋال­دان تاراي جازداپ, ۇلى تە­ڭىزدىڭ بالىقشىلارى كاسپي مەن قاپشاعايعا قارماق سالىپ, اۋ قۇرىپ, تارىداي شاشىلىپ كەتكەن ەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قابىلداعان شەشىمىنە سايكەس, كىشى ارال قايتا تولىپ جاتىر. كوشىپ كەتكەن جۇرت قايتا ورالدى. ارالدا ۇلى ءومىر باستالدى. ەندى بۇل جەردەن قازاقستاننىڭ بارلىق تارماعىنا ەل يگىلىگىنىڭ شۇعىلاسى تاراپ جاتىر. «گاز كەلدى – جاز كەلدى». بۇل – قاسيەتتى سىر حالقىنىڭ ءسوزى.

«قازمۇنايگاز» ۇك» اق باس­­قارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قايرات شارىپباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىق گازدى ترانزيتتىك جانە ەكسپورتتىق باعىتتا تاسى­مالداۋدى ءارت­اراپ­­تاندىرۋ, سون­داي-اق كوگىلدىر وتىن ەكسپورتى كولەمىن ارتتىرۋ – قازاقستان پرە­زيدەنتى العا قوي­عان ماڭىزدى ستراتەگيالىق مىندەتتەردىڭ ءبىرى.

باقتيار تايجان,

«ەگەمەن قازاقستان»