بىزگە بەلگىلى ءارى بەلگىسىز گوركي (جالعاسى)

بىزگە بەلگىسىز گوركي

كەڭەس وداعى كەڭىستىگىندە ونىڭ شىعارمالارىنىڭ تارا­لى­مى 242 ميلليونعا جەتتى. ونىڭ اتاق-داڭقى تەك كەڭەس ودا­عىنىڭ شەڭبەرىمەن شەك­تەلىپ قال­عان جوق, ول الەمدىك دەڭ­گەي­دەگى ەڭ ايگىلى, ەڭ اتاقتى ويشىل جازۋشى بوپ مويىندالدى. ال­تى رەت نوبەل سىيلىعىنىڭ نو­مي­نانتى بولدى. بىراق وعان ادە­بيەت سالاسىنداعى ەڭ اتاقتى سىي­لىق ءبارىبىر بەرىلمەدى. كو­مي­تەت ماجىلىسىندەگىلەردىڭ پىكىرى بويىنشا, وعان سىيلىقتىڭ بە­رىل­مەۋ سەبەبى – م. گوركي ال­عاشقى كەزەڭدە «انارحيست» بولدى, سونان سوڭ بولشەۆيكتەردى قول­دادى. ونان كەيىنگى جىلدارى ارگەنتينانىڭ ۇلى جازۋشى­سى حوركە لۋيس بورحەسكە دە چي­ليدە پينوچەتتى قولداعانى ءۇشىن بەرىل­مەي قالدى.

گوركيدىڭ بىزگە بەلگىلى ءومى­رى – ايدىڭ بەرگى جاعى, ال ار­­عى جاعى قالاي؟ سول «ارعى جاق­تا», ياعني ونىڭ ومىرىندە قان­داي وقي­عالار تاريحتا ايتىل­ماي كە­لەدى؟ ءستاليننىڭ ءوزى ونى ەرەكشە قۇرمەتتەپ, كەڭەس جا­زۋ­شىلار وداعىن قۇرىپ, ونى باسقارۋدى تاپسىرعان, بار­لىق جاڭا باس­تاما­لاردىڭ باسىنا ۇلكەن سە­نىممەن قويىپ, وعان ادامدىق, ازاماتتىق, شىعار­ماشىلىق ەرىك بەرىپ قوي­عان­ ۇلى جازۋشى ويلاماعان جەر­دەن نەگە وپات بولدى؟ ەڭ سىي­لى, ەڭ ابىرويلى, ەڭ باي, بيلىك­­تىڭ ەڭ سۇيىك­تى جازۋشىسى بولعان ماكسيم گور­كي قاي تىرلىگىمەن ۇلى كو­سەمگە جاقپاي قالدى؟ مۇنىڭ ار جاعىندا ۇزاق­قا سەرمەيتىن شىر­ماۋىقتاي شاتاسقان تاريح جاتىر. ول شاتاسقان تاريحتى گوركي زا­مان­داستارىنىڭ ءار كەزدە جازىپ قالدىرعان ەستەلىكتەرىنەن, گور­كي ءومىرىنىڭ قۇپيا بەتتەرىن اشۋدا ۇزاق ۋاقىت تىستەپ-تىر­ناقتاپ ماتەريال جيىپ, ول جاي­لى كى­تاپ جازعان جازۋشى, بار­لاۋ اگەنت­تەرىنىڭ ءومىرىن زەرت­تەۋشى گەننا­دي سوكولوۆ بىزگە گوركي ءومى­رىنىڭ نازاردان تىس­ قالىپ كەلە جاتقان, ءتىپتى بەل­گى­لى بوپ كەلگەن جايتتاردى «جە­تى ق ۇلىپتىڭ» ار جاعىندا ۇستاپ كەلگەن شىندىق­تاردىڭ بەتىن ءبىرشاما اشىپ بەردى. ول تاريحتى ءۇش تاقىرىپقا بو­لۋ­گە بولادى. 1. گوركي وم­ى­­رىن­­دەگى ايەلدەر نەمەسە ما­حاب­بات ماشاقاتتارى. 2. اڭىز بەن اقي­قات. 3. شىڭ مەن شىڭى­راۋ.

گوركي ومىرىندەگى ايەلدەر

م.گوركي 1902 جىلى «شى­­ڭى­راۋ» اتتى اتاقتى پەساسىن جازدى. كىمدە كىم ونىڭ «با­لالىق شاق», «كىسى ەسىگىندە» دەپ اتالاتىن شىعارمالارىن وقى­عان بولسا, «شىڭىراۋ» درا­ماسىنداعى وقي­عالار اۆتوردىڭ باسىنان كەش­كەن قاڭعىباستار مەن كەدەي-كەپشىكتەر ومىرىنەن الىن­عانىن بىر­دەن تۇسىنەدى. وسى پەسا بويىنشا قويىلعان محت تەاترىنداعى سپەكتاكل ماكسيم گوركيدىڭ جەكە ومىرىنە ايرىق­شا اسەر ەتتى. پەساداعى باس­تى رول­دەردىڭ ءبىرى – ناتاشا ءرو­لىن تەاتردىڭ اتاقتى اكتريساسى­ ماريا اندرەەۆا ويناعان ەدى. ماكسيم گوركي ماريا ان­­درەەۆانىڭ كەرەمەت ويىنىنا قاتتى ريزا بولىپ, سپەكتاكل بىت­كەن سوڭ ەرەكشە تولقۋ ۇستىندە اك­تريسانى كوزىنە جاس الىپ تۇ­رىپ قۇتتىقتايدى. وسى ءسات­تى كەيىن­نەن اكتريسا بىلاي دەپ ەس­كە الادى: «گوركي كوزىنىڭ جا­­سىن جاسىرا الماي ماعان جا­­­­قىنداپ كەلدى دە, قولىمدى قى­­سىپ, ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. مەن بولسام ءوزىمدى-ءوزىم ۇستاي ال­­ماي ونى قاتتى قۇشاقتاپ, تۋ­را ساحنادا, دۋىلداپ جاتقان جۇرت­­تىڭ كوزىنشە ءسۇيىپ-ءسۇيىپ ال­دىم».

وسى ءسۇيىس جالىنداعان ما­حاب­باتقا ۇلاسادى. ولار ءجيى-ءجيى كەز­­د­ەسىپ تۇراتىن بولدى. 1903 جىلى اندرەەۆا تەمىر جول سالاسىندا ۇلكەن باستىقتىڭ ءبىرى بولىپ ىستەيتىن كۇيەۋىمەن اجىراسىپ, م.گوركيدىڭ ازاماتتىق نە­كەدەگى ايەلىنە اينالادى, ونىڭ ­حاتشىسى بولادى. بۇل كەزدە ول زاڭدى ايەلى ەكاتەرينا پەش­كوۆادان اجىراسپاعان, اجى­­راسۋ جايلى ويلاماعان دا ەدى.­ پەشكوۆا بۇل جايدى بىلسە دە­ بىل­مەگەندەي سابىرلى كۇيىن ساق­­تاي ءبىلدى.

ماكسيم گوركيدىڭ جاڭا ماحابباتى ونىڭ ساياسي باعىتىنىڭ كىلت وزگەرۋىنە شەشۋشى اسەر ەتتى. ماريا اندرەەۆا جازۋشى­ پەساسىنداعى ناتاشا ءرولىن­ عانا ەمەس, ونىڭ ساياسي كوزقارا­سىنىڭ جاڭا بەلەستەرگە كوتە­رىلۋىندە دە تاماشا ءرول اتقار­دى. ماريانىڭ ىقپالىمەن م.گوركي بولشەۆيكتەر پار­­­­­تيا­سى­نىڭ قاتارىنا ءوتىپ, لە­نينمەن تانىسادى. ولاردىڭ ما­حابباتى ءۇش جىلعا سوزىلىپ, 1919 جىلى ارالارىنداعى سەزىم وتى سۋىنا باستايدى.

ماكسيم گوركيدىڭ ان­درەە­ۆا­عا دەگەن ىستىق ماحابباتى­ دا, لەنينگە دەگەن كوزقاراسى دا سۋى­­نا باستايدى.

«گوركي ءومىرىنىڭ كوكجيە­گىندە تاعى ءبىر ماريا پايدا بول­­دى, – دەپ جازادى گەننادي سو­­كولوۆ. – زاكرەۆسكايا بەككون­دورف-بۋدبەرگ. ونىڭ ەكىنشى اتى – ماتا حارا. تالاي ەلدىڭ اگەن­تۋراسىنا قىزمەت ەتكەن اي­گىلى – ماتا حارا. ورىستان شىق­قان ميلەدي. جاقىن ارا­لاسقان ادامدار ءۇشىن – جاي عانا مۋرا. ءومىرى تاڭعالارلىق فان­تاستيكاعا تولى مەيلىنشە جۇم­باق جان. ول پولتاۆادا, دۆو­ريان وتباسىندا دۇنيەگە كەل­گەن. ءوزىنىڭ ماسكەۋ گەنەرال-گۋبەر­ناتورىنىڭ جۇبايى, كە­زىندە ا.پۋشكين «ميسس ۆە­نە­را» دەپ اتاعان اگرافەنا زا­ك­رەۆ­سكايانىڭ شوبەرەسى ەكەنىن ماق­­تان تۇتاتىن. كەمبريدج ۋني­­ۆەر­­سيتەتىندە وقىعان. ءوزىنىڭ ال­عاشقى كۇيەۋى – گەرمانياداعى ورىس ەلشىلىگىنىڭ حاتشىسى يۆان بەككەندورف. ورىس تاري­حىندا دا بۇل فاميليا ءبىرشاما تا­نىس. پۋشكيننىڭ ءاربىر قادا­مىن باقىلاۋشى جاندارم بەك­كەندورفتار اۋلەتىنىڭ جال­عاسى.

اقىلى مەن پاراساتى, بى­لىم­دىلىگىمەن, سوزشەڭدىگىمەن جا­را­سىمدىلىق تاپقان ماريا زا­كرەۆسكايانىڭ بولاشاعى زور ەدى. بىراق 1917 جىلعى ورىس رە­ۆوليۋتسياسى ونىڭ بولاشاق ءوسۋ جولىن ءبىرجولاتا جاۋىپ تاس­تادى. ۋكرايناداعى اكە-شە­شەسىنىڭ يمەنيەسىن جاپپاي بەي-بەرەكەتسىزدىك كەزىندە كوتە­رىلىسشىلەر تۇك قالدىرماي ورتەپ جىبەرەدى. ونان سوڭ كۇيەۋىنىڭ ەس­تونياداعى يمەنيەسى ورتكە شالىندى. كۇيەۋى يۆان بەك­كەندورفتى ءولتىرىپ كەتەدى. ما­ريانىڭ ەكى بالاسىن گۋۆەرنانتكا وت ىشىنەن ارەڭ دەگەندە امان الىپ قالادى. جەسىر قالعان ما­ريا رەسەيگە قونىس اۋدارىپ,  اعىل­شىن كونسۋلى, ءبىر كەزدەرى كەم­بريدج ۋنيۆەرسيتەتىندە بىر­گە وقىعان بريۋس لوككاردتى تاۋىپ الادى. ال بريۋس بولسا, مي-6 دەپ اتالاتىن اعىلشىن اگەنتۋراسىنىڭ قىزمەتكەرى ەدى. كەزدەسكەن سات­تەن باستاپ ولاردىڭ داۋىلدى ماحابباتى باس­تالىپ, اگەنت ءبريۋس­تىڭ ماحاببات­تان باسى اي­نالىپ كەتكەندەي بولادى. ءوزى­نىڭ كۇندەلىگىندە اگەنت­كە ءتان ۇستامدىلىعىنان اي­ىرىل­عان بريۋس: «نە بولعانىن بىل­مەيمىن, مەنىڭ ومىرىمە ەرەكشە ءبىر سەزىم ارالاسىپ, ەس-ءتۇ­سىمدى الىپ ءبىتتى. ول سەزىم بار­لىق سەزىمدەردەن الدەقايدا كۇشتى, ءتىپ­تى ومىرىمنەن دە قىمبات بوپ بارادى» دەپ جازعان ەكەن. بىراق بۇلاردىڭ باقىتتى كۇن­دەرى ۇزاققا سوزىلمايدى. 1918 جىلى پەتروگرادتا چك-نىڭ باستىعى ۋريتسكيدى جاۋلار اتىپ ولتىرەدى, ال ءدال سول كۇنى فانني كاپلان لەنينگە ەكى رەت وق اتتى. تۇنگى ساعات ەكىدە, ەلشىلەردىڭ انتي­كەڭەستىك ۇيىمىنىڭ ۇيىتقىسى دە­گەن كۇدىكپەن لوككاردتىڭ پا­تەرىنە چەكيستەر باسا-كوكتەپ كىرىپ, مۋرا ەكەۋىن تۋرا توسەكتە جات­قان جەرىنەن ۇستاپ الىپ كەتەدى.

مۋرانى دزەرجينسكيدىڭ ورىن­باسارى پەتەرس تەرگەۋگە الادى. ول ءوزىنىڭ كوڭىلدەسىنىڭ شپيون­دىق ارەكەتتەرىنەن مۇل­دەم بەيحابار ەكەنىن دالەلدەپ شىققان سوڭ پەتەرس ونى بوساتىپ جىبەرەدى. ۇزاق ۋاقىت بويى ەرلى-زايىپتىلارداي بىرگە ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن ادامنىڭ كا­سى­بى مەن ءىس-ارەكەتى جايلى مۇلدەم بەيحابارمىن دەگەنىنە ساۋىس­قاننان ساق, بورسىقتاي كۇدىكشىل اتاقتى چەكيست قالايشا ونىڭ سو­زىنە وپ-وڭاي سەنىپ, بوساتىپ جى­بەرە قويدى؟ ءوزىنىڭ  كىناسىز ەكەنىنە سەندىرىپ قانا قويماي, تۇرمەدە جاتقان كوڭىلدەسىن دە بوستاندىققا شىعارىپ الۋىنا قانداي دالەلدەر سەبەپ بولدى؟ ءارى-بەرىدەن سوڭ ول «كۇيەۋى» ەكەۋى ستوكگولمگە كە­تىپ, سول جاقتا زاڭدى وتباسىن قۇ­­رۋعا تىلەك تە بىلدىرەدى. بىراق پە­تەرس ونىڭ تىلەگىن جارتىلاي ورىن­­داپ, كوڭىلدەسىن شەتەلگە­ جىبەرەدى دە, ءوزىن رەسەيدە قال­دىرادى.

چەكيستەر دە وڭاي شاعىلا سالاتىن جاڭعاق ەمەس. پەتەرستىڭ جوس­پارى ارىدە جاتىر ەدى. ول ماريانى كەڭەس اگەنتۋراسىنا قىزمەت ەتۋگە ماجبۇرلەدى.

وسىدان سوڭ كەڭەس اگەنتۋراسىنا قىزمەت ەتۋگە كىرىسكەن ما­ريا زاكرەۆسكايا ەۋروپا مەن لا­تىن امەريكاسىن شارلاپ كەلىپ, ماكسيم گوركيدىڭ  ۇيىم­داستىرۋىمەن اشىلعان «الەم ادەبيەتى» دەگەن باسپادان ءبىر-اق شىعادى. دەمەك, كە­ڭەس وكىمەتىنىڭ ساقشىلارى ماك­سيم گوركيدىڭ قىزمەتىن با­قىلاۋعا الۋدى ءجون كورىپ, ونداي اڭدۋشى ءۇشىن بىردەن-ءبىر قولايلى ادام ماريانىڭ كانديداتۋراسى دەپ شەشسە كەرەك.

سوزگە اشىق, ءبىلىمدى, ەرۋديتسياسى جوعارى ماريا زاك­رەۆسكايا گوركيگە بىردەن ۇناي كەتەدى. ۇناي كەتۋ بىلاي­ تۇر­سىن, ماحابباتتان اۋزى كۇي­مەيتىن ماكەڭ (ماكسيم) ونى ۇناتىپ قالادى. كەڭەس ودا­عى­نىڭ اسا كورنەكتى اقىنى كور­ن­ەي چۋكوۆسكي بۇل ءساتتى بى­لاي دەپ ەسكە الادى. ء«بىر تاڭ­­عالارلىعى سول, ماكسيم گور­كي ەشقاشان وعان ارنايى قاراپ سويلەمەسە دە, بارلىق ءسوزىن ما­رياعا تيگىزىپ ايتاتىن. ونداي كەزدە ول ەرەكشە تاپقىر, ەرەكشە شە­شەن, ۇلكەن ءبىر تويعا دايىندا­لىپ جاتقان گيمنازيس­تەردەي سۇيكىمدى كورىنۋگە تىرى­ساتىن».

كوپ ۇزاماي مۋرا ماكسيم گوركيدىڭ تىكەلەي ادەبي حاتشىسى, اۋدارماشىسى, ازاماتتىق ايەلى بوپ, ونىڭ پەتروگرادتاعى كەڭ سارايداي ۇيىنە كوشىپ الدى. پرولەتارياتتىڭ ۇلى جازۋشىسىنان ونىڭ ناقسۇيەرى 24 جاس كىشى بولاتىن.

ء«دال وسى كەڭ سارايداي پاتەر گوركي ومىرىندە كەلەڭسىز ءبىر وقيعانىڭ كۋاسى بولدى, – دەپ جازادى جازۋشى ءومىرىنىڭ اگەنتۋرامەن بايلانىستى جاعىن مۇقيات زەرتتەگەن گەننادي سوكولوۆ. – 1920 جىلى لەنينمەن كەزدەسۋ ءۇشىن ماسكەۋگە انگليانىڭ اتاقتى فانتاست-جازۋشىسى گەربەرت ۋەلس كەلگەن بولاتىن. ونىڭ «ۋاقىت ماشيناسى», «كورىنبەيتىن ادام», «الەم سوعىستارى» اتتى روماندارى كەڭەس وداعىندا كەڭىنەن بەلگىلى ەدى. پەتروگرادتا ول ءوزىنىڭ ەسكى دوسى م.گوركيدىڭ ۇيىندە تۇر­­دى. ۇيقىسى قاشقان ۋەلس تۇندە تۇرىپ, كەڭ بولمەلەردى ارالاپ ءجۇرىپ, اداسىپ كەتكەن ادامداي مۋرا جاتقان بولمەگە «ابايسىزدا» كىرىپ كەتەدى. تاڭەرتەڭ قىزعانشاق گور­كي ول ەكەۋىن توسەكتە جاتقان جەرىنەن ۇستاپ الادى. ال مۋرا بولسا اسپاي-ساس­پاي, جايباراقات قانا: «الەكسەي ماكسيموۆيچ, ءسىز ويلاڭىزشى! ءتىپتى ماحابباتقا تويمايتىن ايەل ءۇشىن ءبىر ساتتە ەكى بىردەي اتاقتى جازۋشىمەن بىرگە بولۋ تىم كوپتىك قىل­ماي ما؟! ونىڭ ۇستىنە, گەر­بەرت سىزدەن ۇلكەن عوي!» شىن­دىعىندا گەربەرت ۋەلس گور­كيدەن ەكى-اق جاس ۇلكەن بولاتىن.

گەربەرت ۋەلس پەن بارونەس­سانىڭ كەزدەسۋلەرى اراعا جىلدار سالىپ جالعاسىن تاۋىپ جات­­­­تى.

ورىس ميلەديىنىڭ ەر ادام­نىڭ باسىن شىر اينالدىرىپ الاتىن ەرەكشە قاسيەتى بارىن زامانداستارى تاڭعالىپ ەسكە الىپ جۇرەتىن-ءدى. ول كوز تارتاتىنداي سۇلۋ دا ەمەس. بەرنارد شوۋدىڭ جازۋى بو­يىنشا: «گەربەرت ۋەلس ەسى اۋىپ, اۋرۋعا شالدىقتى – ول بارو­­­­نەسسا بۋدبەرگتىڭ ارباۋى­نا شىعا الماستاي بوپ شىرماتىلدى». گەربەرت ۋەلستىڭ ءوزى كۇندەلىگىنە ول ايەل جايلى بىلاي دەپ جازعان: «ول 43 جاسقا تولدى. بۋرىل شاشتارىنا اق شاش ارالاسا باستاعان, ۋاقىت وتە تولىق ايەلگە اينالار بەلگىلەرى بار. ايتسە دە, كوپ ايەل­دەرمەن قاتار قويعاندا, ول وزگەلەردەن ەرەكشە كورىنەتىن. ال سۋرەتىنە قاراساڭ الىپ بارا جاتقان ەشتەڭەسى جوق. كادىمگى مۇرنى تاڭىرايعان, جاس كە­زىندە كەڭسىرىگىن سىندىرىپ العاندىقتان پۇشىقتاۋ بوپ كورىنەتىنىنە قاراماستان ونىڭ ەركەك اتاۋلىنى وزىنە تارتىپ تۇراتىن قۇپيا ماگنيتيزمى بار سەكىلدى».

سونىمەن  لەنينگە جولىعىپ بولعان سوڭ گوركيدىڭ تازا سەزىمىنە توزاڭ ءتۇسىرىپ, گەربەرت ۋەلس ەلىنە قايتتى. ەلىنە بارا سالىپ, «روسسيا ۆو تمە» دەگەن وچەركىن جاريالادى.

م.گوركي مۋرامەن قال­دى. ارادا ءبىرشاما ۋاقىت وت­كەن سوڭ ەكەۋى گەرمانياعا, سو­نان سوڭ يتالياعا اتتاندى. مۋرا بولسا جازۋشىنىڭ قا­لام­اقىسىن رەتتەۋمەن, شەتەلدە ونىڭ كىتاپتارىن شىعارۋ ىسىمەن بەلسەنە شۇعىلداندى. باتىستا گوركي شىعارمالارى بۇرقىراپ شىعىپ جاتتى. ول مۋرانى بۇرىنعىدان دا جاقسى كورە ءتۇستى. «كليم سامگيننىڭ ءومىرى» اتتى اتاقتى رومانىن مۋراعا ارنادى.

يتاليادا جۇرگەندە م.گور­كي كوپ رەتتە جالعىز­­­­دىقتا ءومىر­ ءسۇردى.  مۋرا بولسا باسپا ىسىمەن اينالىسۋدى سىلتاۋ­راتىپ, ەۋروپانىڭ باسقا ەلدەرىنە جالعىز ءوزى ءجيى-ءجيى اتتانىپ كەتە بەرەتىندى شىعاردى.

ء«سىزدىڭ كەلەتىن كۇنىڭىزدى ەسەپ­تەۋمەن ۋاقىت وتكىزىپ ءجۇر­مىن. ءسىز ەسىمە تۇسكەندە, ۇيات تا بول­سا ايتايىن, ءوزىمدى 25 جاسار جىگىتتەي سەزىنەمىن. بۇلاي جا­زۋ ىڭعايسىز-اق, بىراق امال قانشا, مەنىڭ ىشكى سەزىمىم وسى­لاي» دەپ مۋراعا ءجيى-ءجيى حات جازسا, مۋرا وعان: ء«سىز مە­نىڭ ءومىرىمنىڭ قۋانىشىسىز. مە­نىڭ جان دۇنيەمە ءسىز عانا كە­رەك­سىز. مەن, مىنە, وتىزعا كەل­دىم. كينەماتوگرافيا الە­مىندە كينەماتوگرافيالىق ادام­داردىڭ ءتۇر-تۇرىمەن كەزدەسىپ ءجۇرىپ, اقى­رىندا ءسىزدى تاپتىم. وسى ءۇشىن قۇ­دايىما رازىمىن, ويتكەنى مەن قۇدايعا سەنەتىن اداممىن, ال ءسىز, قۇدايعا سەن­بەيسىز».

ول انگلياداعى بالالارىنا بارۋدى سىلتاۋراتىپ لون­دوندا كوپ بولاتىن.  ال شىن­دىعىنا كەلگەندە, ول سىرتقى بارلاۋ جۇمىسىمەن اينالىساتىن. وعان بريتان بارلاۋ اگەنت­تىگىنىڭ 1936 جىلعى 5 مامىر ايىنداعى مىناداي اقپارات دالەل. «اگەنتۋرالىق مالىمەت بويىنشا, لوندوندا تۇرىپ جات­قان رەسەيلىك ەميگرانت ما­ريا بۋدبەرگ 1918 جىلدان بەرى كەڭەس اگەنتۋراسىنا قىز­مەت ەتەتىن ادام. ول نكۆد-نىڭ باس­تىعى ياگوداعا تىكەلەي باعى­نىشتى». ال كەڭەس جاعى بولسا مۋرانى اعىلشىنداردىڭ اگەن­تۋراسىنا قىزمەت ەتىپ ءجۇر دەگەن كۇدىكتە بولدى, ويتكەنى ول ءبىر كەزدە مۋرامەن ازاماتتىق نەكەدە ءبىر ۇيدە ءومىر سۇرگەن لوك­كاردپەن كەزدەسىپ تۇراتىنى جاي­لى مالىمەتتى جاقسى بىلەتىن ەدى. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, مۋرا ەكى جاققا دا بىردەي قىز­مەت ەتتى. ال ونىڭ ەڭ باس­تى مىندەتى – شەتەلدە جۇرگەن رە­ۆوليۋتسيا داۋىلپازىنىڭ ءومى­رىن باقىلاۋدا ۇستاۋ بولاتىن. ونى ارينە گوركي سەزگەن جوق. 1933 جىلى سول داۋىلپاز كەڭەس وداعىنا قاجەت بولدى. پرو­لەتارياتتىڭ ەڭ اتاقتى جازۋ­شىسىنىڭ فاشيستىك يتاليادا ۇزاق ءومىر ءسۇرىپ جاتقانى كە­ڭەس وداعىنىڭ باسشىلارىنا ۇنامادى. ونىڭ تەز ارادا ەل­گە ورالىپ, كەڭەستىك ءومىر شىن­دىعىن اسقاق ۇنمەن بار الەمگە پاش ەتەتىن شىعارمالار جا­زۋىن تالاپ ەتتى. ستالين مەن ياگو­دانىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, مۋرا ماكسيم گوركيدىڭ ەلگە ورالۋى قاجەت ەكەنىنە كوزىن جەتكىزە ءبىلدى. جاستايىنان وكپە اۋرۋى­مەن اۋىراتىن, دەن­ساۋلىعىنا وتە قولايلى بوپ كورىنگەن يتاليانىڭ سور­رەنتو قالاسىندا ءبىرجولا قا­لۋدى ويلاپ جۇرگەن ول, تۋعان-تۋىس­قاندارىنىڭ دا ونىڭ كەڭەس وداعىنا قايتىپ كەلۋىنە قارسى ەكەنىنە قاراماستان, ەلگە ورالۋعا شەشىم قابىلدايدى. ءستاليننىڭ  تاپسىرماسى بويىنشا, مۋرا جازۋشى شىعارمالارىنىڭ شەتەلدە باسىلۋى سيرەپ, قالاماقىسى ازايىپ بارا جاتقانىن, ال كەڭەس وداعىندا ونى ۇلكەن قۇر­مەت, فانتاستيكالىق قالاماقى, قىس­قاسى, جازۋشىعا قاجەتتى بار­لىق جاعدايدىڭ جاسالاتىنىن ايتىپ, اقىرى كوزدەگەنىنە جەت­ىپ تىندى.

ماكسيم گوركيدى, شىن ما­نىندە, كەڭەس وداعىندا ەرەكشە ىقىلاسپەن, زور قوشەمەتپەن كۇتىپ الدى. 

ال مۋرا بولسا ەلگە ورالماي انگلياعا, گەربەرت ۋەلسكە ات­تاندى.

ەلگە كەلگەن گوركيدىڭ سايا­سي كوزقاراسى وزگەرىپ سالا بەردى. بۇرىنعى دوستارى بۋ­حارين, رىكوۆ, ت.ب. ۇستالىپ كە­تىپ­تى. شەتەلدەن كەلگەن سوڭ «يتا­­ليا اسەرلەرى» اتتى كىتابىن جا­رىققا شىعارعان سوڭ, «كەڭەس شىندىعىن اسقاق ۇنمەن» جىرلايتىن شىعارمالار تۋدىرماي-اق قويدى. ءستاليننىڭ ءوزى كۇتكەن­دەي, ۇلى كوسەم جايلى كوركەم دۇنيە جازۋدان باس تارتتى.

1936 جىلى چەكيستەر ستا­لينگە گوركي كۇندەلىگىنىڭ كو­شىر­مەسىن اكەپ كورسەتەدى.

(جالعاسى بار)

دۋلات يسابەكوۆ,

جازۋشى