جاقىندا دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ وتكەن جىلعى جۇمىستارىن قورىتىندىلاۋعا جانە الداعى ماقسات-مىندەتتەرىن تالقىلاۋعا ارنالعان القا وتىرىسى ءوتتى. وعان ءتول كۇرەسىمىزدەن وبلىستىق فەدەراتسيالاردىڭ باسشىلارى مەن باپكەرلەر قاتىستى.
جاقىندا دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ وتكەن جىلعى جۇمىستارىن قورىتىندىلاۋعا جانە الداعى ماقسات-مىندەتتەرىن تالقىلاۋعا ارنالعان القا وتىرىسى ءوتتى. وعان ءتول كۇرەسىمىزدەن وبلىستىق فەدەراتسيالاردىڭ باسشىلارى مەن باپكەرلەر قاتىستى.
بۇل جيىندا ءتول كۇرەسىمىزدىڭ بولاشاعى توڭىرەگىندە كوپتەگەن ماسەلەلەر كوتەرىلدى. الدىمەن دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى سەرىك توكەەۆتىڭ بايانداماسى تىڭدالدى. سەرىك ادام ۇلى بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى تۋرالى بايانداما جاساعانىمەن, قازاق كۇرەسىن دامىتۋ ماسەلەسىنە نەگىزگى ەكپىندى جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قازاق كۇرەسىنەن سەگىز رەت ازيا, ءبىر رەت ەۋروپا جانە ءۇش رەت الەم چەمپيوناتى وتكىزىلدى. سونىمەن بىرگە, كۇرەستەن ەرەسەكتەر, جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ەل ءبىرىنشىلىگى, كۇش اتاسى قاجىمۇقانعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى باقىتجان جاڭبىرباەۆقا جانە سامبودان الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى ەرزات توكەەۆكە ارنالعان ءداستۇرلى حالىقارالىق جارىستار ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. ال بىلتىر 9 رەسپۋبليكالىق جانە 4 حالىقارالىق تۋرنير وتسە, الداعى كەزدە فەدەراتسيانىڭ بەكىتىلگەن كەستەسىنە سايكەس بىرنەشە ۇلكەن جارىستار وتكىزۋ جوسپارلانۋدا.
وسى ورايدا سەرىك ادام ۇلى بىلتىر تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن «قازاقستان بارىسى» تۋرنيرىنە جەكە توقتالىپ ءوتتى. بۇل تۋرنير وتكەن جىلى حالىق اراسىندا ۇلكەن رەزونانس تۋدىرعان تۋرنير بولىپ سانالادى. سوندىقتان فەدەراتسيا باسشىسى ونىڭ ماقساتىن ايتا كەلىپ, اتالعان ءتۋرنيردى داستۇرگە اينالدىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتتى. وندا ول بىلتىر «قازاقستان بارىسى» ءتۋرنيرىنىڭ جۇلدە قورى 300 مىڭ اقش دوللارى بولسا, بيىلعى جارىستا جۇلدە قورىنىڭ 450 مىڭ اقش دوللارى بولاتىنىن مالىمدەدى. «بىلتىر «قازاقستان بارىسى» ءتۋرنيرىنىڭ قىزىلوردا وبلىسى اكىمدىگىنىڭ جانە كتك تەلەارناسىنىڭ قولداۋىمەن وتكەنىن بىلەسىزدەر. سوعان بايلانىستى ءبىز بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى يسلام ابىشەۆكە, فەدەراتسيامەن تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەگەن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆقا, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى, قازاق كۇرەسىنەن ازيا فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى رزاقۇل نۇرتاەۆقا, كتك تەلەارناسىنىڭ باس ديرەكتورى ارمان شوراەۆقا العىسىمىزدى بىلدىرەمىز. وسى ازاماتتاردىڭ قولداۋىمەن قازاق كۇرەسىنەن ۇلكەن تۋرنير وتكىزىلدى. بۇل تۋرنير ەندى داستۇرگە اينالىپ, ونىڭ جۇلدە قورى 450 مىڭ اقش دوللارى بولادى. ول جۇلدە 1-8 ورىن العان بالۋاندار مەن باپكەرلەرگە تاراتىلادى», دەدى س.توكەەۆ.
سونىمەن بىرگە, جيىندا بىلتىر ليتۆانىڭ پالانگا مەن شياۋلياي قالالارىندا كۇرەس ءتۇرلەرىنە ارنالعان سيمپوزيۋم مەن ءىى ەۋروپا ويىندارى سياقتى قازاق كۇرەسى قاتىسقان حالىقارالىق جارىستاردىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى اڭگىمە قوزعالدى. وسى ماسەلە بويىنشا سەرىك توكەەۆ ليتۆادا وتكەن ەۋروپا ويىندارى مەن سيمپوزيۋمدا ءتول كۇرەسىمىزدىڭ تاريحى, ونى دامىتۋ جونىندە بايانداما جاسالعانىن, ال فەدەراتسيانىڭ وكىلدەرى, باپكەرلەر مەن ماماندار وندا اتا كۇرەسىمىزدەن جارىستار وتكىزۋگە كومەكتەسىپ, ءبىراز ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزىپ قايتقانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جالپى بىلتىر قازاق كۇرەسىن دامىتۋعا ارنالعان وسىنداي جۇمىستار اتقارىلدى. «قازىرگى كەزدە, – دەدى ول, – الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە ءتول كۇرەسىمىزدەن فەدەراتسيالار اشىلىپ جاتىر. ماسەلەن, پولشا, ەستونيا, رەسەي, گرەكيا, ۇلىبريتانيا ەلدەرىندە اشىلىپ جاتسا, بۇعان نەگە قۋانباسقا. ال وتكەن جىلى كۇرەستەن تۇركيانىڭ انتاليا, يراننىڭ گورگان قالالارىندا الەم كۋبوگى مەن چەمپيوناتى ءوتتى». وسى ورايدا سەرىك ادام ۇلى بولاشاقتا قازاق كۇرەسىنەن 60-تان استام ەلدە فەدەراتسيانىڭ اشىلاتىنىن, ءسويتىپ, ونى ازيا ويىندارىنىڭ, سوسىن وليمپيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
ال بۇگىنگە دەيىن جاسالعان ەڭ باستى جۇمىس, بۇل, ارينە, قازاق كۇرەسىنىڭ حالىقارالىق كۇرەس تۇرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ (FILA) مۇشەلىگىنە كىرگەنىن ايتۋعا بولادى. قازىرگى كەزدە وسى مارتەبەلى ۇيىمعا مۇشە بولۋدىڭ ارقاسىندا ءتول كۇرەسىمىزدىڭ تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تارالۋىنا مۇمكىندىك جاسالىپ وتىر. ەندى قازاق كۇرەسى FILA اياسىندا وتەتىن بارلىق دودالاردىڭ باعدارلاماسىنا كىرەتىن بولادى. ماسەلەن, بىلتىر اتا كۇرەسىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىلىك جانە ەۋروپالىق ويىنداردىڭ باعدارلاماسىنا ەنسە, بيىل ءتورت جىلدا ءبىر رەت وتەتىن تاسي ويىندارىنىڭ اياسىنداعى جارىستارعا كىرەدى دەپ كۇتىلۋدە. وسى رەتتە بىلتىر كۇرەسىمىزدىڭ ءۇندىستاننىڭ پۋنە قالاسىندا ءداستۇرلى كۇرەس تۇرلەرىنەن وتكەن فەستيۆالدىڭ باعدارلاماسىنا ەنىپ, سول سەگىزىنشى رەت جالاۋى كوتەرىلگەن جارىستا قازاق كۇرەسىنەن بەلدەسۋلەردىڭ وتكەنىن ايتۋعا بولادى. ءبىزدىڭ كۇرەستەن جارىستار وزگە ەلدەردە توبە كورسەتىپ جاتسا, ارينە, جاقسى. دەگەنمەن, الداعى كەزدە ءتول كۇرەسىمىزدى ناسيحاتتاپ, ونى ءالى دە دامىتۋ ءۇشىن اتقارىلاتىن جۇمىستار از ەمەس. جاڭاعى جارىستارعا بالۋاندار مەن باپكەرلەر مەملەكەت اتىنان عانا بارىپ جاتقان جوق. ولار دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسى مەن جەكەلەگەن جانى جومارت, قولى اشىق ازاماتتاردىڭ كومەگىمەن شەت ەلدەرگە شىعىپ, جارىستارعا قاتىسىپ جاتقانىن ايتۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ جولاقىسى, جاتىن ورنى مەن تاۋلىكتىگىنىڭ ءبارىن فەدەراتسيا مەن دەمەۋشىلەر كوتەرىپ جاتىر.
ماسەلەن, بالۋانداردىڭ جاقىندا عانا شەت ەلدەردە وتكەن جارىستارعا بەلگىلى ازامات يسلام ابىشەۆ, قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى رزاقۇل نۇرتاەۆ سياقتى جاناشىرلاردىڭ كومەگىمەن بارىپ كەلدى. ارينە, ءبىزدىڭ كۇرەسكە جەكەلەگەن ازاماتتاردىڭ دەمەۋشىلىك جاساپ جاتقانى كوڭىلىمىزدى وسىرەدى دەسەك تە, بىزگە ءوزىمىزدىڭ حالقىمىزدىڭ اتىمەن اتالاتىن كۇرەسكە (دۇنيە ءجۇزى بويىنشا حالىقتىڭ اتاۋىن يەلەنگەن جالعىز كۇرەس ءتۇرى) مەملەكەت تاراپىنان ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ, ونى دامىتۋعا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلسە دەگىمىز كەلەدى. ەگەر مەملەكەت, ۇكىمەت ءوزى باس بولىپ, اتا كۇرەسىمىزدى دامىتۋعا نيەت بىلدىرسە, وندا شەشىلمەيتىن ماسەلەنىڭ قالمايتىنىنا ءسوز بەرۋگە بولادى. سونىمەن بىرگە, «سامۇرىق-قازىنا» قورى ۆەلوسپورت سياقتى قازاق كۇرەسىنە دە قولداۋ كورسەتسە, ارتىق ەتپەس ەدى. مۇنىڭ ءبارىنىڭ بولاشاقتا بولاتىنىنا سەنەمىز. دەگەنمەن, ءبۇگىنگى كۇننىڭ ماسەلەسىن ەرتەڭگە قالدىرىپ, مەملەكەتتىڭ قازاق كۇرەسىن دامىتۋدى قولعا الۋعا تولىق مۇمكىندىگى بولىپ تۇرعاندا, بۇل ماسەلە قازىر شەشىلسە نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
القا وتىرىسىندا قازاق كۇرەسىنە مەملەكەتتىڭ قولداۋى جەتكىلىكسىز ەكەنى سول جەردە پىكىر الىسقان وبلىستىق فەدەراتسيالار مەن باپكەرلەردىڭ سوزدەرىنەن اڭعارىلىپ تۇردى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە ءتول كۇرەسىمىزبەن 15 مىڭ بالۋان اينالىسسا, ولاردى 500 باپكەر جاتتىقتىرادى ەكەن. ماسەلەن, اقمولا وبلىسىندا – 40, اقتوبە وبلىسىندا – 26, الماتى وبلىسىندا – 16, اتىراۋ وبلىسىندا – 20, شىعىس قازاقستاندا – 40, جامبىل وبلىسىندا – 42, باتىس قازاقستاندا – 14, قاراعاندى وبلىسىندا – 50, قىزىلوردا وبلىسىندا – 26, قوستاناي وبلىسىندا – 8, ماڭعىستاۋدا – 15, پاۆلودار وبلىسىندا – 40, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا – 17, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 60 باپكەر بولسا, استانا قالاسىندا – 4, ال الماتىدا 7 مامان جۇمىس ىستەيدى. وسىعان قاراماستان, وبلىستاردا قالالىق, اۋداندىق تۋرنيرلەر مەن جارىستار وتكىزىلىپ كەلەدى. مۇنى ەندى جەرگىلىكتى باپكەرلەردىڭ ءتول كۇرەسىمىزگە جانى اشىعاندىعى عانا ەمەس, كۇرەستى دامىتۋداعى زور ەڭبەگى دەپ باعالاۋعا بولادى.
جيىندا وسى ماسەلە بويىنشا بىلىكتى باپكەرلەر ديقانباي بيتكوزوۆ پەن مەملەكەتتىك جاتتىقتىرۋشى مارات جاقىت, جامبىل, شىعىس قازاقستان, قاراعاندى وبلىستىق فەدەراتسيالاردىڭ پرەزيدەنتتەرى جەتەن مەدەۋوۆ, امانتاي كاسيموۆ پەن ۆيكتور ليم جانە استانا قالالىق فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۇلان قۇتتىباەۆ, اقش-تا تۇڭعىش رەت قازاق كۇرەسىنەن فەدەراتسيا اشقان الماس مۇسابەكوۆ, بەلگىلى باپكەر جەڭىس بيتكوزوۆ ءسوز سويلەپ, وي-پىكىرلەرىن ايتتى. مۇندا جامبىل وبلىستىق فەدەراتسياسىنىڭ باسشىسى وڭىردە قازاق كۇرەسىن دامىتۋدا ىستەلىپ جاتقان جۇمىستاردى ايتا كەلىپ, باسقا سپورت تۇرلەرىمەن سالىستىرعاندا ءتول كۇرەسىمىز ءالى دە قولداۋدى قاجەت ەتەتىنىن, مىسالى, جامبىل وبلىستىق بوكس فەدەراتسياسىنىڭ سپورتشىلارعا اي سايىن شاكىرتاقى تاعايىندايتىنىن, ولارعا مەملەكەت پەن رەسپۋبليكالىق فەدەراتسيا تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ كورسەتىلەتىنىن جەتكىزدى. وسىنداي قولداۋ-كومەك قازاق كۇرەسىنە دە كەرەك دەگەن پىكىرىن ءبىلدىردى. سول سياقتى باسقا وبلىستىق فەدەراتسيالاردىڭ باسشىلارى دا ءوز سوزدەرىندە ءتول كۇرەسىمىزدى دامىتۋ ءۇشىن الدىمەن ونىڭ تابيعاتىن ءتۇسىنىپ, وعان دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋ كەرەكتىگىن, وسىلاي ءجيى-ءجيى باس قوسىپ, كۇرەس ماسەلەسىن قوزعاي بەرۋدى ۇسىندى.
وسى جەردە قازاق كۇرەسىن ناسيحاتتاپ, دامىتۋدى قولعا العان قاراعاندى وبلىستىق فەدەراتسياسىنىڭ جۇمىسىنا ريزا بولماسقا امال جوق. بۇل وبلىستا فەدەراتسيانى ۆيكتور ليم دەگەن ازامات باسقارىپ كەلەدى. ءوزى كاسىپكەر, قازاق دەسە جۇرەگى تولقىپ, ەلجىرەپ كەتەتىن ەلىمىزدىڭ ناعىز پاتريوتى. كەزىندە اكە-شەشەسى قازاقستانعا كەلىپ, وسىندا تۋعان ۆيكتور افاناسەۆيچتىڭ قازاق كۇرەسىنە قىزىعۋشىلىعىن وياتقان ادام – ابىز باپكەر ديقانباي بيتكوزوۆ ەكەن. ديقانباي اعانىڭ ايتۋىنشا, ول ۆيكتور ليممەن ءبىر ساعات بويى قازاق كۇرەسىنىڭ تاريحى, ونىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن باسقا كۇرەستەرگە قاراعاندا ايىرماشىلىقتارى تۋرالى اڭگىمەلەسكەن ەكەن. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, د.بيتكوزوۆ ۆيكتور افاناسەۆيچتىڭ وبلىستىق فەدەراتسيانى باسقارۋعا كەلىسىمىن الىپتى. قازىر ول باسقاراتىن فەدەراتسيا ەلىمىزدە الدىڭعى قاتاردا. ونىڭ وبلىستا ءتول كۇرەسىمىزدى دامىتۋدا اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى شىق بەرمەس شىعايبايلاردى ايتپاعاندا, كوپتەگەن قازاقتىڭ قالتالىلارىنا ۇلگى بولۋى ءتيىس.
جيىندا قازاق كۇرەسىن دامىتۋعا بايلانىستى باسقا دا كوپتەگەن ماسەلەلەر قارالدى. سوڭىندا دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ ءتول جارىسىمىزدان بيىل وتەتىن تۋرنيرلەر مەن بىرىنشىلىكتەردىڭ كەستەسى ءتۇزىلىپ, الداعى ماقسات-مىندەتتەرى ايقىندالدى.
P.S. قازىرگى كەزدە كۇرەس كىلەمىندە دۇنيە ءجۇزى مويىنداعان ءبىر شىندىق بار. ول قازاق كۇرەسىنىڭ الەمدەگى ەڭ تازا كۇرەس رەتىندە مويىندالعانى. بىلتىر كورشىلەرىمىزدىڭ كۇرەس تۇرلەرى FILA-عا مۇشە بولا الماي جاتقاندا, ءبىزدىڭ كۇرەس بىردەن مۇشەلىككە قابىلداندى. ونىڭ سەبەبى, بىزبەن وزدەرىن باسەكەلەس سانايتىن وزبەكتەردىڭ «كۋرەشىنىڭ» وزىندىك كيىم ۇلگىسىنىڭ بولماعانىندا ەكەن. ولار بەلدەسكەندە جاپونداردىڭ دزيۋدو كۇرەسىنىڭ كيمونوسىن كيىپ شىعادى. ال قازاق كۇرەسىندە وزدەرىنىڭ كۇرتەشەسى, بۇرىنعى باتىرلاردىڭ ساۋىتتارىنا ۇقسايتىن كيىمدەرى بار. ءبىزدىڭ كيىم باسقا بىردە-ءبىر ەلدىڭ سپورتتىق كيىمىنە ۇقسامايدى. ۇلتتىق كۇرەستىڭ ءادىس-تاسىلدەرى دە ەرەكشە. سوسىن ءبىزدىڭ كۇرەس جەر جۇزىندە حالىقتىڭ اتاۋىنا يە بولعان جالعىز كۇرەس بولىپ سانالادى.
مىنە, وسىنداي باسقا كۇرەس تۇرلەرىنەن ارتىقشىلىعى كوپ ءتول ونەرىمىزدى ناسيحاتتاۋعا ءبارىمىز ءبىر كىسىدەي اتسالىسساق, بۇل ءبىزدىڭ عاسىرلار بويى تارام-تارام ۇرپاق ارقىلى جەتكەن اسىل قازىنامىزدىڭ ءبىرىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسىمىز بولار ەدى.
داستان كەنجالين.