ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە اقىن, ءدىن جانە قوعام قايراتكەرى فايزوللا ساتىبالدى ۇلىنىڭ 135 جىلدىعىنا ارنالعان «فايزوللا ساتىبالدى ۇلى جانە رۋحاني دامۋ مۇراتى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.
وتكەن عاسىردىڭ باسىندا قازاق زيالىسى تارتقان تاۋقىمەتتى, الاش ارىستارى جۇرگەن ازاپتى جولدىڭ اششىسىن تاتقان اسىلدىڭ ءبىرى – فايزوللا ساتىبالدى ۇلى بولاتىن. ناعاشىسى مىرجاقىپ دۋلاتوۆپەن ق ۇلىن-تايداي تەبىسە وسكەن, الاش ارداقتاعان احاڭ-احمەت بايتۇرسىنوۆپەن سىيلاس, سوناۋ اقتەڭىزدىڭ جاعاسىندا «بەلوموركانالدا» ايداۋدا ماعجان جۇماباەۆتىڭ قادىرلەسى بولىپ, قامقورلىعىن كورگەن فايزوللاعا تاعدىر تۋعان جەردىڭ توپىراعىنا ورانۋدى بۇيىرتتى دەمەسەڭ, 16 جاسىندا قۇرانقاري اتانىپ, اراب, پارسى, تۇرىك, وزبەك, ورىس تىلدەرىن جەتىك بىلگەن ونىڭ ءومىرىنىڭ شۋاقتى كۇندەرىنەن, قيىندىق كەشكەن ۋاقىتى كوپ بولعان. سماعۇل سادۋاقاسوۆ, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆپەن دە تورعايداعى اشتىق زارداپتارىن جويۋدا ساپارلاس, رۋحتاس وسى جاننىڭ باسىنان كەشكەن بايانى حالىق تاريحىمەن استاسىپ جاتىر. كوزى تىرىسىندە جازعانى باسپا كورمەگەن.
تورعايداعى ۇلت ازاتتىعى جولىنداعى كۇرەس, اشتىق تۋراسىندا جازعان ولەڭ-جىرلارى كەڭەس وكىمەتىنىڭ ەشبىر ساياساتىنا ساي كەلمەيتىن. سوندىقتان قۋدالاۋ كورگەن فايزوللا ساتىبالدى ۇلىنىڭ ءوزى دە, شىعارماشىلىعى دا تاۋەلسىزدىك كەلگەننەن سوڭ عانا ايتىلا باستادى.
ءبىلىم ورداسىندا وتكەن كونفەرەنتسيادا ۋنيۆەرسيتەت پرورەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى شىعارماشىلىق تۇرعىدان – حالىق اقىنى, ال ءدىني ۇستانىمى جاعىنان – ءابۋ حانيفا يمام اعزام جولىن دايەكتى ناسيحاتتاۋشى فايزوللا ساتىبالدى ۇلى مۇراسىنا بايلانىستى وسىعان دەيىن رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە ەشبىر شارا وتپەگەنىن, بۇگىنگى ەۇۋ-دەگى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وسى باعىتتاعى شارالاردىڭ باسى ەكەنىن ايتتى.
ۋنيۆەرسيتەتتە وتكىزىلگەن عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا فايزوللاتانۋدىڭ جاقسى باستاۋ العانىن كورسەتكەن. جيىندا ءسوز العان وتاندىق عالىمدار مەن زەرتتەۋشى ماماندار فايزوللا ساتىبالدى ۇلىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى جانە ءدىني قايراتكەرلىگى جايلى كەڭىنەن اڭگىمە قوزعادى. اسىرەسە ارتىنا مول پوەتيكالىق مۇرا قالدىرعان, اراب, ورىس ادەبيەتى ۇلگىلەرىنەن ءتارجىمالار جاساعان قايراتكەر-قالامگەردىڭ اۋدارمالارىنان بولەك, ومىرشەڭ ولەڭدەرى ءوز الدىنا ءسوز بولدى. اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ «فايزوللا ساتىبالدى ۇلى كىتابي اقىن. حاق ءدىننىڭ جولىن ۇستانىپ, سونى ۋاعىزداپ, نەگىزگى ۇستانىمدارىن تۇسىندىرەتىن اقىن بولدى. الاش پارتياسىنا مۇشە بولماعانىمەن, سونىڭ يدەياسىن, رۋحىن جانىمەن قابىلداعان تۇلعا» دەسە, عالىم سەرىك نەگيموۆ: «فايزوللا كەڭ قۇلاشتى ەپيك اقىن, تاريحتى, زاماندى سويلەتەتىن اقىن» دەپ باعا بەردى. شىندىعىندا اقىننىڭ «احمەت قايتىس بولدى دەگەندە», «ماعجان تۇسىمە كىرگەندە», «احمەتسافا يۋسۋپوۆقا حات» سىندى ولەڭدەرى تاريحيلىعىمەن قۇندى بولسا, «تاس مەشىن», «ابدىعاپپار حان», «ۇزاق جول» داستاندارى 1916 جىلى تورعايداعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنە, اشتىق پەن قۋعىن-سۇرگىن زۇلماتىنا ارنالادى. ساتىبالدى ۇلىنىڭ بۇدان دا وزگە «توقىمبەت – گۇلايىم», «ادامزات شەجىرەسى», «ايازبي» «داۋىلدا ۇشقان جاس قىران» اتتى داستاندارىنداعى كوركەمدىك, تىلدىك ەرەكشەلىگى اڭگىمە بولعان كونفەرەنتسيادا ەلىمىزگە بەلگىلى عالىمدار قويشىعارا سالعارا ۇلى, بولات كومەكوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى اباي تاسبولاتوۆ, پامۋككالە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى (تۇركيا رەسپۋبليكاسى) مۇستافا ارسلان, ۋجگورود ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پەترو توكار ساتىبالدى ۇلىنىڭ قايراتكەرلىگى, تۇلعالىق قاسيەتتەرى مەن ونىڭ ءومىر تاعىلىمى تۋراسىندا ءسوز سويلەدى.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»