بىلىكتى دارىگەرلەردى دايارلايتىن ەلىمىزدەگى ىرگەلى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – سەمەي مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى 65 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتتى. اتاۋلى داتا اياسىندا ەكى كۇنگە سوزىلعان «مەديتسينالىق ءبىلىمدى, عىلىمدى جانە پراكتيكانى جاڭعىرتۋداعى زاماناۋي يننوۆاتسيالىق ادىستەر» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى.
شاھارداعى اباي اتىنداعى تەاتردا شىمىلدىعىن تۇرگەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى بولات توكەجانوۆ ءسوز الىپ, ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىن مەرەيلى مەرەيتويىمەن قۇتتىقتادى.
«سەمەي مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە, تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردە سۇرانىسقا يە بىلىكتى ماماندار دايىندايدى. 65 جىلدا وقۋ ورنى ەلىمىزدە جانە شەتەلدەردە تابىستى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن 26 مىڭنان استام ماماندى تۇلەتتى. ولاردىڭ ىشىندە جوعارى وقۋ ورنىنىڭ 7 رەكتورى, 26 دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى, 85 دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتكەرى, 284 باس دارىگەر, 383 دوتسەنت پەن پروفەسسور بار. وسى جىلدار ىشىندە وقۋ ورنى 249 عىلىم كانديداتىن, 65 عىلىم دوكتورىن, 69 PhD دوكتورى مەن 213 ماگيستردى قانات قاقتىردى. ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى جاپونيادا, امەريكادا, ءۇندىستاندا, پالەستينادا, سۋداندا, ماروككودا, يوردانيادا, يزرايلدە, سيريادا, رەسەيدە, وزگە دە مەملەكەتتەردە ۇلكەن سۇرانىسقا يە. قازىرگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەت قارقىندى دامىپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايتىلۋدا, جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلۋدە. شەتەلدىك وقۋ ورىندارىمەن ارىپتەستىك ىنتىماقتاستىقتىڭ كوكجيەگى كەڭەيىپ كەلەدى», دەدى مينيسترلىكتىڭ جاۋاپتى حاتشىسى.
قۇتتىقتاۋدان كەيىن بولات تۇرعان ۇلى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بىرنەشە قىزمەتكەرى مەن ارداگەرىنە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىلەرىن, «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىن جانە قۇرمەت گراموتاسى مەن العىس حاتتاردى سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتتى.
سالتاناتتى جيىنعا شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسەم ءنۇسىپوۆا ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەرىپ, سەمەي مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءوڭىردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى الاتىن ورنىنىڭ زور ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
«وبلىس باسشىلىعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ايرىقشا كوڭىل بولەدى. ءوڭىر مەديتسيناسىنا جاڭا تەحنولوگيالار كەلىپ جاتىر. جاڭا تەحنولوگيالار بىلىكتى مامانداردى قاجەت ەتەدى. بۇل رەتتە ءبىز سەمەي مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەكتەرىنە ۇلكەن سەنىم ارتامىز. مەن ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى ەلىمىزدە, شەتەلدەردە عانا ەمەس, ءوزىمىزدىڭ وبلىستا دا ايرىقشا سۇرانىسقا يە ەكەندىگىن ايتقىم كەلەدى», دەدى ول.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىن وقۋ ورنىنىڭ سەرىكتەستەرى – اقش-تاعى سەنت-لۋيس ۋنيۆەرسيتەتى ورتوپەديالىق حيرۋرگيا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى جولداس قۇلجانوۆ, تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ باشكەنت ۋنيۆەرسيتەتى مەديتسينا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى حالدۋن يبراحيم, استاناداعى ونكولوگيا ديسپانسەرىنىڭ باس دارىگەرى مۇحتار تولەۋتاەۆ پەن سەمەي قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى نادەجدا شاروۆا قۇتتىقتاپ, جىلى لەبىزدەرىن جەتكىزدى.
مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنان ارنايى ات ارىتىپ كەلگەن جولداس قۇلجانوۆ ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ەرسىن جۇنىسوۆكە وقۋ ورنىنىڭ عالامشارداعى جۇلدىزداردىڭ بىرىنە يە بولعاندىعىن ايعاقتايتىن سەرتيفيكاتتى تاپسىردى. سونىمەن قاتار ءوز كەزەگىندە ءبىلىم ورداسىنىڭ باسشىسى ە.ءجۇنىسوۆ جولداس قۇلجانوۆقا جاپونيانىڭ ناگاساكي ۋنيۆەرسيتەتى دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى, پروفەسسور ماساحيرو ناكاشيما مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءومىر تۋرالى عىلىمدار ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى اينۇر اقىلجانوۆاعا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى اتاعىن تابىس ەتتى.
اۋەلدە 300 ستۋدەنت بولعان, بۇگىندە 5 مىڭنان اسادىمەديتسينا ماماندارىنىڭ ۇستاحاناسىنا اينالعان قارا شاڭىراقتىڭ مەرەيتويىندا وسى وقۋ ورنىنىڭ ىرگەتاسىن قالاسقان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تۇڭعىش تۇلەكتەرى دە مىنبەرگە كوتەرىلىپ, وتكەن كۇندەرگە كوز جۇگىرتىپ, تەبىرەنە ەستەلىك ايتتى.
«1953 جىلى, ياعني ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەردى قابىلداعان جىلى 300 ستۋدەنت ەڭ العاش رەت لەكتسيا تىڭدادىق. اۋديتوريانىڭ زالدارىن ءوز قولىمىزبەن جۋىپ, ساباققا دايىندادىق. العاش رەت اشىلعاندىقتان بولار, 300 ستۋدەنتتىڭ دەڭگەيى ءارتۇرلى بولدى. 17 جاستان 35 جاسقا دەيىنگى ستۋدەنتتەردىڭ اراسىندا قازاقتار دا, ورىستار دا, نەمىستەر دە, چەشەندەر دە, ينگۋشتار دا, قاراشايلار دا, گرەكتەر دە بولدى. بەلورۋسسيا, ۋكراينا, قيىر شىعىس پەن وزبەكستاننان دا كەلىپ وقىدى. بىزگە باقىتىمىزعا قاراي, باسقا ەلدەن كوزقاراسى ءۇشىن جەر اۋدارىلىپ كەلگەن مىقتى پروفەسسورلار ساباق بەردى. ەڭ قىزىعى, ءبىز قازىرگى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باس عيماراتىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا اتسالىستىق. مۋزىكامەن, پروجەكتور جارىعىمەن كۇندىز دە, تۇندە دە جۇمىس ىستەدىك. سوندا دا تاڭەرتەڭ ساباقتان قالمايتىنبىز. وسى جىلدار ارالىعىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدى 10 رەكتور باسقارىپتى. سولاردىڭ ىشىندە ۆاسيلي بوبوۆ ەسىمىن ىلتيپاتپەن ەسكە الامىز. ول كىسى وقۋ ورنىن سالۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قارالعان كەزدە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وسكەمەندە ەمەس, سەمەيدە اشىلۋىنا ىقپال ەتىپ, وسى ۇستانىمىن سوڭىنا دەيىن قورعاعان. ون رەكتوردىڭ سوڭعى ۇشەۋى – ءبىزدىڭ تۇلەكتەر. تولەگەن رايىسوۆ ەڭ قيىن, اۋىر جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتتى ساقتاپ قالدى. ەڭ ۇلكەن ەڭبەگى – وسى. تولەۋباي راحىپبەكوۆ وقۋ ورنىن بيىك بەلەستەرگە شىعاردى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوز ماراپاتى – «التىن سكالپەل» سىيلىعىن تاعايىندادى. «اقىلمان» كەڭەسى قۇرىلدى. ءۇشىنشى باسشىمىز ەرسىن تۇرسىنحان ۇلىنىڭ العاشقى قادامدارى قۋانتادى. شەتەلدىك وقۋ ورىندارىمەن بايلانىستى نىعايتىپ, باسقارۋدىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرۋعا كۇش سالىپ جاتىر. ۇلكەن سەنىم ارتامىز», دەدى وقۋ ورنىنىڭ ەڭ العاشقى تۇلەگى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەۆماتولوگيا جانە جۇقپالى ەمەس اۋرۋلار كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى رايفا يۆانوۆا.
حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ العاشقى كۇنىن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ەرسىن ءجۇنىسوۆ ءوزى قورىتىندىلاپ, 65 جىلدىق تاعىلىمدى تاريحى بار قاسيەتتى شاڭىراقتىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى, كەلەشەگى تۋراسىندا بايانداما جاسادى. قازىر ۋنيۆەرسيتەتتە باكالاۆريات, رەزيدەنتۋرا, ماگيستراتۋرا جانە دوكتورانتۋرانىڭ 34 باعدارلاماسى بويىنشا 5209 جاس ءبىلىم الىپ جاتقانىن, ولاردىڭ اراسىندا ءۇندىستان, پاكىستان, تاجىكستان, وزبەكستان, قىتاي, رەسەي, چەحيا مەن موڭعوليا ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى (20%) بار ەكەنىن, ءبىلىم ورداسىندا 1494 ادام جۇمىس ىستەيتىنىن, ونىڭ 60 پايىزىن پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامى قۇرايتىندىعىن تىلگە تيەك ەتتى.
مەرەيتويلىق شارالار اياسىندا سەمەي مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ءبىلىم الۋشىلارىنا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى اشىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ تۇجىرىمداماسى مەن سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جانە ۋنيۆەرسيتەتتى دامىتۋ ستراتەگياسى شەڭبەرىندە جۇمىسىن باستاعان ورتالىقتىڭ اشىلۋىنا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ب.توكەجانوۆ پەن رەسەي جاراتىلىستانۋ اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, وقۋ ورنىنىڭ ارداگەرى س.تاپبەرگەنوۆ قاتىسىپ, لەنتاسىن قيدى.
مەملەكەتتىك «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە اشىلىپ, ء«بىر تەرەزە» قاعيداسىمەن جۇمىس ىستەيتىن ورتالىق ستۋدەنتتەردىڭ اكادەميالىق ماسەلەلەرى بويىنشا ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە, اسكەري جانە ميگراتسيالىق ەسەپكە الۋدى جەڭىلدەتۋگە ارنالعان. ورتالىق ۋنيۆەرسيتەت اكىمشىلىگى مەن ستۋدەنتتەردىڭ, وقۋ ورنى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاڭا فورماتتا بايلانىس جاساۋىنا, جەدەل ءارى ساپالى قىزمەت الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
كونفەرەنتسيانىڭ ەكىنشى كۇنىندە ءار جەردە وتكەن سەكتسيالىق وتىرىستاردا الىس جانە جاقىننان كەلگەن قوناقتاردىڭ جانە وتاندىق مەديتسينا وكىلدەرىنىڭ جاساعان باياندامالارىنىڭ («شۇعىل مەديتسينا دامۋىنىڭ زاماناۋي باعىتتارى», «كلينيكالىق مەديتسينانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى», «يادرولىق مەديتسينا جانە ونكولوگيا», «حيرۋرگيانىڭ جانە تراۆموتولوگيانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى», «كارديولوگيانىڭ زاماناۋي ماسەلەلەرى», «قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ. گيگيەنا. ەكولوگيا», «دەربەستەندىرىلگەن جانە زەرتحانالىق مەديتسينانىڭ زاماناۋي ترەندتەرى», «مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋدەگى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار») 9-ى ىرىكتەلىپ الىنىپ, جينالعانداردىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى.
اتاپ ايتار بولساق, حالدۋن ءيبراحيمنىڭ (باشكەنت ۋنيۆەرسيتەتى, تۇركيا), داريعا مۋسينانىڭ (سەمەي مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى), ايان ءابدىراحمانوۆتىڭ (ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى), لۋكا ءبرۋزاتيدىڭ (يتاليا), يوشيحيرو نوسونىڭ (شيمانە ۋنيۆەرسيتەتى, جاپونيا), ۇلىقبەك قايىروۆتىڭ (نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت), كۋنو لەماننىڭ (شۆەيتساريا), ايمان كەرىمقۇلوۆانىڭ (استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى), اينۇر اقىلجانوۆانىڭ (نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت) باياندامالارىن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار قىزىعا تىڭدادى.
مەرەيتويلىق شارالارعا الەمنىڭ بىلگىر عالىمدارى مەن پروفەسسورلارى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارى, دۇنيە ءجۇزىنىڭ مەديتسينا سالاسىنىڭ قايراتكەرلەرى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ, ەلەكتروندى دەنساۋلىق ساقتاۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىقتارىنىڭ جەتەكشىلەرى, شىعىس قازاقستان جانە پاۆلودار وبلىستارى ەمحانالارىنىڭ بارلىق باس دارىگەرلەرى قاتىستى. اقش, جاپونيا مەن تۇركيادان كەلگەن پروفەسسورلار شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزدى.
تۇركيانىڭ باشكەنت ۋنيۆەرسيتەتى مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ كافەدراسىنىڭ كەڭەسشىسى فازىل گيۋرەل ءوزىنىڭ شەبەرلىك-ساباعىندا جوعارى مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىندەگى مەتوديكالىق نەگىزدەردى جەتىلدىرۋ جايىندا كەڭىنەن اڭگىمەلەسە, جاپونيانىڭ حيروسيما ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ PhD دوكتورى ماساحارۋ حوشي «پسيحاتريا» جانە «بالالار پسيحاترياسى» ماماندىعىنىڭ 1 جانە 2 وقۋ جىلىنىڭ رەزيدەنتتەرىمەن ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ قاۋپى بار ادامداردى زەرتتەۋ ماسەلەلەرى توڭىرەگىندە پىكىر الماستى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاپون عالىمدارىمەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ بەرىك قالىپتاسقانىنا بىرنەشە جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. ولار جىل سايىن شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزىپ تۇرادى ەكەن.
ءۇش كۇنگە سوزىلعان مەرەيتويلىق كونفەرەنتسيا سوڭىندا سەكتسيالىق وتىرىستار مەن قورىتىندى پلەنارلىق جيىندا ايتىلعان ۇتىمدى ۇسىنىستار نەگىزىندە ازىرلەنگەن قارار قابىلداندى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
سەمەي