ەمدەۋ مەكەمەسىنىڭ الدىندا تۇرساڭىز, ريزا كەيىپتە شىققان جاندارعا سيرەك جولىعاسىز. كوبىنە-كوپ جانىنداعى سەرىگىنە كوڭىلىن قوبالجىتقان نارسەمەن ءبولىسىپ, ءبىرىن-ءبىرى جۇباتىپ بارا جاتقاندارى. بۇل رەتتە جەكە كلينيكالاردىڭ ءباسى جوعارى. ءار پاتسيەنتتىڭ تابىس كوزى ەكەنىن بىلگەندىكتەن بولار, جەكە ەمحانالار اجەپتاۋىر جىلى قاباقپەن قارسى الادى. «قوناق كەلسە تاماعىڭدى بەرمەستەن بۇرىن قاباعىڭدى بەر» دەيتىن, ءبىر اتىم ناسىبايعا بولا وكپەلەپ قالاتىن قازاق ءۇشىن, ونىڭ ۇستىنە اۋرۋ قيناعان جانعا سونىڭ ءوزى دەمەۋ, جىلى سويلەگەنگە شىنىمەن جەڭىلدەپ قالادى.
قالاداعى ەمحانانىڭ بىرىنەن شىعىپ, سالىڭقى قاباقپەن ءوزارا اڭگىمەلەسىپ كەلە جاتقان ەكى ايەلدى اڭگىمەگە تارتتىم. اۋەلى ء«بارى جاقسى, جاقسى عوي» دەپ قاشقاقتاعان ايەلگە:
– ءسىزدىڭ قانداي كوڭىل كۇيدە شىققانىڭىزدى كورىپ تۇرمىن, ال ۇيگە بارىپ اسۇيدە وتىرىپ رەنجىگەنىڭىزدەن نە وزگەرەدى؟ قازاقتا «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى» دەگەن ءسوز بار. ءسىز تەگىن قارالىپ جۇرگەن جوقسىز, كەپىلدى مەديتسينالىق تەگىن قىزمەتتىڭ زاتىندا ءوزىمىز تولەگەن سالىق جاتىر. ياعني تەگىن دەگەنمەن ونىڭ اقىسى ءسىز بەن ءبىز تولەگەن سالىقتان بيۋدجەتكە تۇسكەن. ال ايتپاعاننان ۇتارىڭىز قايسى؟» دەگەنبىز. «قاراعىم, مەن 57 مىڭ تەڭگە زەينەتاقى الامىن. وسى ەمحانادا ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرامىن. تەگىن دارىلەر بەرىلەدى, بىراق اۋىرا بەرەمىن. سودان بالالارىم ورتالارىنان قاراجات سايلاپ جەكە كلينيكاعا قاراتتى. 327 مىڭ تەڭگەگە جەكەگە قارالعانىما بولايىن, جىلى-جىلى سويلەپ, ءار مامانعا قاراتىپ, 57 مىڭ تەڭگەگە ءدارى جازىپ بەردى. سولاردى الىپ ىشپەيمىن بە. جوق, جاعدايىم جاقسارمادى. ەندى ەمحاناداعى دارىگەرگە كەلسەم, سىزدە اقشا كوپ پە؟ نەگە باردىڭىز, قايتا بۇرىنعى ناتيجەدەن ايرىلىپ, بۇكىل ەڭبەك زايا كەتىپتى, ارتىق قىلامىن دەپ تىرتىق قىلعانسىز دەپ ۇرىستى. كىمگە سەنۋگە بولادى؟ بالالارىم اۋزىنان جىرىپ بەرگەن قىرۋار اقشام-اي», دەيدى.
ال تەك جەكە كلينيكاعا قارالۋدى قالايتىن بويجەتكەن العاشقىدا قاراپايىم ەمحاناعا بارىپ, تىركەلۋ دارىگەرگە كىرۋ, فليۋروگرافياعا ءوتۋ ساتىندە ەمدەۋ مەكەمەسىندەگى قىزمەتكەرلەردىڭ پاتسيەنتتەرمەن سويلەسكەنىنەن شوشىعانىن ايتتى. «ارينە, جەكەلەردىڭ دە بارلىعى بىردەي ەمەس. ءوزىم قارالاتىن كلينيكانى ءبىراز تالعاپ, كوپشىلىكتىڭ پىكىرىنە قاراپ تاڭدادىم. ۇنايتىنى, دارىگەر سىزدەن ەشتەڭە جاسىرماي اڭگىمەلەسەدى. ەڭ ءبىرىنشى قابىلداۋعا عانا اقى تولەيسىز. ال ەم العان ۋاقىتتا دارىگەرگە قانشا كىرسەڭىز دە اقى المايدى. بارلىق قىزمەتكەرى سىپايى. 87 مىڭ تەڭگەنىڭ ىشىنە ءبىر جارىم اي بويى ەمدەلۋ, اپپاراتتارعا ءتۇسۋ, فيزيوەم مەن بارلىق ءدارى-دارمەك جانە دارىگەر ماماندارعا قارالۋ كىردى. سوندىقتان «حالىق ايتسا قالت ايتپايدى» دەگەندەي, تاڭداۋ جاساردا ءبارىن ەسكەرىپ, كوپشىلىك پىكىرىنە دەن قويۋ قاجەت», دەدى ول.
– ءسىز دەنساۋلىق سالاسىن جازىپ جۇرسەڭىز, استاناداعى تەمىرجول اۋرۋحاناسىنا بارىپ كورىڭىزشى. جۋىردا ارىپتەسىم جۇمىستا ەسىنەن تانىپ قۇلاپ, جەدەل جاردەممەن سوندا الىپ بارعان ەدى, – دەدى كورگەندەرىن جانى قينالىپ وتىرىپ جەتكىزگەن ءبىر سۇحباتتاسۋشىم. ونىڭ ايتۋى بويىنشا, اتالعان اۋرۋحانا استاناداعى ەمدەۋ ورنى دەگەن اتقا لايىق ەمەس, وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىنا قايتا ورالعانداي سەزىمدى وتكەرەسىز. «قازىر ەلوردادا ءبارى جاڭارعان, ال تەمىرجولشىلار اۋرۋحاناسى سول زاماندا قالىپ قويىپتى. قابىلداۋ بولىمىندە جەدەل جاردەممەن الىپ بارعان قۇربىمدى ۇستىندە ەڭ بولماعاندا توسەنىشى جوق, اتام زامانعى تەمىر كۋشەتكاعا جاتقىزدى. ونىڭ ءتىسى تىسىنە تيمەي, ساقىلداپ توڭعان سوڭ, ۇستىمدەگى كوستيۋمىمدى جاۋىپ, مەدبيكەلەردەن كورپە مەن جاستىق سۇراپ الا المادىم. باسىن تاستاي سۋىق تەمىرگە قويماسىن دەپ سۇيەپ تۇرعاننان قولىم تالدى. سول جەردە ءتۇرلى كەلەڭسىز كورىنىستەردىڭ كۋاسى بولدىم. ءبىر زەينەتكەر ءۇيىنىڭ جانىنداعى ءدارىحانادا سيستەما قويعىزىپ جۇرەدى. بىردە دارىگە قارسى اسەر بولىپ, دارىحاناداعى قىز جەدەل جاردەم شاقىرادى. بريگادا دارىگەرلەرى اقساقالدى تەمىرجول اۋرۋحاناسىنا الىپ كەلگەن ەكەن. قاريانىڭ اياق كيىمى ءدارىحانادا قالىپ قويسا كەرەك. ال قابىلداۋ بولمەسىندەگى قىز: «ۇيىڭىزگە بارىڭىز, بۇل جەر سىزگە مەيمانحانا ەمەس» دەپ زىرك-زىرك ەتىپ ۇرسادى. الگى اقساقال: «قاراعىم, جالاڭاياق قايدا بارامىن, بالالارىم جۇمىستا, جالعىز جۇرە المايمىن», دەپ مولتەڭ-مولتەڭ ەتەدى. قازىر استانادا حالىق كوپ. قابىلداۋ بولمەسىنىڭ جانىنان كەلگەن ناۋقاستاردى قارايتىن 3-4 كۋشەتكاسى بار ءبىر ورىن سايلاۋعا بولماس پا؟ دارىگەر جانىنا سايا بولا ما دەپ كەلگەن ادام قۇلاپ قالسا دا جانتايا قوياتىن ورىن جوق. وسى اۋرۋحاناداعى دورەكى قىزمەتكەرلەردەن ءتۇڭىلىپ شىقتىم. بالكىم ءبىر قارىن مايدى ءبىر قۇمالاق شىرىتەتىن بولار. بىراق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆەدومستۆولارىنىڭ بۇل ماسەلەگە نازارى اۋادى دەپ ويلايمىن.
استانادا قاي ەمحاناعا بارساڭىز دا, ماماندانعان دارىگەرگە كىرە الماي كەزەك كۇتكەن كوپ كىسىنى كورەرىڭىز انىق. ۋچاسكەلىك تەراپەۆتەن جولداما الىپ, تىركەۋ بولىمىنەن ماماندانعان دارىگەردىڭ قابىلداۋىنا جازىلۋ كەرەك. كەيدە قاجەتتى ماماندى ايلاپ كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. بىراق اقىلى تۇردە قارالامىن دەسەڭىز, قالاعان مامانعا جەدەل كىرۋگە بولادى. 1-2 اي بۇرىن جازىلىپ, تالوندا كورسەتىلگەن ۋاقىتتا كەلسەڭىز, الدىڭىزدى دارىگەردىڭ تانىستارى, مەديتسينا قىزمەتكەرىمىن دەۋشىلەر وراي بەرەدى. جۇمىستان بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا سۇرانىپ كەلسەڭىز دە ەكى كوزىڭىز ءتورت بولىپ وتىرعانىڭىز. ساعات 2-دە كەلمەك دارىگەر ءالى جوق. نارىق بيلىگى جۇرگەن زاماندا ۋاقىت ساناۋلى. مەنى دە جۇمىسىمدا كۇتىپ وتىرعان جاندار بار. ولار دا كىجىنەدى, ولاردىڭ دا ۋاقىتى كەتىپ جاتىر. ال بۇعان ەمحاناداعى دۇرىس ۇيىمداستىرىلماعان جۇمىس كىنالى, دەيدى كەزەكتى قارالۋشى.
قالاداعى №10 ەمحاناعا قاراستى جۇرتشىلىقتىڭ فليۋروگرافياعا ءتۇسۋى ءۇشىن استانانى ءارلى-بەرلى كەزگەنىنە بىرنەشە ايدىڭ ءجۇزى بولىپتى. العاشىندا №3 ەمحاناعا بارىپ تەكسەرىلۋدەن وتكەن ادامدار, ەندى ەكى اراداعى كەلىسىمنىڭ ۇزىلۋىنە بايلانىستى جاڭادان شارت جاساسقان №8 ەمحانادا فليۋروگرافياعا تۇسۋگە ءماجبۇر.
قالاداعى №6 ەمحاناعا قارالاتىن تۇرعىنداردىڭ دا ماماندانعان دارىگەرلەرگە قارالۋى جوعارىداعى ەمحانالار ءتارىزدى. جالپى, وسى ەمدەۋ مەكەمەسىنىڭ ارتقان جۇگى مولىراق كورىنگەن. سەبەبى تۇسكە دەيىن دە, تۇستەن كەيىن دە, ءتىپتى كەشكە قالساڭىز دا ادام قاراسى وتە مول. سودان با, اۋا رايى قانشا قولايسىز بولسا دا سىرتقى ەسىك تاڭعى ساعات 8.00-ءدى سوقپاي اشىلمايدى. جاۋىن بولسىن, قار بولسىن, دىردەكتەپ استىندا تۇرعانىڭ. «وتكەندە جاپ-جاس كەلىنشەك ەسىككە ۇمتىلىپ, تاپ بەرگەن جۇرت نوپىرىندە قىسىلىپ قالدى. ال ءبىز ءتارىزدى قارتاڭ ادامدارعا جوعارى قاباتقا كوتەرىلۋدىڭ وزىنە ۋاقىت كەرەك. بۇرىن دالىزگە كىرگىزىپ, توڭدىرمايتىن ەدى. قازىر قالتىراپ سىرتتا تۇراسىڭ, وتىراتىن ورىندىق تا جوق», دەدى ءبىر اجە.
ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ حالىققا كورسەتەر قىزمەتى جايىندا ماقالا جازىپ جۇرگەنىمنەن جۇرتشىلىقتى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى حاباردار ەتكەنمىن. كوپتەگەن ادامدار حابارلاسىپ, ويىمەن ءبولىستى. الەۋمەتتىك جەلى پايدالانۋشىلارىنىڭ ءبىرىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە مينيسترلىكتىڭ بارلىق اۋرۋحانا مەن ەمحانالاردىڭ سايتتارىندا ونلاين تۇردە سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتىن قىزمەتتەرى بار. «مەن جالعان ايتتى دەسەڭىز, ءوزىڭىز سول ونلايندارعا حابارلاسىڭىز. «سىزگە قازىرگى ۋاقىتتا جاۋاپ بەرۋگە مۇمكىندىك جوق, بىراق سۇراعىڭىزعا جاۋاپ الاسىز» دەگەن سيپاتتا, ءسىرا اۆتوماتتان بولار, جاۋاپ الاسىز. سونىمەن ءبىتتى, ەش جاۋاپ بەرىلمەيدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ سايتى دا جاۋاپ قاتپايدى. «حاتىڭىز تىركەلدى, جاۋاپ الاسىز» دەيدى. دەگەنمەن بەكەرگە كۇتەسىز, دەگەن بولاتىن. شىنىندا سولاي سياقتى. استاناداعى بىرقاتار كلينيكالاردىڭ ونلاينىنا جازىپ ەدىك, تۋرا جوعارىداعىداي جاعدايعا كەزىكتىك؟ بۇل سوندا جوعارىعا ەسەپ بەرۋگە عانا قاجەتتى قىزمەت ءتۇرى مە؟
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»