قازاقستان-رەسەي وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىعى: ءتۋريزمدى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن

ساۋدا اينالىمى ۇلعايىپ كەلەدى

«قازاقستان مەن رەسەيدەگى ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ جاڭا تاسىل­دەرى مەن ۇردىستەرى» تاقىرىبىنا ارنالعان فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىن ەلباسى كىرىسپە سوزبەن اشتى. «مۇنداي فورۋمدار وتكى­زىل­گەلى مەملەكەتارالىق ءتيىمدى الاڭ قالىپتاسىپ, بارلىق باعىتتار بو­يىنشا ىسكەرلىك بايلانىستار ورنادى. وسى ۋاقىت ىشىندە ەلدە­رى­مىزدىڭ ءوزارا ساياسي-ەكونوميكالىق ىقپالداستىعىنىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتىنا, نەگىزگى مودەلىنە اينالدى. بۇل باسقوسۋ پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ۇلگى بولارلىق فورمات رەتىندە تاڭداپ الىندى. وتكەن فورۋمدار اياسىندا 200-دەن استام شارتتار مەن كەلىسىمدەر جاسالدى. بۇل قۇجاتتاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قازاقستان مەن رەسەي وڭىرلەرىنىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ تۇتاس سالالارىن دامىتۋعا قۋاتتى سەرپىلىس بەرەدى», دەدى ن. نازارباەۆ.

مەملەكەت باسشىسى رەسەيدىڭ قازاقستان ءۇشىن ستراتەگيالىق وداقتاس, ساۋدا-ەكونوميكا سالا­سىن­داعى سەنىمدى سەرىكتەس ەكە­نىنە توق­تالدى. «بيىل 8 ايدا ەل­دەرىمىز اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 11 ميلليارد دوللاردان استى. بۇل كورسەتكىش جىل سوڭىنا دەيىن 18 ميلليارد دوللار بولادى دەگەن بولجام بار. ءوزارا ساۋدا سالاسىنداعى وڭدەلگەن ونىمدەردىڭ ۇلەسى ارتىپ, 82 پايىزعا جەتۋى قانا­عاتتانارلىق كورسەتكىش. رەسەي قازاقستان ءۇشىن وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتتايتىن ءىرى نارىق كوزى بولىپ ەسەپتەلەدى. رەسەيلىك كاپي­تالدىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزدە 9 مىڭ­نان استام كاسىپورىن جۇمىس جاسايدى. بۇگىندە قۇنى 10 ميل­ليارد دوللار بولاتىن 60-قا جۋىق ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. 6 ميلليارد دوللاردىڭ 57 جوباسى ورىندالۋدا», دەگەن ەلباسى الەمدە ەكو­نوميكاداعى جالپى ءونىمنىڭ 10, ين­ۆەستيتسيالاردىڭ 7, جۇمىس ورىن­دارىنىڭ 9, بارلىق تۇسىم­دەردىڭ 5 پايىزىن تۋريزم سالاسى قۇرايتىنىن, بۇگىنگىدەي جاھاندانۋ جاعدايىندا ءوسىمنىڭ نەگىزگى درايۆەرى سانالاتىنىن جي­نالعانداردىڭ ەسىنە سالدى. مۇناي-گاز, تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى, اگروونەركاسىپ كەشەنى, حيميا ونەركاسىبى, باسقا دا سالالار بويىنشا ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى ورىستەتۋ, ەكى ەلدىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن كەشەندى شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتتى.

بۇگىنگى فورۋم وتە ماڭىزدى ءارى وزەكتى ماسەلە – ەلدەرىمىزدىڭ تۋريزم سالاسىن دامىتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى مەن ۇردىستەرىن ايقىنداۋعا ارنالدى. تۋريزم جاھاندىق داعدارىستار كەزىندە دە ەكونوميكانى ىلگەرىلەتە الادى. قازاقستان مەن رەسەي بۇل ۇدە­رىستەردەن تىس قالىپ قويماۋى كەرەك. بىزگە جاڭا مۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت. گەو­گرا­فيالىق جاقىندىعىمىز, قولايلى ورنالاسۋىمىز باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا زور مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ەكى ەل اراسىندا اپتا سايىن 38 باعىت بويىنشا 210 اۋە رەيسى قا­تى­نايدى. سوڭعى جىلدارى ولار­دىڭ سانى 27 باعىتقا ارتتى. ال ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 66 قازاق­ستاندىق جوعارى وقۋ ورنى رەسەيلىك 93 جوو-مەن تىعىز قاتىناس ورناتتى. ىنتىماقتاستىق تۋرالى وقۋ ورىندارى اراسىندا 500-دەن استام كەلىسىم بەكىتىلدى. ەكى ەلدىڭ مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا 70-كە تارتا بىرلەسكەن مەموراندۋمعا قول قويىلدى. وسىنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ تۇراقتى ءارى ءوزارا ءتيىمدى تاتۋ كورشىلىك اۋىزبىرلىكتىڭ دالەلى.تۋريزم يندۋسترياسىندا جەتەكشى رولگە يە بولۋدىڭ الەۋەتى مول. ءبىز ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ بەسجىلدىق مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەپ جاتىرمىز. بۇل جوبا اياسىن­دا قازاقستانعا تۋريستەر اعى­نى 13 ميلليون ادامعا دەيىن كو­بەيەدى. 60 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلادى. «رەسەيدە­گىدەي قازاقستاندا دا تۋريس­تەردىڭ دەمالىستى جاقسى وتكىزىپ, تاماشالاۋىنا لايىقتى كوپتە­گەن كورىكتى جەرلەر بار. مىسا­لى, رەسەيلىكتەر, اسىرەسە, ەلدىڭ باتىس ءسىبىر بولىگىندەگى تۇرعىن­دار دەمالۋ ءۇشىن جازدا ءبىزدىڭ ەل­دەگى بۋرابايعا, بالقاش پەن الا­كولگە, قىستا الماتىداعى شىمبۇلاق تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىنا جانە باسقا دا جەرلەرگە كەلە­دى», دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.

مەم­لەكەت باسشىسى وكىلەتتى ورگاندار تاراپىنان شەشۋدى تالاپ ەتەتىن بىرقاتار جايتتاردى, ونىڭ ىشىندە تۋريستەردىڭ وتۋى­نە قولايلى بولۋ ءۇشىن شەكارادان وتكىزۋ ءتارتىبىن جاڭعىرتۋ, تۋريس­تىك جانە كولىك-لوگيستيكالىق ينفرا­قۇرىلىمداردى جەتىلدىرۋ, كاس­پي تەڭىزىندەگى ءتۋريزمدى بىرلەسە دامىتۋ, عارىشتىق ءتۋ­ريزم­دى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. فورۋم تۋريزم سالا­سى­نىڭ الدىنان جاڭا مۇمكىن­دىكتەر اشاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرە­زيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ءوز سوزىندە ءمانى زور شارانى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن ەلباسىنا ايرىقشا العىسىن ءبىلدىردى. «رەسەيدىڭ 76 سۋبەكتىسى قا­زاق­ستاننىڭ بارلىق ايماعىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس جاسايدى. قاڭتار-قازان ارالىعىندا 50-دەن استام رەسەيلىك دەلەگاتسيا بولدى. كوپتەگەن بيزنەس-ميسسيا, جاستار باعدارلاماسى ۇيىم­داستىرىلدى. عىلىم, ءبىلىم, ما­دەنيەتتىڭ وزەك­تى ماسەلە­لەرى قامتىلدى. ەكى ەلدە دە تۋريس­تەر­دىڭ ەرەن قىزى­عۋ­شىلىعىن تۋدىراتىن عاجايىپ جەرلەرىمىز تۇرعاندا الىس ەلدەرگە ساياحاتتاۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز. الەمدە تارتىمدى تۋريستىك ورتالىقتاردىڭ بارى تالاسسىز. بىراق قازاقستان مەن رەسەيدەگىدەي تابيعي ار­الۋان­دىلىقتى كەزدەستىرۋ قيىن. سون­دىقتان وسى باعىتتاعى جۇمىس­تارىمىزدى بارىنشا ۇيلەستىرىپ, جانداندىرۋ كەرەك. تۋريستىك ين­دۋستريا ەلەۋلى ەكونوميكالىق الەۋەتكە يە. رەسەيدە ىشكى جا­نە سىرتتان كەلەتىن تۋريزمگە قا­تىستى قىرۋار شارۋالار اتقا­­رىلۋدا. رەسەيگە جىل سايىن 3,6 ميلليون قازاقستاندىق, قازاق­ستانعا 3 ميلليون رەسەيلىك ساپار­لايدى. الداعى ۋاقىتتا تۋريس­تەر الماسۋ كورسەتكىشتەرى ارتا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىن. مەنىڭ­شە, قوس تاراپتىڭ تاريحي-مادە­ني قۇندىلىقتارىمەن, داستۇر­لەرىمەن ساياحاتشىلاردى تانىس­تىراتىن ارنايى باع­دار­لاما قۇرعان دۇرىس بولار ەدى. سو­نى­مەن قاتار ەسكەرتكىشتىك, مەمو­ريالدىق ورىندارعا ساپارلاۋعا ادام­داردىڭ ىنتا-ىقىلاسىن ارتتىر­عان ابزال. قازىر كوپشىلىكتى ەكولو­گيالىق تازا تۋريزم قى­زىقتى­رادى. قازاقستان مەن رەسەي­دە بۇل بار. تەك سونى ءتيىمدى پايدا­لانۋ كەرەك», دەدى ۆ.پۋتين فورۋم­عا قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە.

ەلىمىزدىڭ مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى ەكولوگيالىق, ەمدىك-ساۋىقتىرۋ, مەديتسينالىق, سپورتتىق, مادەني, ىسكەرلىك تۋريزمگە سۇرانىستىڭ ايتارلىقتاي ارتقانىن, سوعان وراي ۆيزالىق-ميگراتسيالىق رەجىمدەردى ۇيلەستىرۋ, كولىكتىك, ترانزيتتىك, ساۋدا جەلىلەرىن جەتىلدىرۋ, قىزمەتتەردى تولىق كولەمدە ءارى ساپالى تۇردە ۇسىنۋدىڭ جولدارىن ءسوز ەتتى. بايقوڭىردا ءتۋريزمدى دامىتۋعا قاجەتتى فاكتورلاردى اتاپ, ءتيىستى قولداۋ كورسەتۋدى سۇرادى. بيىل تامىزدا وتكەن اقتاۋ ءسامميتى كاسپي تەڭىزىندەگى ءتۋريزمدى دامىتۋعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەنىن ايتتى. ايماق باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ سوڭعى جىلدارى رەسەيدەن كەلەتىن تۋريستەردىڭ سانى ەكى ەسەگە وسكەنىن, يمانتاۋ-شالقار كۋرورتتى ايماعى تۋريستيفيكاتسيا كارتاسىنىڭ 10 باستى جوباسىنا ەنگەنىن, ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ونى دامىتۋعا ارنالعان كەشەندى جوسپار ازىرلەنىپ جاتقانىن, كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋدىڭ ارقاسىندا تۋريستەردىڭ جولدا ءجۇرۋ ۋاقىتى 30 پايىزعا قىسقارعانىن ءمالىم ەتتى. شەكارا بەكەتتەرىندە باقىلاۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋ مۇمكىندىگىن قا­راس­تىرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن جەتكىزدى. 

پلەنارلىق وتىرىستا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكونو­ميكا ءمينيسترى ماكسيم ورەش­كين, استراحان وبلىسى گۋبەر­ناتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى سەرگەي موروزوۆ, الماتى قالا­سىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك, التاي رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسى الەكسەي بەردنيكوۆ ءسوز الىپ, ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.

ن.نازارباەۆ فورۋمدى قورى­تىندىلاي كەلىپ, ەكىجاقتى كەلى­سىمنىڭ ىسكەرلىك سۇحباتتا وتكەنىن, فورۋم تۋريزم سالاسىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن, قوردالانعان پروبلەمالاردى بىرىگىپ شەشۋدىڭ باسىم باعىتتارى تالقىعا تۇسكەنىن اتاپ كورسەتتى. تۋريستەر لەگىن كوبەيتۋ ءۇشىن وڭىرلەردى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستىراتىن اۆتوموبيل, تەمىرجول جانە اۋە قاتىناستارىن دامىتۋ جو­نىندە ەكى ەل ۇكىمەتتەرىنىڭ بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن العا تارت­تى. «قازاقستان مەن رەسەي شەكا­رالارىنداعى وتكىزۋ بەكەت­تەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جانە تەح­نيكالىق جابدىقتالۋىن جاق­سارتۋ تۋرالى ۇسىنىستارعا بايلانىستى ماسەلەلەردى بىرلەسە شەشۋ­گە ءتيىسپىز», دەدى مەملەكەت باس­شىسى. كورشىلەس ەلدەرمەن ۆيزالىق جانە كوشى-قون رەجىمىن جەڭىلدەتە وتىرىپ, كاسپي تەڭى­زىندە ءتۋريزمنىڭ بىرەگەي جۇيەسىن قۇرۋدى, سونداي-اق مەديتسينا جانە ءبىلىم سالاسىنداعى ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندە شارالار قا­بىلداۋدى ۇسىندى. «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن ىسكە قوسۋدا اتقارىلعان شارا­لار­دىڭ وڭ ناتيجەلەرىن اتاپ ءوتىپ, بيزنەس وكىلدەرىن قارجى ينستي­تۋت­تارىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە اتسالىسۋعا شاقىردى.

ۆ.پۋتين ءوز سوزىندە فو­رۋم­نىڭ تابىستى وتكەنىن, تاراپتار ماڭىزدى ماسەلەلەر بو­يىنشا ورتاق تۇسىنىستىككە قول جەتكىزگەنىن, ساۋدا-ەكونو­مي­كالىق, تۋريزم سالالارىندا نەگىزگى ارىپتەس بولىپ قالا بەرە­تىنىن جەتكىزدى. وڭىرارالىق ىنتى­ماقتاستىق فورۋمى كەلەسى جى­لى ومبى قالاسىندا وتەتىنىن ما­لىم­دەدى. 

قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نا­زار­باەۆ پەن رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين ەكى ەلدىڭ 2019-2021 جىل­دارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىنا قول قويدى. 

سونداي-اق بىرقاتار ۇكىمەت­ارالىق ماڭىزدى مەموراندۋمدار مەن كەلىسىمدەر جاسالدى. 

وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى اياقتالعان سوڭ قازاقستان جانە رەسەي پرەزيدەنتتەرى زاما­ناۋي پيونەرلەر سارايىندا يننوۆاتسيالىق جانە IT-تەحنو­لو­گيالارمەن جۇمىس ىستەيتىن وقۋ كابينەتتەرى مەن زەرتحانالاردى ارالاپ كوردى. وقۋشىلارمەن اڭگى­مەلەسىپ, ولاردىڭ جۇمىستارىمەن تانىستى.

اۋىلشارۋاشىلىعىن دامىتۋدى تاپسىردى

پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ جۇمىس ساپارى بارىسىندا تەمىرجول اۆتوماتيكاسى, تەلەمەحانيكا, بايلانىس, قاۋىپسىزدىك جۇيەسى قۇرىلعىلارىن, مۇناي-گاز كەشەنى كاسىپورىندارىنا قوندىرعىلار شىعارۋمەن اينالىساتىن س.كيروۆ اتىنداعى زاۋىتتا بولىپ, تسەحتاردى ارالاپ كوردى. وبلىس اكىمى ق.اقساقالوۆتىڭ وڭىردەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ, يندۋستريالىق جوبالاردىڭ, جولداۋ تاپسىر­مالارىنىڭ ورىندالۋى جايلى ەسەبى تىڭدالدى. بيىل 6 مىڭ­نان استام تۇرعىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلىپ, 150 مىڭ­داي جۇمىسشىنىڭ جالاقىسى كوبەيەدى. وڭىرلىك ماڭىزى بار جول­دار قالپىنا كەلتىرىلەدى. 

نۇرسۇلتان نازارباەۆ وبلىس اكىمىنىڭ بايانداماسىنان كەيىن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەرا­تسياسىنىڭ وڭىرارالىق ىنتىماق­تاس­تىعىنىڭ فورۋمىنا ازىرلىك اياسىندا اي­ماقتى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ ءتيىمدى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

– پەتروپاۆل قالاسىن كور­كەيتۋ ماقساتىمەن كوپ جۇمىس اتقا­رىلدى. وبلىستىڭ ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى قالىپتى. ءوسىم قارقىنى رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا كورسەتكىشتەن جوعارى, – دەدى ەلباسى.

سونىمەن بىرگە ايماقتىڭ اگ­رارلىق الەۋەتىنە دە توقتالىپ, اۋىلشارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بايلانىستى تاپسىرمالار جۇك­تەدى. «ەلىمىزدەگى اۋىلشارۋا­شى­لىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ ءىسى كوڭىل كونشىتەرلىكتەي ەمەس. مەن اۋىلشارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەكى ەسەگە كوتەرۋ مىن­دەتىن قويدىم. بۇل سىزدەردىڭ وبلىس­تارىڭىزعا دا تىكەلەي قاتىس­تى. قايتا وڭدەۋ مەن ەكسپورت­تى ىلگەرىلەتۋ ارقىلى عانا ونىم­دىلىكتى كوبەيتۋگە بولادى. سىزدەر ءۇشىن تۇتىنۋ نارىعى اشىلادى», دەپ پرەزيدەنت الدا تۇرعان بيىك بەلەستەرگە جەتۋگە جىگەرلەندىردى. 

ساپار سوڭىندا ن.نازارباەۆ جۇرتشىلىق وكىلدەرىمەن كەزدەستى. وبلىس تۇرعىندارى الەۋمەتتىك باعدارلامالار قابىلداپ, ۇدايى قامقورلىق كورسەتكەنى ءۇشىن ەلباسىنا العىس ءبىلدىردى.

ءومىر ەسقالي,

«ەگەمەن قازاقستان»

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى