قوستانايدا وتكەن «تاتۋلاسۋ: سوتقا دەيىن, سوتتا» دەگەن تاقىرىپتاعى كونفەرەنتسيا حالقىمىزدىڭ وسى ءبىر ءداستۇرىن جاڭعىرتۋدى ماقسات تۇتتى. بىتىمگەرشىلىك ەلباسى باستاماشى بولعان رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ءبىر سالاسى ەكەنىن ەسكە سالدى.
جوعارعى سوتتىڭ توراعاسى جاقىپ اسانوۆتىڭ باستاماسىمەن وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى جوبالىق مەنەدجمەنت ادىسىمەن 7 توپ قۇرىلدى. سونىڭ ءبىرى «تاتۋلاسۋ: سوتقا دەيىن, سوتتا» جوباسى شەڭبەرىندە جۇمىس ىستەپ جاتقان توپ قوستاناي وبلىسىنا كەلىپ, الەۋمەتپەن – اقساقالدارمەن, ارداگەرلەرمەن جانە سۋديالارمەن كەزدەستى. كونفەرەنتسيادا جوعارعى سوت توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى ساعاتبەك سۇلەيمەن ءسوزىنىڭ باسىن «ەجەلدەن اتالى سوزگە توقتاپ, ءسوز قادىرىن بىلگەن, اڭعالدىعى مەن ادالدىعىن جوعالتپاعان, دانا حالىق ەدىك. وسى قاسيەتتەرىمىز بولا تۇرا, ۇلتتىق سانامىزدىڭ ۋلانۋى ما, الدە جاھاندانۋ تولقىنىنىڭ اسەرى مە, جىلدان-جىلعا داۋكەس بولىپ بارا جاتقاندايمىز» دەپ باستادى. ونىڭ ايتۋىنشا, تەك ازاماتتىق ىستەر بويىنشا, داۋعا كەمىندە ەكى ادام قاتىساتىنىن ەسكەرسەك, سوتتاسۋشى ادامدار سانى ەلىمىزدەگى حالىقتىڭ 6-18 پايىزىن قۇرايدى ەكەن. ال سوتقا قاتىساتىن باسقا مۇددەلى ادامداردى سانايتىن بولساق, بۇل كورسەتكىش كوبەيە تۇسەرى ءسوزسىز. ءورشىپ تۇرعان داۋلاردىڭ كوپشىلىگى وتباسىلىق كەلىسپەۋشىلىكتەر كورىنەدى. ونىڭ ىشىندە نەكەنى بۇزۋ, بالاسىن, اتا-اناسىن اسىراۋ ءۇشىن اليمەنت ءوندىرۋ سياقتى تىرشىلىك تۇيتكىلدەرىنىڭ بارلىعىن دا تاراپتار سوتقا جولدايدى. قازاقستاندا ورتا ەسەپپەن ءاربىر 3-ءشى وتباسىنىڭ شاڭىراعى شايقالىپ, نەكە بۇزىلادى. سوندا ءار وتباسىندا ەكى بالا بار دەپ ەسەپتەگەننىڭ وزىندە ءبىر جىلدا 100 مىڭ بالا نە اكەنىڭ, نە انانىڭ تاربيەسىنەن تىس قالادى ەكەن.
– ءبىزدىڭ ەلدە جىل ساناپ سوتتاعى ىستەر ەسەلەپ ارتۋدا. ولاردى 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا 2017 جىلى 2 ەسەگە جاقىن, ياعني 1,4 ميلليونننان 2,7 ميلليونعا دەيىن وسكەن. ەلىمىزدەگى ادام باسىنا شاققاندا قۇقىققا قابىلەتتى ءاربىر ءتورتىنشى ازامات داۋعا تارتىلىپ, سوتتاسىپ ءجۇر, – دەدى ساعاتبەك سۇلەيمەن. رەسپۋبليكادا سوتسىز دا شەشۋگە بولاتىن تۇرمىستىق سيپاتتاعى داۋ-دامايلار ءبىرىنشى ساتىداعى سۋديالاردىڭ جۇمىسىن تىم كوبەيتىپ جىبەرگەن.
رەسپۋبليكاداعى وزگە وڭىرلەرگە قاراعاندا داۋكەستىك دەڭگەيى جوعارى وبلىستىڭ ءبىرى قوستاناي بولىپ وتىر. تەك داۋلاسۋشى ەكى ادام عانا قاتىساتىن ازاماتتىق ىستەر بويىنشا سوتتاسۋشىلار سانى وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 15 پايىزىن قامتيدى. قوستاناي وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى اسلانبەك مەرعاليەۆ بىتىمگەرشىلىك بويىنشا وبلىستا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارعا شولۋ جاسادى. تۇرمىستىق جانە ازاماتتىق داۋ-دامايلاردى سوتقا دەيىن تاتۋلاسۋ ارقىلى بىتىرسە, ول تاراپتارعا قارجىلىق جاعىنان دا جەڭىل تۇسەدى جانە تاربيەلىك ءمانى دە جوعارى بولادى. سوڭعى جىلدارى مەدياتسيا مامىلەسىن جۇرتشىلىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ناتيجەلى بولاتىنى ايقىن بايقالادى.
– زۇلقارناي الدامجار اتىنداعى الەۋمەتتىك-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتپەن ىقپالداستىق بويىنشا مەموراندۋمعا قول قويىپ, وسىندا مەدياتسيا كابينەتىن اشتىق. سونىمەن قاتار داۋلاردى بالامالى شەشۋ ماسەلەسى بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن ءپان بولۋى, زاڭ فاكۋلتەتتەرىندەگى وقۋ باعدارلامالارىنا «مەكتەپ مەدياتسياسى» ءپانىن ەنگىزۋ كەرەكتىگىن ايتقىم كەلەدى, – دەدى اسلانبەك امانگەلدى ۇلى.
وبلىستا جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ كومەگىمەن 43 مەدياتسيا كابينەتى اشىلعان. وبلىستىق مەدياتورلار قاۋىمداستىعىنىڭ سايتىندا داۋدى بالامالى شەشۋدىڭ ءتۇرلى اسپەكتىلەرى, مەدياتورلاردىڭ ماقالالارى ىلىنگەن. 2018 جىلدىڭ باسىنان بەرى سوتتا اياقتالعان 23713 ءىستىڭ 2755-ءى نەمەسە 11,5 پايىزى بىتىمگەرشىلىكپەن بىتكەن.
– داۋلاردى بالامالى شەشۋدى ناسيحاتتاعاندا ادامدار ساناسىن وزگەرتۋ ماقسات بولۋى كەرەك. حالىقتىق ءداستۇر-سالتىمىزدى جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. بالامالى شەشىمنىڭ ايىرماشىلىعى, سوتقا قاراعاندا ەكى تاراپ تاتۋلاسۋمەن اياقتالادى, ادامگەرشىلىك, مورال سياقتى قۇندىلىقتار الدىڭعى ورىنعا شىعادى. جاقىندا ەكىنشى دەڭگەيلى سوتتا شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ قاتىسۋىمەن ءبىر داۋلى ءىس بىتىمگەرشىلىكپەن ءبىتتى. قايتىس بولعان ادامنىڭ مۇراسىن بولگەندە دۇنيەنىڭ ءبىر بولىگى مارقۇمنىڭ ازاماتتىق نەكەدەگى ايەلىنە تۋىستارىنىڭ كەلىسىمىمەن, زاڭدى تۇردە بەرىلدى. بۇل ءىستى سوتتا شەشكەندە ءتىپتى باسقاشا بولار ەدى. بۇل جەردە وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى, ادامگەرشىلىكتى, حالىقتىڭ ءداستۇرىن, مورالدى العا سالدىق. تاراپتار تاتۋلاسىپ, بىتىمگە كەلدى, – دەيدى قوستاناي وبلىستىق سوتىنىڭ سۋدياسى عايشا نۇرلىباەۆا.
كونفەرەنتسيادا وبلىسقا بەلگىلى اقىن اقىلبەك شاياحمەت, جازۋشى عۇمار احمەتچين, وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى كەنجەبەك ۇكين, تاعى باسقالار ءسوز الىپ, داۋلاسقانداردىڭ جاۋلاسپاۋى, تاتۋلاستىرۋدىڭ حالقىمىزدا كوپتەگەن مىسالدارى بار ەكەنىن ورتاعا سالدى. اقساقالدار حالقىمىزدىڭ قۇندىلىعىنىڭ ءبىرى – سوزگە توقتاۋ ەكەنىن ەسكەرتتى.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي