ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى جولداۋى – ەل ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعا بولعانى بارشامىزعا ءمالىم. جولداۋ – وتكەنگە ساراپتاما جاساپ, الداعى كەزەڭدە ىسكە اسىرىلۋى ءتيىس مىندەتتەردى بەلگىلەپ, بولاشاققا جول كورسەتەتىن تاريحي-ستراتەگيالىق قۇجات.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىندارلى ساياساتى – ەلىمىزدىڭ الەمدەگى ءتۇرلى سىناقتارعا توتەپ بەرۋىن, ەكونوميكامىزدى قارقىندى دامۋ جولىنا تۇسىرەتىن 2050 جىلعا دەيىنگى ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىن, «نۇرلى جول» كەشەندى باعدارلاماسىن, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى مەن ءۇشىنشى جاڭعىرۋ بويىنشا بەلگىلەنگەن جۇمىستاردى جۇيەلى جۇرگىزۋدى قاراستىرىپ, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ودان ءارى تۇراقتى دامۋىنىڭ نەگىزگى فاكتورلارىن قالىپتاستىرادى.
قازىرگى تاڭدا, الەمدە قالىپتاسقان ءتۇرلى گەوساياسي جاعدايلارعا, ەكونوميكالىق داعدارىستارعا قاراماستان, پرەزيدەنت الەۋمەتتىك سالاعا, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا قاتىستى ناقتى ساياسات ۇستانىپ كەلەدى. سونىڭ نەگىزىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك باعىتتاعى رەفورمالار حالقىمىزدىڭ بىرلىگىن, قوعامداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا ارناعان «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جاڭا جولداۋى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە ارنالعان. جولداۋدا ازاماتتار ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلەلەر – حالىقتىڭ الەۋمەتتىك حال-احۋالىن كوتەرۋ, ەڭبەك ادامىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋ, ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جايلى دا قاۋىپسىز جاعدايدا ءومىر ءسۇرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى تۇيتكىلدەر اتاپ كورسەتىلگەن. بۇل – مەملەكەتتىڭ حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋعا دايىن ەكەندىگىن بىلدىرەتىن ماڭىزدى كورسەتكىش. جولداۋدا بەلگىلەنگەن, اۋقىمى زور التى باعىتتىڭ قاي-قايسىسى بولسا دا حالىق كوكەيىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋدىڭ وڭتايلى جولدارىن ايقىنداپ بەردى. وسى التى باعىتتىڭ تەڭ جارتىسى, ياعني حالىق تابىسىنىڭ ءوسۋى, تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ, ءومىر سۇرۋگە قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ, جۇمىسشىلاردىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن جاقسارتۋ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا تىكەلەي قاتىستى.
سونىمەن قاتار ەلباسى جولداۋىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىن وركەندەتۋ ماسەلەسىنە دە ادەتتەگىدەي ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىر. اۋىل – حالقىمىزدىڭ بويىنا ءنار قۇياتىن التىن بەسىگى, ۇلتتىق رۋحتىڭ قۋات الار قاينار كوزى. «گۇلدەنسە اۋىل, گۇلدەنەمىز ءبارىمىز» دەگەندەي, اۋىل كوركەيسە, حالىق ءومىرى جاقسارادى, الەۋمەتتىك جاعدايى كوتەرىلەدى دەگەن ءسوز. سوندىقتان دا جولداۋدا اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرۋ مىندەتتەرى العا قويىلدى. نەگىزگى ماقسات – ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە قايتا وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ ەكسپورتىن 2022 جىلعا قاراي 2,5 ەسەگە كوبەيتۋ, ەلىمىزگە زاماناۋي اگروتەحنولوگيالاردى اۋقىمدى تۇردە تارتا وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ بارلىق شارالارىن ىسكە اسىرۋ جانە سالانى باسقارۋدا الەمدىك ۇزدىك تاجىريبەلەردى پايدالانۋ. اتالعان مىندەتتەمەلەردى شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەت اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدى كوزدەيتىن مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا قاجەتتى شارالاردى ىسكە اسىرۋدى كوزدەيدى.
بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت تاراپىنان اگروونەركاسىپ سالاسىن مەملەكەتتىك قولداۋعا بيۋدجەتتەن 240 ملرد تەڭگە جانە كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا 60 ملرد تەڭگە قاراستىرىلماق. مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا اتالعان سالاعا جىل سايىن قوسىمشا 100 ملرد تەڭگە جانە ۇلتتىق بانكتەن بولىنەتىن قارجىلار ەسەبىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى كۆوتاسىنا 200 ملرد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىردى, ياعني وسى سالاعا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قولداۋ ەكى ەسە ارتۋدا.
ەلباسى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىلەرىن قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولدانىستاعى قارجىلىق قۇرالدار ودان ءارى جەتىلدىرىلەدى جانە ولاردىڭ جاڭا تۇرلەرى ەنگىزىلەدى. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعىندا جاڭا «اگرارلىق قولحات» قارجىلىق قۇرالىن ەنگىزۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىندا ساقتاندىرۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ كوزدەلۋدە, ياعني مىندەتتى ساقتاندىرۋدان – ەرىكتى ساقتاندىرۋعا ءوتۋ, ساقتاندىرۋ تولەمدەرىن سۋبسيديالاۋدان – ساقتاندىرۋ سىياقىلارىن سۋبسيديالاندىرۋ ماسەلەلەرى. اتالعان شارا اگروساقتاندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, سالانىڭ نەسيەلىك قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار نەسيەلىك سەرىكتەستىكتەر جۇيەسى دە قايتا قارالاتىن بولادى.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا وراي, وسى سالاعا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءتيىمسىز سۋبسيديالار تولىقتاي قىسقارتىلادى, ال قالعاندارى تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلادى. ءتيىمسىز سۋبسيديالار ەگىن شارۋاشىلىعىندا 2019 جىلدان باستاپ, ال مال شارۋاشىلىعى مەن بالىق شارۋاشىلىعىندا 2020 جىلدان تولىق قىسقارتىلادى. جالپى سۋبسيديالاردى رەفورمالاۋ بارىسىندا ونىڭ 54 تۇرىنەن 34 ءتۇرى عانا قالادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ بويىنشا مەملەكەت باسشىسى قويعان مىندەتتەمەلەردى شەشۋدىڭ باستى شارتتارىنىڭ ءبىرى – اگرارلىق عىلىم مەن ءبىلىمدى دامىتۋ. وسى ماقساتتا سالانى رەفورمالاۋ, ونىڭ باعىتىن بيزنەس سۇرانىستارىنا بەيىمدەۋ, الەمدەگى وزىق تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرىسىنە بەدەلدى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردى كەڭىنەن تارتۋ مىندەتتەرى تۇر.
اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدى كوزدەيتىن مەملەكەتتىك باعدارلامانى جوبالىق باسقارۋدىڭ ستاندارتتارىنا سايكەس سالالىق باعدارلامالار دايىندالادى. سونىمەن قاتار اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ باستى دا باسىم ماقساتتارى قاتارىنا قايتا وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كوتەرۋ مىندەتتەرى جاتقىزىلعان. بۇگىنگى تاڭدا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, بيدايدان كراحمال, اق ۋىز, گليۋتەن, ءتىپتى سينتەتيكالىق تالشىق ءوندىرۋ ءوندىرىسى قاپشاعاي قالاسىندا, سولتۇستىك قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىندا ىسكە اسۋدا.
وسى سالا بويىنشا ەكسپورت الەۋەتىن دامىتۋ ماقساتىندا ءداستۇرلى نارىقتارداعى (يران, اۋعانستان, وزبەكستان, ازەربايجان) لوگيستيكا ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن جۇيەلى جۇمىستار جالعاستىرىلادى جانە ول ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ تۇركيا نارىعىنا شىعۋىنا ءوز ىقپالىن تيگىزەدى.
جولداۋدا بەلگىلەنگەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ەلباسى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن قازىرگى كەزدە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىندا جاتقان اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوباسىنا ءبىرشاما وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت. پارلامەنت جولداۋعا قاتىستى بارلىق ءتيىستى زاڭ جوبالارىن ساپالى ءارى جەدەل قاراستىرىپ, قابىلدايدى دەگەن سەنىمدەمىن. قورىتا ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق جولداۋلارى – بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ مۇددەسىن كوزدەيتىن ستراتەگيالىق قۇجات. ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى ءوز تاعدىرىن ەل تاعدىرىمەن بايلانىستىرىپ, ءونىمدى جانە تابىستى ەڭبەك ەتىپ, جولداۋدا بەلگىلەنگەن ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە اتسالىسۋى قاجەت.
جەڭىس نۇرعاليەۆ,
سەناتتىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى